Từ những thương vụ tỷ USD đến “làn sóng” thoái vốn mới
Quyết định 40/2026/QĐ-TTg, có hiệu lực từ ngày 5/8/2026, đang phát đi tín hiệu về một chu kỳ cơ cấu lại vốn Nhà nước mới, sau hai giai đoạn thoái vốn mạnh trong các năm 2011-2015 và 2016-2020.
Làn sóng đầu tiên tập trung vào việc thoái vốn ngoài ngành và rút vốn khỏi những lĩnh vực Nhà nước không cần tiếp tục đầu tư như ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, bất động sản. Đến năm 2015, giá trị vốn Nhà nước bán được khoảng 27.000 tỷ đồng, thu về khoảng 35.000 tỷ đồng.
Giai đoạn 2016-2020 mới thực sự tạo dấu ấn với những thương vụ quy mô lớn. Nhà nước đẩy mạnh bán vốn tại các doanh nghiệp đã cổ phần hóa, tối ưu hóa giá trị thu về. Thương vụ bán 53,59% vốn Sabeco (SAB) cho ThaiBev với giá gần 5 tỷ USD, hay các đợt bán vốn tại Vinamilk (VNM) là những ví dụ điển hình. Tính chung giai đoạn này, hoạt động thoái vốn thu về gần 177.400 tỷ đồng, gấp 6,5 lần giá trị sổ sách theo tổng hợp của Bộ Tài chính.
Sau đó, thị trường bước vào giai đoạn trầm lắng 2021-2025 do nhiều yếu tố như Covid-19, thị trường chứng khoán không thuận lợi, vướng mắc trong định giá, pháp lý và quy trình phê duyệt kéo dài.
Đến nay, một chu kỳ mới đang được định hình.
Quyết định 40 thiết lập khung phân loại doanh nghiệp và tỷ lệ sở hữu Nhà nước giai đoạn 2026-2030. Tại Công điện 52/CĐ-TTg ngày 7/8, Chính phủ yêu cầu hoàn thành, phê duyệt kế hoạch cơ cấu lại vốn trước ngày 31/8. Riêng SCIC dự kiến bán toàn bộ cổ phần tại 66 doanh nghiệp và tiếp tục sở hữu tại 21 doanh nghiệp.
Đáng chú ý, việc cơ cấu lại vốn lần này không chỉ là bán vốn thu tiền về, mà còn nhằm xác định lại tỷ lệ sở hữu Nhà nước theo từng ngành, lĩnh vực. Sau khi rà soát toàn bộ danh mục sở hữu theo từng ngành, lĩnh vực, Nhà nước sẽ tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực thiết yếu và giảm tỷ lệ tại những doanh nghiệp không cần duy trì quyền chi phối.
Nếu được triển khai đúng tiến độ, đây có thể trở thành “làn sóng thoái vốn Nhà nước thứ ba”, đồng thời bổ sung một lượng hàng hóa đáng kể cho thị trường chứng khoán.
Trong bối cảnh nền kinh tế cần nguồn vốn lớn để phục vụ mục tiêu tăng trưởng cao, việc đưa thêm cổ phần của những doanh nghiệp quy mô lớn ra thị trường có ý nghĩa đặc biệt. Nó không chỉ tạo thêm cơ hội đầu tư mà còn giúp thị trường vốn chia sẻ gánh nặng huy động vốn với hệ thống ngân hàng, đồng thời mở rộng không gian cho dòng tiền trong nước và quốc tế.
Những “món hàng” tỷ USD đang chờ trên thị trường
Tuy nhiên, Quyết định 40 không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp có tỷ lệ sở hữu Nhà nước cao đều phải lập tức thoái vốn. Tác động thực tế phụ thuộc vào nhóm ngành, tỷ lệ sở hữu mục tiêu, phương thức và lộ trình được phê duyệt.
Một trong những trường hợp đáng chú ý là Petrolimex (PLX, hiện có vốn hóa khoảng 1,8 tỷ USD). PetroVietnam (PVN) đang nắm khoảng 75,87% vốn, trong khi doanh nghiệp đầu mối xăng dầu đáp ứng tiêu chí về thị phần thuộc nhóm III, với tỷ lệ sở hữu Nhà nước trên 50% đến dưới 65%. Nếu áp dụng khung này, PLX có khoảng cách đáng kể so với tỷ lệ sở hữu hiện tại.
