Huy chương Toán quốc tế: Đằng sau chuyện đi hay ở

Nguyễn Anh Thi Nhà báo, sống tại Thành phố Hồ Chí Minh

Gần đây không chỉ từng người lẻ tẻ ra đi, mà còn có quốc gia thu hút được cả trăm nhà khoa học Việt Nam sang học tập, nghiên cứu và làm việc.
Gần đây không chỉ từng người lẻ tẻ ra đi, mà còn có quốc gia thu hút được cả trăm nhà khoa học Việt Nam sang học tập, nghiên cứu và làm việc.

>> Huy chương toán quốc tế đang làm gì, ở đâu?

>> Đường lên đỉnh Olympia hay đường 'cắm chốt'... Australia?

Cách đây vài ngày, cuộc hội ngộ những tài năng Việt Nam từng tham dự Kỳ thi Olympic Toán quốc tế và đoạt giải thưởng 40 năm qua thật đáng chú ý. Bởi họ đều từng là những tấm gương,  thần tượng cho các thế hệ noi theo, nhất là những người đoạt huy chương vàng. Nhưng đằng sau những tấm huy chương lại là câu chuyện khiến nhiều người suy ngẫm.

Thi từ Việt Nam, học ở Nga, cống hiến cho Mỹ?

Lê Bá Khánh Trình là niềm tự hào lớn khi là người VN đầu tiên thi Toán quốc tế tại Anh năm 1979 đạt điểm số tuyệt đối 40/40. Sau 10 năm học tập tại Nga, anh đã có bằng tiến sĩ Toán và về công tác tại Đại học Khoa học tự nhiên tại TPHCM, với công việc chủ yếu là giảng dạy: một người thầy cần mẫn, lặng lẽ, coi nghề giáo như một "duyên nợ".

Anh cũng tham gia luyện thi đại học, có thời, rất nhiều lò luyện thi ở TPHCM "trưng" tên Lê Bá Khánh Trình như một dấu bảo chứng. Một vài lần, anh dẫn đoàn học trò VN đi thi Toán quốc tế với vai trò trưởng đoàn.

Cũng đạt điểm tuyệt đối của kỳ thi Toán quốc tế năm 1985, cũng học tại Nga rất nhiều năm và lấy bằng tiến sĩ vật lý, con đường của Đàm Thanh Sơn lại khác hẳn. Anh tiếp tục đèn sách để có bằng hậu tiến sĩ tại Viện đại học MIT của Mỹ, sau đó về làm việc cho Đại học Columbia danh giá, rồi giáo sư của Đại học Chicago.

Với nhiều công trình nghiên cứu khoa học xuất sắc được cộng đồng khoa học thế giới thừa nhận, hồi đầu năm nay, Đàm Thanh Sơn đã được công nhận là thành viên của Viện Hàn lâm khoa học Mỹ. TS Cao Huy Thiện, Phó Viện trưởng Viện Vật lý TPHCM từng cho biết: "Hiện nay Đàm Thanh Sơn đã là nhân vật rất nổi tiếng ở Mỹ và trên cả thế giới do có nhiều đóng góp xuất sắc trong lĩnh vực vật lý lý thuyết... Giới khoa học vật lý đánh giá GS Đàm Thanh Sơn có khả năng đoạt giải thưởng Nobel về vật lý".

Ở góc độ nào đó, 2 tài năng với hai lựa chọn và dẫn đến 2 con đường ấy có thể coi như 2 trường hợp khá điển hình của những tài năng thi Toán học quốc tế VN sau khi học hành thành đạt.

Dường như, tính đến nay, được xem là thành danh nhất lại không phải những ai quay trở về VN, mà là sang Mỹ hay châu Âu. Chẳng hạn Ngô Bảo Châu, Đàm Thanh Sơn, Lê Tự Quốc Thắng, Nguyễn Thị Thiều Hoa,Vũ Kim Tuấn, Nguyễn Tiến Dũng, v.v ...

Có thể thấy hầu hết các tài năng toán học VN đoạt huy chương Toán quốc tế đều chọn trở thành giáo sư trong các trường đại học. Nhưng nếu các giáo sư trong nước phần nhiều bận rộn với công việc giảng dạy, thậm chí dạy thêm (mà có lẽ không cần xuất chúng lắm vẫn có thể làm tốt), thì các giáo sư giảng dạy ở nước ngoài lại đạt các thành tựu xuất sắc trong lĩnh vực nghiên cứu, có nguồn thu nhập xứng đáng.

Trong khi các anh tài toán học về nước có nguồn thu nhập chính thức rất khiêm tốn, thì nhiều anh tài chọn "ra biển" lại có thể lĩnh khoản lương đến 10 tỷ VND/năm... Đó là chưa kể họ có thể đưa gia đình theo cùng và con cái được hưởng những nền giáo dục hàng đầu thế giới.

