Lịch sử đối đầu giữa hai khối quân sự hàng đầu thế giới

Sự ra đời của khối Hiệp ước Warsaw và NATO đánh dấu sự xuất hiện của thế hai cực trong Chiến tranh Lạnh, với Mỹ và Liên Xô là trung tâm.

Trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh bước vào cao trào, ngày 11/6/1948, Quốc hội Mỹ thông qua dự luật Vandenberg cho phép chính phủ nước này có quyền kí kết liên minh quân sự với các nước ngoài châu Mỹ.

Sau đó, tại Washington bắt đầu các cuộc đàm phán giữa Mỹ, Canada với Anh, Pháp, Mỹ, Hà Lan, Bỉ, Lucxemburg về việc thành lập khối quân sự Bắc Đại Tây Dương.

Sự ra đời của hai khối

Ngày 4/4/1949, Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương được đại diện 12 nước (gồm các nước tham gia đàm phán và Na Uy, Đan Mạch, Bồ Đào Nha, Iceland) kí ở Washington. Hiệp ước có hiệu lực từ 4/8/1949, thời hạn hiệu lực 20 năm và có thể gia hạn thêm. Tháng 9/1949, khóa họp đầu tiên của nguyên thủ các nước kí hiệp ước tiến hành tại Washington đã thành lập Ủy ban phòng thủ và Ủy ban quân sự. Như vậy, Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đã ra đời.

Năm 1952, NATO kết nạp Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ làm thành viên. Năm 1954, Hiệp ước Paris cho phép Tây Đức thành lập quân đội quốc gia có các bộ tham mưu, quân, binh chủng, sư đoàn độc lập. Tây Đức gia nhập NATO, trở thành lực lượng xung kích và “tiền đồn” của NATO.

Trước tình hình đó, từ 11-14/5/1955, các nước Albania, Bulgaria, Hungary, Cộng hòa Dân chủ Đức, Ba Lan, Romania, Liên Xô, Tiệp Khắc đã nhóm họp ở Warsaw (Ba Lan). Hội nghị nhận định trong tình hình hiện nay, biện pháp gìn giữ hòa bình và ngăn chặn chiến tranh tốt nhất là tổ chức hệ thống an ninh tập thể gồm tất cả các nước châu Âu có chế độ xã hội khác nhau.

{keywords}
Hai khối Hiệp ước Warsaw và NATO. Ảnh: Britannica

Các nước tham gia hội nghị đã quyết định ký kết Hiệp ước hữu nghị, hợp tác và tương trợ Warsaw. Bản hiệp ước có hiệu lực từ 5/6/1955 với thời hạn 20 năm (sau này có thể tiếp tục gia hạn) nhằm duy trì hòa bình, an ninh châu Âu, củng cố tình hữu nghị, sự hợp tác và sức mạnh của các nước XHCN anh em.

Các nước thỏa thuận, trong trường hợp một hay nhiều nước thành viên bị tấn công thì các nước tham gia hiệp ước có nhiệm vụ giúp đỡ nước bị tấn công bằng mọi phương tiện có thể có, kể cả lực lượng vũ trang. Trụ sở của khối đặt tại thủ đô Warsaw của Ba Lan với các bộ phận chuyên trách, điều hành hoạt động. Hội nghị cũng thành lập Bộ Chỉ huy các Lực lượng vũ trang chung, Nguyên soái Liên Xô I. S. Konev được chỉ định làm Tổng tư lệnh.

Năm 1961, do những bất đồng với Liên Xô, Albania rút khỏi hiệp ước.

Warsaw kết thúc vai trò lịch sử

Sự ra đời của khối Hiệp ước Warsaw đánh dấu sự xuất hiện của thế hai cực trong Chiến tranh Lạnh, trong đó Mỹ và Liên Xô là trung tâm. Sau khi thành lập, cả hai khối quân sự đều ra sức chạy đua vũ trang, trang bị những vũ khí hiện đại để tăng cường sức mạnh.

Mỹ tiếp tục thành lập các liên minh quân sự ở các khu vực khác nhau để hỗ trợ cho NATO và bao vây Liên Xô, các nước XHCN. Đó là khối SEATO ở Đông Nam Á (9/1954), khối CENTO ở Trung Cận Đông (1959). Mỹ thiết lập trên 2.000 căn cứ quân sự, đưa hàng chục vạn quân đóng rải rác ở khắp mọi nơi trên thế giới. Phía Liên Xô cũng đưa hàng chục vạn quân ra đóng ở các nước Đông Âu (chủ yếu ở CHDC Đức), ở Mông Cổ và biên giới Xô-Trung.

Cuộc chạy đua vũ trang giữa hai nước Xô-Mỹ cũng như giữa hai khối quân sự lớn nhất thế giới lên tới đỉnh cao vào những năm 1970. Theo ước tính của các nhà quân sự, chỉ cần phóng ra 1/2 số vũ khí hạt nhân của Mỹ hoặc của Liên Xô, cũng đủ để hủy diệt toàn bộ sự sống của con người và nền văn minh của toàn nhân loại. Tuy nhiên, trong suốt 36 năm đối đầu, chưa bao giờ có một cuộc chiến tranh trực tiếp nào giữa hai khối xảy ra.

Đây là đặc điểm cơ bản của Chiến tranh Lạnh, vốn chỉ có những cuộc chiến tranh, xung đột cục bộ, cho thấy những cuộc thử nghiệm, thử lòng nhau này thiên về yếu tố tâm lý nhiều hơn. Hành động chung duy nhất của Lực lượng vũ trang hỗn hợp thuộc Hiệp ước Warsaw là việc đưa quân vào Tiệp Khắc tháng 8/1968 nhằm dập tắt cuộc bạo loạn chống nhà nước XHCN ở đây.

