Trung ương thống nhất cao quan điểm cần đổi mới mạnh mẽ tư duy về đảng viên tham gia đầu tư, kinh doanh, từ "cho phép" sang "khuyến khích, tạo điều kiện" để đảng viên làm giàu chính đáng.
Tại Hội nghị Trung ương 4, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã thống nhất cao quan điểm cần đổi mới mạnh mẽ tư duy về đảng viên tham gia đầu tư, kinh doanh, từ "cho phép" sang "khuyến khích, tạo điều kiện" để đảng viên làm giàu chính đáng, đóng góp cho đất nước.
Điều này thể hiện cách nhìn mới về vai trò của đảng viên trong phát triển kinh tế. Từ chỗ đặt trọng tâm vào việc xác định những gì đảng viên được phép làm, tư duy mới hướng đến chủ động tạo điều kiện để những năng lực, sáng kiến và nguồn lực chính đáng được phát huy, đồng thời thiết lập cơ chế kiểm soát đủ chặt chẽ để ngăn ngừa việc lợi dụng quyền lực, chức vụ vì lợi ích riêng.
Từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển
“Cho phép” và “khuyến khích, tạo điều kiện” có thể cùng hướng đến việc thừa nhận một hoạt động hợp pháp, nhưng hàm chứa những cách tiếp cận khác nhau.
“Cho phép” thường đặt trọng tâm vào việc xác định phạm vi được làm và không được làm. Chủ thể muốn hành động phải đáp ứng những điều kiện nhất định và chứng minh rằng hoạt động của mình nằm trong giới hạn được chấp nhận. Cách tiếp cận này có vai trò cần thiết trong quản lý, nhất là đối với những hoạt động liên quan đến quyền lực công, tài sản công và trách nhiệm của người giữ chức vụ.
Tuy nhiên, nếu quá nhấn mạnh việc kiểm soát, phòng ngừa rủi ro mà chưa quan tâm đúng mức đến khả năng tạo ra giá trị, tư duy quản lý có thể vô tình trở thành lực cản đối với những sáng kiến và nguồn lực đáng lẽ cần được khuyến khích.
Trong khi đó, “khuyến khích, tạo điều kiện” thể hiện tinh thần chủ động hơn. Vấn đề không chỉ là đảng viên có được tham gia đầu tư, kinh doanh hay không, mà còn là làm thế nào để người có năng lực, có ý tưởng và có điều kiện chính đáng phát huy khả năng sản xuất, kinh doanh; làm thế nào để thành quả lao động, sáng tạo của họ đóng góp nhiều hơn cho xã hội và đất nước.
Sự chuyển đổi này phù hợp với yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao năng lực kiến tạo phát triển và phát huy cao nhất nguồn lực, trí tuệ, sức sáng tạo của cán bộ, đảng viên và toàn xã hội mà Trung ương đặt ra tại hội nghị lần thứ tư Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa 14.
Trong nền kinh tế hiện đại, nguồn lực phát triển không chỉ là vốn, đất đai, tài nguyên hay cơ sở hạ tầng. Nguồn lực còn nằm ở tri thức, kinh nghiệm quản trị, khả năng tổ chức sản xuất, tinh thần đổi mới sáng tạo và khát vọng vươn lên của mỗi con người. Nếu những nguồn lực đó không được khơi thông, không có môi trường phù hợp để phát huy, đất nước sẽ bỏ lỡ những cơ hội phát triển quý giá.
Bởi vậy, điều cần thay đổi không chỉ là quy định về một nhóm chủ thể, mà còn là cách tiếp cận đối với hoạt động kinh tế nói chung: từ chỗ chủ yếu quan tâm đến việc kiểm soát hoạt động sang đồng thời tạo lập môi trường để hoạt động hợp pháp phát triển; từ tâm lý dè dặt trước những khả năng phát sinh rủi ro sang cách quản lý có trọng tâm, phân định rõ ràng giữa rủi ro khách quan, hoạt động chính đáng và hành vi vi phạm.
