Mắc ca: 'Người chơi chính" là ai?

Điều chúng tôi thực sự muốn lạm bàn là cách tư duy về vai trò của Nhà nước trong chương trình phát triển mắc ca mà rộng ra sẽ có ý nghĩa với nhiều chương trình phát triển nông nghiệp, công nghiệp khác.  

- Điều chúng tôi thực sự muốn lạm bàn là cách tư duy về vai trò của Nhà nước trong chương trình phát triển mắc ca mà rộng ra sẽ có ý nghĩa với nhiều chương trình phát triển nông nghiệp, công nghiệp khác.

Với giá trị cao của cây mắc ca và khả năng có thể phát triển của loại cây này ở một số vùng nhất định tại Việt Nam thì sự quan tâm của Nhà nước đến phát triển loại cây công nghiệp mới này bên cạnh cây cà phê và hồ tiêu là đúng đắn. 

Tuy nhiên, như kinh nghiệm mấy chục năm qua đã chỉ ra, ý định tốt không phải luôn dẫn đến kết quả tốt, thậm chí còn ngược lại, điều đó phụ thuộc rất lớn vào cách thực thi.

Bài học trong nước và trên thế giới đã chỉ ra rằng, một ngành, lĩnh vực, dự án cho dù về lý thuyết có khả năng sinh lợi cách mấy, nhưng khi được đầu tư thực hiện bởi những người không thực sự “sống chết” với nó, không “mất tiền túi” của cá nhân mình, thì rốt cuộc thường là thất bại, hoặc cũng sinh lợi rất thấp so với kỳ vọng.

Vì vậy, đối với những lĩnh vực Nhà nước muốn thúc đẩy phát triển thì cần phải tư duy thiết kế các chương trình hỗ trợ sao cho đảm bảo rằng người được nhận hỗ trợ có động lực cá nhân to lớn để đạt mục tiêu cụ thể Nhà nước đề ra.

Như chương trình đánh bắt hải sản xa bờ 1997, chương trình mía đường và nhiều chương trình hỗ trợ phát triển khác đều đã thất bại vì cách thiết kế chính sách không tạo ra sự gắn bó chặt chẽ giữa mục tiêu và hỗ trợ, không tạo ra được động lực tự thân cho nhà đầu tư.

Các chính sách hỗ trợ trong chương trình đó chủ yếu chỉ khuyến khích các bên tham gia giải ngân, chi tiền, mà đã không tìm ra cách nào đảm bảo rằng: người được nhận hỗ trợ sẽ nỗ lực ngày đêm, mất ăn mất ngủ để sử dụng và quản lý tốt đồng tiền được hỗ trợ, và họ phải mất tiền của cá nhân nhiều hơn số tiền nhận được từ nhà nước nếu họ thất bại.

Nôm na, điều mấu chốt cần là người nhận hỗ trợ phải bỏ ra 7 đồng để được nhận 3 đồng thay vì cách chúng ta đã và đang làm là người được nhận hỗ trợ chỉ bỏ ra 3 đồng (hay thậm chí còn “tay không bắt giặc”) để nhận hỗ trợ 7 đồng.

Động cơ thực sự là gì?

Khác với các chương trình nêu trên, chương trình mắc ca 2015 được khởi xướng và dẫn dắt bởi các doanh nghiệp tư nhân có tiềm lực tài chính mạnh là ngân hàng Liên Việt và công ty Him Lam thu hút sự quan tâm rất lớn của chính quyền các cấp.

Mới đây, tại hội thảo về chiến lược phát triển cây mắc ca tại Tây Nguyên (7/2/2015), Liên Việt và Him Lam đã trình bày đề án đầu tư trên 20.000 tỷ đồng phát triển mắc ca tại Tây Nguyên chính thức triển khai từ năm 2015. 

Đây là kế hoạch rất tham vọng nhằm biến VN trong vòng 5 năm trở thành “thủ phủ” mắc ca của thế giới với vùng nguyên liệu 250.000 ha (bằng 14 lần diện tích hiện tại của Australia), với tổng chi phí đầu tư dự tính khoảng 29.000 tỷ đồng, trong đó tổng nguồn tín dụng khoảng 22.900 tỷ đồng (tương đương trên 1 tỷ đô la Mỹ).

Đây có thể là sự khác biệt lớn đem lại thành công cho chương trình mắc ca và giúp người nông dân vùng cao làm giàu, vì nếu Liên Việt và Him Lam thực sự bỏ tiền của cá nhân doanh nghiệp ra đầu tư, thì chắc chắn ban lãnh đạo của công ty sẽ làm việc thậm chí 24/24 giờ để đảm bảo dự án sinh lợi như dự tính, và như thế có lẽ đã phải tính toán hết tất cả những yếu tố rủi ro trong hoạt động kinh tế này.