Như một hệ quả của quá trình khủng hoảng khối XHCN, ngày 1/7/1991, tại Praha, Tổng thống Tiệp Khắc Vaclav Havel tuyên bố chấm dứt Hiệp ước hữu nghị, hợp tác và tương trợ 1955, giải tán khối Warsaw sau 36 năm tồn tại. Khối Warsaw đã kết thúc vai trò lịch sử. Trong khi đó, NATO vẫn tồn tại và liên tiếp mở rộng, hiện có 29 thành viên.

Nguyên Phong

Quá trình chuyển giao ghế tổng thống tại Mỹ diễn ra thế nào?

Quá trình chuyển giao ghế tổng thống tại Mỹ diễn ra thế nào?

Quá trình chuyển giao quyền hành pháp giữa hai chính quyền tổng thống vốn là nét đặc trưng của nền dân chủ tại Mỹ.

Những bí mật 'giờ mới kể' về thời lãnh đạo Nhà Trắng của Barack Obama

Những bí mật 'giờ mới kể' về thời lãnh đạo Nhà Trắng của Barack Obama

Trong cuốn hồi ký mới, cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama hé lộ nhiều bí mật về đời sống riêng tư thời còn lãnh đạo Nhà Trắng, cũng như đánh giá của ông về "phó tướng" Joe Biden và người kế nhiệm Donald Trump.

tin nổi bật

Bom chùm nguy hiểm thế nào?

Theo báo chí nước ngoài, các lực lượng quân sự của cả Nga và Ukraine đều đã sử dụng bom, đạn chùm.

Tiết lộ ba thành phần chính của tác chiến điện tử

Theo giới quân sự, tác chiến điện tử sẽ gồm 3 thành phần chính là trinh sát điện tử, chế áp điện tử và bảo vệ điện tử.

Cách chống bắn tỉa của binh sĩ Nga ở Ukraine

Dưới đây là một số phương pháp quân đội Nga sử dụng để chống lại chiến thuật bắn tỉa khi tham chiến ở Ukraine.

Những vũ khí được gửi tới Ukraine kể từ đầu chiến sự

Kể từ khi chiến sự Nga - Ukraine nổ ra, Kiev đã nhận được hàng loạt vũ khí và khí tài quân sự hạng nặng từ nhiều quốc gia trên thế giới.

Những vụ vượt ngục táo tợn trên thế giới

Ngay cả các nhà tù được bảo vệ an ninh nghiêm ngặt nhất thế giới cũng từng chứng kiến những vụ tội phạm xảo quyệt tìm mọi cách đào tẩu, trong đó có cả những âm mưu thành công.

Yếu tố giúp NATO thắng thế trong cuộc chiến Libya năm 2011

Trong cuộc chiến ở Lybia, NATO đã sử dụng rộng rãi các phương thức tác chiến điện tử, giành ưu thế và tạo thế áp đảo trước đối phương.

Vì sao Pháp rút khỏi rồi lại tham gia NATO?

Trong quá trình tham gia Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), phía Pháp đã xuất hiện những mâu thuẫn với Mỹ trên nhiều vấn đề.

Sức mạnh của lữ đoàn Stryker lục quân Mỹ triển khai đến châu Âu

Bộ Quốc phòng Mỹ đầu tháng này đã ra quyết định triển khai một lữ đoàn xe chiến đấu Stryker đến Romania.

Điểm danh các vũ khí phòng không-không quân Nga dùng ở Ukraine

Khi tiến hành chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine, quân đội Nga đã huy động một lực lượng đông đảo các loại vũ khí trang bị tác chiến phòng không – không quân.

Cuộc sống thấp thỏm ở thành phố biên giới Nga giáp chiến tuyến Ukraine

Các âm thanh của chiến tranh đã trở nên lớn hơn ở Belgorod, thành phố Nga nằm cách biên giới Ukraine chỉ 40 km. Các vụ nổ cũng xảy ra thường xuyên hơn.

Diễn biến căng thẳng của cuộc chiến 5 ngày Nga - Gruzia

Nửa đêm về sáng ngày 8/8/2008, quân đội Gruzia bất ngờ dùng không quân, pháo binh, tên lửa xúc tiến chiến dịch mang tên “Cánh đồng sạch” đánh phá các mục tiêu ở thủ phủ Tskhinvali và nhiều nơi khác tại Nam Ossetia.

Uy lực tàu chiến được Nga chọn làm soái hạm mới cho Hạm đội Biển Đen

Theo nguồn tin giấu tên từ lực lượng an ninh bán đảo Crưm, Hải quân Nga đã chọn được soái hạm mới cho Hạm đội Biển Đen.

Cuộc săn lùng điệp viên Nga gay cấn của an ninh Ukraine

Trong khi các lực lượng vũ trang giao tranh dữ dội ở tiền tuyến, Cơ quan an ninh Ukraine (SBU) phải xúc tiến một cuộc chiến cam go không kém là săn lùng các điệp viên làm việc cho Nga đang trà trộn trong dân.

Hai cơ cấu chỉ huy quan trọng nhất của NATO

Sau vụ 11/9/2001, NATO đã tiến hành cải cách hệ thống chỉ huy nhằm sẵn sàng đối phó có hiệu quả với những đe dọa mới, đồng thời tiếp tục bảo đảm an ninh cho toàn bộ lãnh thổ các nước thành viên.

Bí ẩn dòng sông cản bước cả quân Nga và Ukraine ở khu vực Donbass

Chiến sự giữa Nga và Ukraine đang tập trung vào khu vực miền Đông Ukraine. Tại đây, con sông tự nhiên Siversky Donets đã cản trở bước tiến của cả 2 phe, ảnh hưởng đến chiến thuật của họ.