{keywords}

Lê Bá Khánh Trình (trái, HC Vàng Toán quốc tế tại Anh năm 1979) và TS Trần Minh (HC Bạc Toán quốc tế tại Hungary năm 1982). Ảnh: Nguyễn Đình

Từ đi lẻ tẻ đến... lập cả làng khoa học Việt tại nước ngoài

Có tài năng toán học VN sau khi học xong, quay về nước một thời gian là tiếp tục tìm đường ra nước ngoài. Như GS Vũ Kim Tuấn, huy chương bạc Toán quốc tế năm 1978, người có bằng tiến sĩ Toán tại Liên bang Nga khi vừa 26 tuổi. Về làm việc tại viện Toán ở VN 5 năm ròng, cuối cùng anh quay trở lại thi và đạt học bổng Humbold danh tiếng, rồi qua Mỹ và ở lại làm giáo sư Toán tại Đại học West Georgia.

Chuyện những cá nhân như giáo sư Tuấn không phải là hiếm. Nhưng gần đây không chỉ từng người lẻ tẻ ra đi, mà còn có quốc gia thu hút được cả trăm nhà khoa học Việt Nam sang học tập, nghiên cứu và làm việc.

Viện KH&CN tiên tiến Nhật Bản - JAIST là một nơi như vậy. Tại đây hiện có cả một "làng" các nhà khoa học Việt Nam với khoảng 80 người [1]. JAIST được coi là trung tâm nghiên cứu hàng đầu ở Nhật, được Chính phủ Nhật đầu tư rất lớn về con người, trang thiết bị hiện đại, với các ngành khoa học đắt giá như CNTT, khoa học vật liệu...

Cuối cùng thì vẫn là các nước như Nhật, Mỹ, châu Âu... đang cần và thu hút, sử dụng và đãi ngộ tốt với các nhà khoa học VN. Ở đây chúng ta vẫn phải quay lại câu chuyện quen thuộc nhưng chưa bao giờ cũ  mà nếu không có những biện pháp hữu hiệu thì tình trạng sẽ còn trầm trọng hơn.

GS Ngô Bảo Châu từng chia sẻ, phần lớn người Việt đang sinh sống và làm việc tại nước ngoài vẫn canh cánh một lòng mang kiến thức trở về phục vụ đất nước. Tuy nhiên, ông chỉ ra, "thực tế cho thấy, họ bị vấp phải không ít khó khăn, mà rào cản lớn nhất có lẽ là chính sách đãi ngộ và môi trường nghiên cứu cống hiến chưa thỏa đáng. Chúng ta đã bỏ phí một thời gian khá dài lẽ ra sẽ có những thành quả đáng ra phải có với một lực lượng không nhỏ nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài".

Nhận định này cũng lý giải cho việc nhiều người ở bên ngoài làm được việc vì họ có môi trường khoa học tốt. Nhưng khi về hoặc đến Việt Nam, rất có thể họ không làm được việc vì thiếu môi trường đó.

Để khắc phục tình trạng này, một số ý kiến từ các nhà khoa học cho rằng, VN cần chú trọng củng cố, nuôi dưỡng lực lượng nghiên cứu khoa học đang có trong nước. Bên cạnh đó, cần tạo động lực và môi trường làm khoa học tốt hơn để những nhóm nghiên cứu mạnh trong nước có thể làm việc hiệu quả. Chỉ khi đó các nhà khoa học giỏi ở nước ngoài nếu về mới có thể phát huy được.

Nguyễn Anh Thi

[1] Làng khoa học Việt Nam ở Nhật Bản, VnExpress, 12/4/2011.

 

Bài cùng tác giả:

Khi mẹ Nhật, Mỹ và mẹ Việt cho con học vỡ lòng

Cách đánh giá mới chỉ là bề nổi của tảng băng. Sự thay đổi cần được diễn ra ở cấp độ sâu hơn, đó là thay đổi bản chất của việc dạy và học.

Nguyên nhân nào đằng sau chuyện Hào Anh?

Việc hỗ trợ tiền và nhà là rất đáng quý, cần thiết, nhưng không phải là tất cả những gì có thể mang lại cho Hào Anh một cuộc sống bình thường.

Bài văn kinh điển nhiều học sinh không viết nổi?

Vào năm học, có lẽ nhiều học sinh sẽ không tài nào viết nổi bài văn với đề bài cổ điển: Em hãy tả buổi lễ khai trường và nêu cảm nghĩ của em.

'Run tim' vì một thay đổi tác động hàng triệu người

Dù chọn phương án kỳ thi quốc gia nào, cũng sẽ có nhiều thay đổi trực tiếp liên quan đến số phận của hàng triệu học sinh.

tin nổi bật

Ứng xử với trái phiếu doanh nghiệp

Bức tranh đó cho thấy, người mua trái phiếu doanh nghiệp không có lý gì phải quá lo lắng. Nếu tất cả đổ xô đến “đòi lại” thì không một doanh nghiệp nào có thể trụ được chứ đừng nói là phát triển.