Tất nhiên, kiến tạo phát triển không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Một môi trường kinh doanh thuận lợi phải đi cùng pháp luật minh bạch, cạnh tranh công bằng và cơ chế kiểm soát quyền lực hiệu quả. Nhưng quản lý tốt không phải là làm cho mọi hoạt động trở nên khó khăn hơn để giảm thiểu rủi ro mà là nhận diện đúng rủi ro, kiểm soát đúng đối tượng, bảo vệ đúng lợi ích và không để những hạn chế không cần thiết cản trở động lực phát triển.
Làm giàu chính đáng là một cách đóng góp cho đất nước
Trong quá trình đổi mới, nhận thức về vai trò của kinh tế tư nhân và hoạt động kinh tế của đảng viên đã từng bước phát triển. Thực tiễn cho thấy, người đảng viên không chỉ có thể đóng góp cho đất nước thông qua công tác trong các cơ quan của hệ thống chính trị mà còn có thể tạo ra những giá trị thiết thực bằng lao động, sáng tạo, tổ chức sản xuất và kinh doanh hợp pháp.
Một doanh nghiệp hoạt động hiệu quả có thể tạo việc làm, tăng thu nhập cho người lao động, đóng góp ngân sách, thúc đẩy đổi mới công nghệ và hình thành các chuỗi cung ứng. Một cơ sở sản xuất ở nông thôn có thể giúp nâng cao giá trị nông sản, mở rộng thị trường và tạo sinh kế ổn định cho người dân. Một doanh nhân có trách nhiệm có thể góp phần xây dựng văn hóa kinh doanh, nâng cao chất lượng sản phẩm và lan tỏa tinh thần thượng tôn pháp luật.
Nếu những giá trị ấy được tạo ra bằng lao động, trí tuệ, năng lực quản trị và hoạt động kinh doanh hợp pháp thì làm giàu không chỉ là lợi ích riêng của người kinh doanh. Đó còn là quá trình tạo thêm của cải cho xã hội, mở rộng cơ hội việc làm và đóng góp vào sự phát triển chung.
Tính tiên phong của người đảng viên có thể được thể hiện bằng nhiều cách, trong đó có việc đi đầu trong đổi mới sáng tạo, tổ chức sản xuất hiệu quả, chấp hành pháp luật, giữ chữ tín, bảo vệ quyền lợi người lao động và có trách nhiệm với cộng đồng.
Trong bối cảnh đất nước cần phát triển nhanh và bền vững, thúc đẩy khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và nâng cao năng lực cạnh tranh, việc phát huy đội ngũ đảng viên có năng lực kinh doanh càng có ý nghĩa. Họ có thể là những người đưa tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, tạo ra sản phẩm mới, mở rộng thị trường, xây dựng mô hình quản trị hiện đại và kết nối nguồn lực trong nước với các cơ hội quốc tế.
Đặc biệt, trong khu vực kinh tế tư nhân, nơi đang có nhiều doanh nghiệp, hộ kinh doanh và mô hình khởi nghiệp, việc đảng viên tham gia hoạt động kinh tế một cách chính đáng còn mở ra khả năng phát huy vai trò nêu gương ngay trong môi trường sản xuất, kinh doanh. Tính tiên phong khi đó không chỉ được thể hiện qua lời nói hay việc chấp hành các quy định, mà còn được kiểm chứng bằng hiệu quả công việc, chất lượng sản phẩm, trách nhiệm với người lao động và những đóng góp cụ thể cho xã hội.
Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng khuyến khích làm giàu chính đáng không có nghĩa là đề cao sự giàu có bằng mọi giá. Điều quan trọng không chỉ là một người có bao nhiêu tài sản mà còn là tài sản đó được hình thành bằng cách nào, hoạt động kinh doanh tạo ra giá trị gì và chủ thể kinh doanh thực hiện trách nhiệm với xã hội ra sao.
