Hàng trăm nhà báo 'xử' Hồ sơ Panama như thế nào?

Con số về Hồ sơ Panama rất gây sốc: 11,5 triệu tài liệu có dung lượng 2,6 terabyte, lần theo dấu hàng tỷ đôla trong gần 40 năm.

Marina Walker vẫn nhớ lúc nghe tin một nguồn tuyên bố có trong tay lượng tài liệu mật lớn chưa từng có, bà tự hỏi có đúng như vậy không. Và sự thật đúng là thế.


Marina Walker hiện là Phó Giám đốc Hiệp hội Các nhà báo Điều tra quốc tế (ICIJ), là người đồng quản lý Dự án về các thông tin rò rỉ được gọi là Hồ sơ Panama.

{keywords}
Ảnh: DW

Con số về Hồ sơ Panama rất gây sốc: 11,5 triệu tài liệu có dung lượng 2,6 terabyte, lần theo dấu hàng tỷ đôla trong gần 40 năm. Có thể nói đây là vụ rò rỉ thông tin lớn nhất trong lịch sử báo chí, liên quan đến nhà lãnh đạo thế giới, vận động viên và người nổi tiếng khắp toàn cầu.

Theo hãng tin Mashable có trụ sở tại Mỹ, một lượng tài liệu lớn như vậy đòi hỏi một nỗ lực làm nghề tương đương của các nhà báo. Và trung tâm của nỗ lực đó là ICIJ, Hiệp hội đóng vai trò điều phối Dự án.

Nhưng trước hết, họ phải định dạng Hồ sơ đủ thuân tiện để đọc và chia sẻ.

"Chúng tôi nhanh chóng làm hai việc. Chúng tôi tuyển một nhóm các nhà báo điều tra trên toàn cầu có thể khai thác dữ liệu trong nhiều tháng", Walker cho biết. "Chúng tôi cũng đối mặt với thách thức về kỹ thuật, vì phải làm cho hồ sơ dễ đọc và chia sẻ một cách an toàn. Do vậy, chúng tôi mất nhiều tháng trời để dọn dẹp, thanh lọc và chuẩn bị dữ liệu, sau đó mới đưa lên diễn đàn".

Tổng cộng 370 nhà báo từ hơn 100 tổ chức truyền thông thuộc gần 80 quốc gia trên khắp thế giới đã tiến hành phân tích hồ sơ.

Mọi chuyện bắt đầu từ cuối năm 2014, khi một nguồn tin tự nhận mình là "John Doe" tiếp cận Bastian Obermayer, một nhà báo điều tra làm việc cho tờ báo Đức Sueddeutsche Zeitung. Tiết lộ của người này hóa ra là các tài liệu của Mossack Fonseca & Co, hãng luật ở Panama nổi tiếng trong giới giàu có và thế lực toàn cầu.

Sheila Coronel, một nhà báo điều tra kỳ cựu và là giáo sư trường Báo chí Columbia, bình luận rằng Dự án về Hồ sơ Panama đã đặt ra một ranh giới mới về hợp tác. "Tôi chưa từng chứng kiến một sự hợp tác nào ở mức độ này, về phương diện số nhà báo và các tổ chức báo chí liên quan, về số các nước liên quan và về tính độc lập và tự quản được trao cho mỗi một thực thể để khai thác lượng tài liệu cực kỳ dồi dào này, để tìm ra những câu chuyện quan trọng và liên quan đến độc giả của chính họ", cô giải thích.

Nỗ lực toàn cầu

Góp sức vào Dự án này gồm rất nhiều hãng thông tấn quốc tế lớn, trong đó có The Guanrdian, BBC của Anh, Le Monde của Pháp, Le Nacion của Argentina, NDR và WDR của Đức, cùng các nhà báo của Sonntagszeitung (Thụy Sĩ), tuần san Falter và hãng tin ORF của Áo. Còn đưa tin về vụ việc thì có vô số các hãng truyền thông ở khắp các châu lục.

Theo Mashable, Dự án ra đời giữa một thời điểm khó khăn đối với báo chí điều tra nói riêng và ngành truyền thông nói chung. Số lượng việc làm trong nghề báo, đặc biệt ở Mỹ, giảm mạnh. Các nhà báo phải tìm việc làm khác. Hai người đoạt giải Pulitzer năm 2015 đã nghỉ việc để làm cho ngành PR.