Nhưng vấn đề nằm ở chỗ nguồn vốn vay trong tổng đầu tư khoảng 22.900 tỷ đồng, chiếm gần 80% tổng vốn đầu tư. 

Nếu nguồn tín dụng của dự án mắc ca này chủ yếu tới từ nguồn tín dụng ưu đãi và hỗ trợ của Nhà nước, ví dụ theo chính sách hỗ trợ phát triển cây mắc ca tại Nghị định số 210 và các chính sách ưu đãi khác, thì dù là một dự án được khởi xướng và thực hiện bởi khu vực tư nhân, nhưng kết quả sẽ không khác nhiều so với các chương trình mía đường và đánh bắt hải sản xa bờ của Chính phủ.

Nếu tỷ lệ vốn tự có: vốn ưu đãi của Nhà nước là 50:50, trong đó, Nhà nước có thể giám sát được nguồn tiền thực góp vào dự án của chủ đầu tư chứ không phải nguồn tiền trên giấy, thì khả năng thành công của chương trình này sẽ cao hơn rất nhiều. Ngược lại cũng có thể sẽ có một đề xuất khác, thận trọng hơn.

Người chơi chính là ai?

Trong những ngành, lĩnh vực Nhà nước muốn hỗ trợ phát triển, việc lựa chọn đúng người - doanh nghiệp có khả năng thành công trong tương lai để hỗ trợ (pick winners) là rất rủi ro và thường thất bại.

Cho nên, nhiều nước đã từ bỏ chiến lược “pick winners” để chuyển sang “back winners” - hỗ trợ những doanh nghiệp đã chứng tỏ sự thành công ban đầu và cần sự hỗ trợ để mở rộng quy mô, tăng tốc phát triển.

Đối với lĩnh vực mắc ca, điều đáng quý là Việt Nam đã có 20 năm trồng thử nghiệm, đã có một số dù ít ỏi doanh nghiệp tư nhân đầu tư trồng mắc ca những năm gần đây mà không trông chờ vào bất cứ sự hỗ trợ nào của Nhà nước. 

Vì thế, thay vì áp dụng tư duy cũ trong thiết kế các chính sách ưu đãi kiểu chương trình đánh bắt hải sản xa bờ và chương trình 1 triệu tấn đường, Nhà nước nên xem xét áp dụng cách tiếp cận “Back Winner” đã rất thành công ở Trung Quốc và nhiều quốc gia khác.

Trong nền kinh tế thị trường, khi có cơ hội sinh lợi cao, nhà đầu tư trong và ngoài nước sẽ chủ động quan tâm đầu tư và cần đóng vai trò người chơi chính – người bỏ tiền chính. 

Điều Nhà nước cần làm là tạo môi trường thuận lợi về vĩ mô và chính sách để nhà đầu tư yên tâm đầu tư lâu dài, thì khi đó các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài sẽ tự thấy cơ hội để tham gia đầu tư phát triển mắc ca, nếu quả thật là có cơ hội như vậy.

Để người nông dân có việc làm và thu nhập cao, ổn định, sản phẩm nông nghiệp VN có sức cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế, Nhà nước cần có tư duy mới để thấu hiểu cách thức vận hành của cơ chế và ứng xử của các chủ thể trên thị trường.

Từ đó đặt ra được mục tiêu (đúng đắn, có thể lượng hóa, kiểm tra, giám sát, đánh giá kết quả thực hiện) và thiết kế các chính sách khuyến khích, ưu đãi vừa phù hợp với cơ chế thị trường vừa tạo ra động cơ mạnh mẽ cho các chủ thể của nền kinh tế lựa chọn hành động theo hướng đạt mục tiêu Nhà nước đề ra.

TS. Nguyễn Lan Hương - Trường Harvard Kennedy

tin nổi bật

Nhà xưởng bốc cháy ngùn ngụt trong cơn mưa lớn ở Hà Nội

Tối 5/7, xảy ra vụ cháy lớn giữa lúc mưa to. Vụ cháy thiêu rụi 250m2 nhà xưởng của Công ty Cổ phần Roson Việt Nam (thị trấn Văn Điển, huyện Thanh Trì, Hà Nội)

Tước quyền sử dụng giấy phép 3 tháng với báo Pháp luật Việt Nam điện tử

Phạt báo Pháp luật Việt Nam 13 lỗi vi phạm với tổng số tiền 325 triệu đồng. Bên cạnh đó, Thanh tra Bộ TT&TT cũng quyết định tước quyền sử dụng giấy phép trong 3 tháng với báo Pháp luật Việt Nam điện tử.