Làm giàu bằng lao động, trí tuệ, sáng tạo, đầu tư và cạnh tranh lành mạnh hoàn toàn khác với việc trục lợi từ chức vụ, quyền hạn, chiếm dụng tài sản công, thao túng chính sách hoặc tạo lợi thế bất bình đẳng nhờ quan hệ quyền lực. Phân biệt rạch ròi hai điều đó chính là cơ sở để vừa khuyến khích người làm ăn chân chính, vừa giữ vững kỷ luật và sự trong sạch của Đảng.
Khuyến khích phải đi đôi với kiểm soát quyền lực
Một chủ trương tiến bộ chỉ phát huy đầy đủ giá trị khi được cụ thể hóa thành những quy định rõ ràng, khả thi và có khả năng thực hiện thống nhất. Đối với việc đảng viên tham gia đầu tư, kinh doanh, yêu cầu này càng quan trọng bởi hoạt động kinh tế có thể liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến chức trách, quyền hạn, thông tin và tài sản công.
Trung ương đã xác định nguyên tắc xây dựng quy định theo hướng gắn tính tiên phong trong phát triển kinh tế với việc giữ vững bản chất của Đảng; làm rõ quyền, điều kiện và giới hạn phù hợp với địa vị pháp lý, chức trách và nguy cơ xung đột lợi ích; bảo vệ hoạt động kinh tế hợp pháp, kiểm soát chủ thể thực sự chi phối, hưởng lợi; không để quyền lực, thông tin và tài sản công trở thành lợi thế riêng.
Định hướng này cho thấy tinh thần đổi mới không tách rời yêu cầu xây dựng, chỉnh đốn Đảng. Trái lại, khuyến khích đúng và kiểm soát hiệu quả phải được đặt trong cùng một khuôn khổ. Nếu chỉ nhấn mạnh khuyến khích mà thiếu cơ chế giám sát, hoạt động kinh tế có thể bị lợi dụng để che giấu lợi ích riêng. Nhưng nếu chỉ chú trọng ngăn ngừa vi phạm, đặt ra những giới hạn thiếu rõ ràng hoặc áp dụng quá mức cần thiết, người làm ăn chân chính lại có thể bị hạn chế động lực đầu tư và phát triển.
Vì vậy, điều cần thiết trước hết là phân định rõ hoạt động kinh doanh hợp pháp với hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để thu lợi riêng. Những người có thẩm quyền quyết định, tham mưu hoặc tác động đến việc cấp phép, phân bổ nguồn lực, quản lý đất đai, ngân sách, tài sản công, thanh tra, kiểm tra hay lựa chọn nhà thầu có thể đối diện với nguy cơ xung đột lợi ích khác với những người không thực hiện chức năng công vụ. Quy định cần tính đến sự khác biệt đó, thay vì áp dụng một cách tiếp cận cào bằng cho mọi đối tượng.
Cùng với đó, cần có cơ chế nhận diện người thực sự sở hữu, chi phối hoặc hưởng lợi từ hoạt động kinh doanh. Việc đứng tên trên giấy tờ không phải lúc nào cũng phản ánh đầy đủ quyền kiểm soát thực tế. Nếu không làm rõ được chủ thể hưởng lợi, không kiểm soát được việc nhờ người khác đứng tên hoặc sử dụng thông tin công vụ để tạo lợi thế kinh doanh thì những quy định dù chặt chẽ trên văn bản vẫn có thể bị vô hiệu hóa trong thực tiễn.
Mặt khác, cơ chế kiểm soát phải minh bạch, có căn cứ và tương xứng với nguy cơ. Không thể mặc nhiên coi đảng viên tham gia kinh doanh là có vấn đề, nhưng cũng không thể lấy danh nghĩa đảng viên hay hoạt động kinh tế hợp pháp để che chắn cho những hành vi vi phạm. Người làm đúng phải được bảo vệ, người lợi dụng quyền lực để trục lợi phải bị phát hiện và xử lý nghiêm minh.
.svg){kind=icon}