Và bê bối rò rỉ này "khủng" đến mức cần phải huy động nhiều người và đa dạng các hãng truyền thông tham gia khai thác. Có quá nhiều quốc gia, công ty và cá nhân liên quan nên Dự án cần đến các phóng viên có kiến thức tốt về địa phương.

"Nếu bạn muốn nghiên cứu tài liệu về Brazil thì bạn có phải tìm một nhà báo Brazil", Giám đốc ICIJ Gerard Ryle giải thích.

Tính bí mật của dự án cũng đặc biệt gây ấn tượng bởi quy mô và mức độ cố gắng của những người tham gia. Mãi cho tới gần đây mới có một số dấu hiệu cho thấy một câu chuyện lớn sắp được bung ra.

Theo Walker, ICJC đã tự tạo một cỗ máy tìm kiếm trực tuyến cho các tổ chức đối tác, trong đó có một hệ thống trò chuyện và xác thực hai yếu tố. So với báo chí điều tra truyền thống thì có thể nói chính công nghệ này đã cung cấp xương sống cho Dự án.

Không đưa lên mạng

Loạt chuyện đầu tiên được xuất bản ngày 3/4. Edward Snowden nằm trong số những người trước nhất chia sẻ trên Twitter đường dẫn tới câu chuyện của Sueddeutsche Zeitung, kèm theo đánh giá đó là vụ rò rỉ lớn nhất lịch sử báo chí.

Cách tiếp cận của truyền thông với Hồ sơ Panama rất khác so với các bê bối đình đám mới đây. WikiLeaks - một tổ chức tận tâm với tính minh bạch và cởi mở - chọn cách tung các tài liệu mật lên mạng để bất kỳ ai cũng có thể đọc được.

Nhưng Hồ sơ Panama thì không được đưa lên Internet, và không có vẻ nó sẽ sớm xuất hiện trên mạng.

Theo Le Monde, quyết định được đưa ra là không đưa hồ sơ lên mạng vì có rất nhiều tài liệu chứa các thông tin riêng tư và nhạy cảm.

Marina Walker cho biết, một số dữ liệu được sắp xếp - các công ty và tên chủ sở hữu - sẽ sớm được đưa lên mạng trong khi một số khác được đưa lên theo yêu cầu.

"Chúng tôi tin rằng thông tin về những người sở hữu các công ty cần được công bố", Walker giải thích thêm.

Nhưng như vậy không có nghĩa là mọi chuyện đã kết thúc. Thực sự có vẻ như các câu chuyện được công bố đến nay mới chỉ khởi đầu.

Thanh Hảo

Sự thật gây sốc về Hồ sơ Panama

Một vụ rò rỉ tài liệu mật lớn chưa từng có tiết lộ hàng trăm người giàu và quyền lực trên thế giới sử dụng các thiên đường trốn thuế để che giấu tài sản như thế nào.

Thế giới 24h: Phanh phui bí mật của giới siêu giàu

Rò rỉ tài liệu trốn thuế lớn chưa từng có; cựu tướng của Trung Quốc bị cáo buộc nhận hối lộ... là các tin đáng chú ý trong 24h qua.

Rò rỉ tài liệu khổng lồ về nơi giới siêu giàu giấu tiền

Tập tài liệu Panama tiết lộ cách thức và nơi mà những người giàu có trên thế giới che giấu tiền, rửa tiền và trốn thuế.

tin nổi bật

Tổng thống Mỹ - Hàn hội đàm, hạt nhân Triều Tiên là tâm điểm

Tổng thống Mỹ Joe Biden và người đồng nhiệm Hàn Quốc Yoon Suk-yeol hôm nay (21/5) hội đàm tại Seoul trong cuộc gặp ngoại giao đầu tiên kể từ khi ông Yoon nhậm chức cách đây 11 ngày.

Ca mắc đậu mùa khỉ hiếm gặp tăng mạnh ở châu Âu, WHO họp khẩn

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã triệu tập họp khẩn để bàn về việc bùng phát bệnh đậu mùa khỉ hiếm gặp ở châu Âu khi căn bệnh do virus này trước đây phổ biến hơn ở Trung và Tây Phi.

Mỹ bác tin Moscow dùng vũ khí laser, Ukraine cáo buộc quân Nga phá hủy di tích văn hóa

Lầu Năm góc cho biết, hiện không có dấu hiệu cho thấy Nga đã sử dụng vũ khí laser trong chiến dịch tấn công quân sự ở Ukraine như nhưng đồn đoán đang lan truyền.