Trụ cột ‘nguồn lực’ trong truyền thông chính sách

Thủ tướng Phạm Minh Chính đã đưa ra một giải pháp quan trọng cho sự phát triển bền vững của báo chí khi cam kết bồi đắp trụ cột “nguồn lực” bằng cách cấp kinh phí theo hướng đặt hàng cho hoạt động truyền thông chính sách.

Báo chí phải trở thành tổ chức công nghệ

Cách đây hơn 20 năm, nhiều tổng biên tập vô cùng tự hào về việc máy in còn đang chạy, hàng chục đầu mối đã ngồi ăn bánh mì để đợi lấy báo đi rao bán.

Đổi mới con người ở vùng đất là mặt tiền quốc gia

Cần nhìn thẳng vào sự thật là khu vực đẹp nhất của đất nước, địa bàn chiến lược đặc biệt quan trọng lại có nhiều chỉ số phát triển thấp hơn mức trung bình của cả nước.

Tiếng chuông cảnh báo sau chuyện đình chỉ hoạt động của một sở

Hôm qua, một câu chuyện hy hữu được báo chí đưa tin: Sở Nội vụ bị tạm đình chỉ hoạt động 1 tháng vì chưa đảm bảo yêu cầu về phòng cháy chữa cháy (PCCC).

Truyền thông là chức năng của chính quyền

Khi các cấp chính quyền chủ động phối hợp truyền thông với các cơ quan báo chí sẽ là nền tảng quan trọng nhất cho việc làm chủ tình hình trong bối cảnh hiện nay.

Cơ hội của Việt Nam trước vòng cải cách mở cửa mới của Trung Quốc

Bản thân mỗi nước đều đang hướng đến phát triển chất lượng cao. Trong giai đoạn trước, điểm tăng trưởng của quan hệ Việt - Trung là thương mại, thầu khoán công trình. Hiện nay và sắp tới điểm tăng trưởng mới của quan hệ Việt - Trung sẽ là gì?

Những thông điệp về trái phiếu doanh nghiệp

Có một điểm cần nhấn mạnh: tuyệt đại đa số trái phiếu doanh nghiệp là có tài sản đảm bảo hoặc được bảo đảm bởi các tổ chức tín dụng.

Việt Nam sẽ vượt bẫy thu nhập trung bình theo cách nào

Việt Nam nỗ lực trở thành quốc gia thu nhập trung bình cao và thu nhập cao vào năm 2035 và 2045. Tuy nhiên, chúng ta phải vượt qua thách thức không hề nhẹ, nhất là về thể chế.

Thủ tướng Võ Văn Kiệt, nhà lãnh đạo cải cách tâm huyết

Thủ Tướng Võ Văn Kiệt là nhà lãnh đạo đi tiên phong trong thực hiện cải cách và hội nhập của đất nước ta. Ông đã dũng cảm thực hiện những quyết định đột phá tầm chiến lược để đưa đất nước đi lên.

Tầm nhìn quốc gia Qatar qua lăng kính World Cup

Qatar đã làm nên lịch sử khi lần đầu tiên đưa sự kiện thể thao được theo dõi nhiều nhất trên toàn cầu đến Thế giới Ả Rập và Hồi giáo.

Ông Sáu Dân và đổi mới thể chế

Ngày 9/8/1995, trước Đại hội Đảng lần thứ 8, Thủ tướng Võ Văn Kiệt đã gửi một bức thư tâm huyết cho Bộ Chính trị nêu quan điểm, tư tưởng, khuyến nghị và cảnh báo về một số vấn đề có tầm chiến lược đối với đất nước vào thời điểm lịch sử đó.

‘Ý Đảng, lòng Dân’

Hôm qua, một người bạn của tôi thông báo, chị đã không rút trước hạn món tiền gửi ngân hàng đang được kiểm soát đặc biệt. Tôi biết, tâm lý chị cũng khá cồn cào vì chị liên tục hỏi ý kiến của tôi trong cả tuần trước.

Nhà lãnh đạo dám chịu trách nhiệm “phá rào”

“Sử học không nên chỉ đánh giá một con người xem họ đạt đến đỉnh cao nào mà còn phải xem khi họ nằm xuống, đã có bao nhiêu dòng nước mắt”.

Nhà giáo là nhân tố cốt lõi quyết định sự thành công của đổi mới giáo dục

Bộ trưởng GĐ-ĐT Nguyễn Kim Sơn bày tỏ, nhà giáo là nguồn lực quan trọng nhất của ngành. Đầu tư cho nhà giáo chính là yếu tố nền tảng của nền tảng, quyết định đến chất lượng và sự thành công của đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.