Bắt 10 đối tượng gây ra vụ hỗn chiến kinh hoàng bằng súng khiến 5 người thương vong

Viện KSND tỉnh TT-Huế vừa phê chuẩn lệnh bắt người trong trường hợp khẩn cấp đối với 10 đối tượng liên quan đến vụ hỗn chiến bằng dao, súng trên cầu Lăng Cô khiến 5 người thương vong.

Phạm nhân trốn khỏi trại giam của Bộ Công an

Phạm nhân Bùi Văn Út, 28 tuổi, đang thụ án tội trộm cắp tài sản đã trốn khỏi trại giam của Bộ Công an tại huyện Đồng Xuân, tỉnh Phú Yên.

23 quận, huyện ở Hà Nội từ chối nhận tiền hỗ trợ mua tủ đựng vắc xin

Chỉ có 7 quận, huyện mua tủ lạnh bảo quản vắc xin gồm: Bắc Từ Liêm, Cầu Giấy, Sóc Sơn, Thường Tín, Mê Linh, Long Biên và Phú Xuyên. Còn 23 đơn vị gửi lại tiền với lý do không có nhu cầu mua tủ lạnh đựng vắc xin trang bị cho các trạm y tế.

Bí thư TP.HCM nhận lỗi việc chậm trễ khen thưởng lực lượng y tế tuyến đầu

Ông Nguyễn Văn Nên, Bí thư Thành ủy TP.HCM nhận lỗi khi đã không kiểm tra, mới đây mới biết việc chậm chễ khen thưởng cho lực lượng y tế tuyến đầu.

Hà Nội mưa lớn, tài xế hì hục hắt nước ra khỏi ô tô

17h30 chiều 5/7, một trận mưa lớn trút xuống trung tâm thủ đô và nhiều khu vực lân cận khiến nhiều tuyến phố chìm trong nước. Người dân gặp khó khăn khi di chuyển từ nơi làm việc về nhà.

Hà Nội mưa xối xả, tối muộn vẫn ngồi chờ nước rút

Mưa nặng hạt cuối ngày kèm theo gió giật, sấm chớp khiến nhiều tuyến đường nhanh chóng ngập úng, người dân tan làm "chật vật" về nhà. Đến 20h30, nhiều người vẫn ngồi vỉa hè để chờ nước rút.

Thương cụ ông 70 tuổi bị phá nát ruộng dưa, nhiều người gửi tiền giúp đỡ

Thương cảm với hoàn cảnh của cụ ông Phan Văn Tôn bị phá nát ruộng dưa, nhiều mạnh thường quân, câu lạc bộ thiện nguyện đã đứng ra kêu gọi giúp đỡ hàng chục triệu đồng.

Cựu Thứ trưởng Bộ Y tế Trương Quốc Cường kháng cáo xin giảm nhẹ tội

Liên quan đến vụ án Buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh mang nhãn mác Health 2000 Canada, cựu Thứ trưởng Bộ Y tế Trương Quốc Cường đã kháng cáo xin giảm nhẹ tội.

Cô giáo mầm non tử vong nghi uống thuốc chuột tự vẫn

Một cô giáo mầm non được người thân phát hiện nằm gục, nghi uống thuốc diệt chuột. Dù được đưa đi cấp cứu nhưng nạn nhân đã không qua khỏi.

Người phụ nữ được cứu sau khi trôi dạt hơn 9 giờ trên biển

Sau hơn 9 tiếng trôi dạt trên biển, người phụ nữ may mắn được một tàu cá phát hiện và cứu nạn thành công.

Mỗi năm Nhà nước chi 1.000 tỷ đồng bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức

Thông tin này được được ra tại hội thảo góp ý xây dựng bộ công cụ đánh giá chất lượng bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức theo Nghị định số 89/2021 do Viện Khoa học tổ chức Nhà nước (Bộ Nội vụ) tổ chức ngày 5/7.

Dân ùn ùn làm hộ chiếu từ tờ mờ sáng, Bộ Công an ra khuyến cáo quan trọng

Trước việc hàng nghìn người dân đến làm hồ sơ cấp mới, đổi hộ chiếu mẫu mới, đại diện Cục quản lý xuất nhập cảnh Bộ Công an ra khuyến cáo quan trọng.

Vừa được giảm án, ông Nguyễn Đức Chung lại sắp hầu tòa phúc thẩm

Ngày 11/7 tới, TAND Cấp cao tại Hà Nội sẽ mở phiên tòa phúc thẩm xét xử vụ án vi phạm quy định đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng, xảy ra tại Sở KH&ĐT cùng một số đơn vị liên quan.