Nga chiếm 'pháo đài cuối cùng' của Kiev ở Mariupol, tìm cách kiểm soát miền đông Ukraine

Bộ Quốc phòng Nga tuyên bố, các binh sĩ Ukraine cuối cùng ẩn nấp trong nhà máy thép Azovstal ở Mariupol đã đầu hàng, chấm dứt cuộc bao vây kịch tính nhất cuộc chiến, khi Moscow đang nỗ lực thâu tóm Donbass, miền đông nước láng giềng.

Cuộc sống thấp thỏm ở thành phố biên giới Nga giáp chiến tuyến Ukraine

Các âm thanh của chiến tranh đã trở nên lớn hơn ở Belgorod, thành phố Nga nằm cách biên giới Ukraine chỉ 40 km. Các vụ nổ cũng xảy ra thường xuyên hơn.

Thế giới 7 ngày: Triều Tiên "kiểm soát dịch tốt", binh sĩ Ukraine hạ súng đầu hàng Nga

Bất chấp sự bùng phát mạnh mẽ và thiếu nhiều vật tư y tế, Triều Tiên tự nhận định đang "kiểm soát dịch tốt". Ngoài ra, diễn biến trong chiến sự Nga - Ukraine, Pháp có nữ thủ tướng hay những vụ xả súng liên tiếp tại Mỹ là tin tức đáng chú ý tuần qua.

Moscow tính cho người trên 40 tuổi nhập ngũ, Canada áp thêm cấm vận giới tài phiệt Nga

Quốc hội Nga ngày 20/5 thông báo sẽ cân nhắc một dự luật cho phép các công dân trên 40 tuổi và những người nước ngoài trên 30 tuổi đăng ký nhập ngũ ở nước này.

Thành viên nhóm an ninh của ông Biden bị bắt ở Hàn Quốc

Một thành viên nhóm an ninh của Tổng thống Mỹ Joe Biden đã bị bắt tại Seoul vì cáo buộc tấn công một công dân Hàn Quốc trong lúc say rượu một ngày trước khi lãnh đạo Nhà Trắng đến thăm xứ sở kim chi.

Nga sa thải các chỉ huy cấp cao ở Ukraine, lập căn cứ mới ở miền tây chống NATO

Tình báo Anh cho biết, Nga đã sa thải các chỉ huy cấp cao được cho là "làm việc yếu kém" trong giai đoạn đầu của chiến dịch tấn công quân sự ở Ukraine.

Mỹ gửi thêm vũ khí cho Ukraine, Donbass như ‘địa ngục’

Hãng tin AP cho biết, chính quyền Mỹ đêm 19/5 (giờ địa phương) đã công bố việc gửi lô vũ khí trị giá 100 triệu USD cho Ukraine.

Vì sao Thổ Nhĩ Kỳ muốn chặn Thụy Điển, Phần Lan gia nhập NATO?

Sau do dự ban đầu, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan đã tăng gấp đôi đe dọa của ông về việc sẽ phủ quyết đơn xin gia nhập tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) của Phần Lan và Thụy Điển.

Ukraine hé lộ Mỹ lên kế hoạch ‘hạ’ Hạm đội Biển Đen

Cố vấn Bộ Nội vụ Ukraine Anton Gerashchenko hôm nay (20/5) tuyên bố rằng, việc Mỹ cung cấp tên lửa chống hạm cho nước này đang được thảo luận.

Nga hé lộ tình trạng binh sĩ Ukraine hạ vũ khí ở Azovstal

Theo Bộ Quốc phòng Nga, số binh sĩ Ukraine hạ vũ khí ở Azovstal đều nhận được sự chăm sóc y tế “đủ tiêu chuẩn”.

Video pháo tự hành Slovakia khai hỏa ở Ukraine

Trang quân sự Mil.in.ua của Ukraine hôm 19/5 đã đăng tải hình ảnh pháo tự hành DANA được Slovakia cung cấp, khai hỏa.

Tướng Nga, Mỹ lần đầu liên lạc giữa chiến sự Ukraine

Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ Mark Milley đã lần đầu tiên điện đàm với Tổng tham mưu trưởng Quân đội Nga Valery Gerasimov kể từ khi xung đột tại Ukraine bùng phát.