Việc giảm vốn, nếu được triển khai, có thể làm tăng lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float), cải thiện thanh khoản và thu hút nhà đầu tư chiến lược. Tuy nhiên, hiện chưa có phương án thoái vốn cụ thể tại PLX.
Ở nhóm doanh nghiệp được đánh giá có câu chuyện rõ hơn, PVI đang được chú ý khi PVN sở hữu khoảng 35% vốn và được kỳ vọng thoái vốn trong giai đoạn tới. PVI hiện dẫn đầu thị trường bảo hiểm phi nhân thọ; riêng quý I/2026, doanh nghiệp chiếm khoảng 19% thị phần.
SCIC cũng dự kiến thoái toàn bộ hơn 37% vốn tại Nhựa Thiếu niên Tiền Phong (NTP) - doanh nghiệp đang giữ vị thế lớn trong ngành ống nhựa, với khoảng 60% thị phần miền Bắc và 30% toàn quốc. Việc thay đổi cổ đông lớn tại NTP sẽ tạo ra sự chú ý đáng kể trên thị trường.
Ngân hàng MSB (vốn hóa khoảng 1,8 tỷ USD) cũng là một cái tên đáng quan tâm khi VNPT đang sở hữu khoảng 6,05% và là cổ đông lớn nhất. Trong khi đó, SCIC nắm 53,49% Vinatex (VGT), tạo dư địa đáng kể cho câu chuyện thay đổi cơ cấu cổ đông nếu kế hoạch thoái vốn được thực hiện.
Ở nhóm doanh nghiệp quy mô tỷ USD, câu chuyện còn đáng chú ý hơn. PVN dự kiến bán 2-5% vốn tại GAS (vốn hóa khoảng 7,6 tỷ USD) và BSR (khoảng 5,1 tỷ USD). Nếu thực hiện, đây có thể là những thương vụ lớn trên thị trường vốn nhờ quy mô tài sản và vị thế của hai doanh nghiệp. PVN đang thương thảo hợp đồng tư vấn định giá, dự kiến hoàn tất chậm nhất vào tháng 12/2026, sau đó phần vốn Nhà nước được bán thông qua đấu giá công khai.
GAS có quy mô rất lớn, với doanh thu thuần 6 tháng đầu năm 2026 đạt 81.268 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 8.804 tỷ đồng. BSR thậm chí ghi nhận 104.636 tỷ đồng doanh thu và 15.727 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế trong cùng kỳ.
ACV là một ví dụ khác cho thấy cần thận trọng. Nhà nước sở hữu khoảng 95,4%, cao hơn rất nhiều mức tối thiểu 65% của nhóm cảng hàng không. Nhưng Quyết định 40 không đồng nghĩa ACV bắt buộc phải giảm sở hữu xuống 65%. Khoảng cách này chỉ cho thấy dư địa tiềm năng để huy động thêm vốn xã hội, chứ chưa phải một kế hoạch thoái vốn chắc chắn.
Tương tự, GAS, BSR hay POW vẫn cần chờ phương án cụ thể. Với BSR, tỷ lệ sở hữu của PVN hơn 92%; GAS khoảng 95,8% và POW khoảng 80%. Những con số này cho thấy dư địa tái cơ cấu rất lớn, nhưng chưa thể mặc nhiên quy thành lượng cổ phiếu chắc chắn được bán ra.
Theo KBSV, một số trường hợp có phương án Nhà nước giảm sở hữu đáng chú ý gồm BCM, BSR và GAS. Trong nhóm dự kiến thoái toàn bộ còn có MSB, NTP, HND, QTP, VGC, PVI và DMC.
Như vậy, “làn sóng thoái vốn thứ ba” không chỉ là câu chuyện thu tiền từ bán vốn Nhà nước. Nếu các kế hoạch được triển khai, thị trường chứng khoán có thể đón thêm một nguồn cung cổ phiếu chất lượng, đồng thời tạo thêm lựa chọn cho dòng tiền trong nước và nhà đầu tư nước ngoài, trong bối cảnh thị trường được kỳ vọng nâng hạng.
.svg){kind=icon}
