Mang thai hộ: Cửa đã mở, nhưng mới ‘hé’?

Nga Lê Luật sư, nhà báo tự do tại Hà Nội

Dù vẫn còn khá dè dặt trong việc tiếp cận, điều chỉnh, nhưng dù sao, việc “mở cửa” cho mang thai hộ cũng là một tín hiệu đáng mừng cho các cặp vợ chồng hiếm muộn, vô sinh.
Dù vẫn còn khá dè dặt trong việc tiếp cận, điều chỉnh, nhưng dù sao, việc “mở cửa” cho mang thai hộ cũng là một tín hiệu đáng mừng cho các cặp vợ chồng hiếm muộn, vô sinh.

LTS: Từ ngày 01/01/2015, việc mang thai hộ sẽ chính thức được pháp luật thừa nhận. Tuần Việt Nam trân trọng giới thiệu bài viết thể hiện góc nhìn tác giả Nga Lê, hiện là Luật sư tại Hà Nội, để độc giả cùng tranh luận.

Vậy là sau bao nhiêu đắn đo, cân nhắc, cuối cùng một trong những nội dung gai góc và nhạy cảm nhất của Luật hôn nhân và gia đình sửa đổi cũng đã được thông qua: mang thai hộ. Tuy nhiên, một số quy định của Luật có thể chưa đáp ứng kỳ vọng của những người có liên quan, thậm chí có thể gây hiểu nhầm, hoặc tiếp tục làm phát sinh những vấn đề cần điều chỉnh.

Chỉ được mang thai hộ vì mục đích nhân đạo

Lâu nay, trên thực tế, việc thuê “bụng” (mang thai hộ) để nuôi dưỡng một bào thai đã được những người có nhu cầu thực hiện từ nhiều năm qua. Thậm chí có nơi còn hình thành cả một đường dây cung cấp dịch vụ “trọn gói” (thụ thai, kiểm tra y tế định kỳ, chăm sóc nuôi dưỡng đến ngày sinh nở) cùng sự giúp sức của các bác sỹ, các cơ sở y tế, có người lặn lội sang tận Thái Lan, v.v…

Tuy nhiên, Luật hôn nhân và gia đình 2014 cấm “thực hiện sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản vì mục đích thương mại, mang thai hộ vì mục đích thương mại

Và Luật mới chỉ cho phép mang thai hộ vì mục đích nhân đạo: “Mang thai hộ vì mục đích nhân đạo là việc một người phụ nữ tự nguyện, không vì mục đích thương mại giúp mang thai cho cặp vợ chồng mà người vợ không thể mang thai và sinh con ngay cả khi áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản, bằng việc lấy noãn của người vợ và tinh trùng của người chồng để thụ tinh trong ống nghiệm, sau đó cấy vào tử cung của người phụ nữ tự nguyện mang thai để người này mang thai và sinh con”.

Luật quy định phân biệt rành mạch hai trường hợp, tuy nhiên, nếu nhìn bằng “mắt thường” thật khó để phân định trường hợp nào là mang thai hộ vì mục đích nhân đạo và trường hợp nào vì mục đích thương mại.

Hầu hết các thống kê gần đây cho thấy, tỷ lệ vô sinh của các cặp vợ chồng ở Việt Nam đang ngày càng tăng lên ở mức đáng báo động. Đặc biệt, vô sinh đang có xu hướng ngày càng bị trẻ hóa. Do đó, dù bị cấm đoán, những “hợp đồng mang thai hộ” vẫn được thực hiện và ngày càng phổ biến. Nếu đặt vào hoàn cảnh của những người kém may mắn ấy mới thì mới hiểu hết nỗi khổ cũng như động lực nào cho sự liều lĩnh của họ.

Nhiều người biết là phạm luật, thậm chí giờ đây khi pháp luật cho phép được mang thai hộ, nhưng họ vẫn phạm luật, vì nguy cơ tan vỡ gia đình và vì khát khao quá lớn làm họ dường như không có sự lựa chọn nào khác. Cho nên, dù luật đã cởi mở hơn nhưng chỉ quy định được “mang thai hộ vì mục đích nhân đạo” là chưa đủ đáp ứng nhu cầu và do đó, khó có thể ngăn những giao dịch ngầm này xảy ra trong thực tế.

Xét cho cùng, ngoài yếu tố thương mại, việc một người đánh cược với sức khỏe và tính mạng của mình để mang thai hộ, thì dưới góc độ xã hội, cũng là đã có tính nhân đạo rồi.

{keywords}
Ảnh minh họa

Chỉ “thân thích cùng hàng” mới được mang thai hộ?

Thêm một điều kiện ngặt nghèo nữa để thấy rằng cánh cửa tuy đã mở, nhưng mới chỉ là mở hé chứ chưa mở toang khi Luật hôn nhân và gia đình 2014 quy định về một trong những điều kiện mà người được nhờ mang thai hộ phải có: “Là người thân thích cùng hàng của bên vợ hoặc bên chồng nhờ mang thai hộ”.

Có rất nhiều câu hỏi đã và sẽ được đặt ra trước quy định này: Nếu không có người thân thích cùng hàng thì sao? Nếu người thân thích cùng hàng không thể, không muốn mang thai hộ thì  sao?… Đó là những điều luật chưa dự liệu và gây thiệt thòi cho nhiều cặp vợ chồng.

Một trong những mục đích của việc chỉ cho người thân thích mang thai hộ là để ngăn ngừa nguy cơ thương mại hóa việc này. Nhưng có lẽ, rào cản “thân thích” cũng chưa chắc đã mang lại hiệu quả quản lý và hạn chế được tình trạng khi mà nhu cầu là quá lớn. Hơn nữa, vấn đề thương mại không chỉ tồn tại đối với những người không cận huyết thống.

Chúng ta có vẻ “dị ứng” với những mối quan hệ gia đình, những mối quan hệ truyền thống mà lại dính dáng đến kinh doanh, đến tiền bạc. Song thực tế, những thỏa thuận rõ ràng, sòng phẳng thường lại là những thỏa thuận dễ điều chỉnh nhất, dưới góc độ pháp lý.

Người Việt Nam nói chung đều có quan niệm: con cái là của để dành. Do đó, việc kết hôn không chỉ là tạo dựng một cuộc sống chung, mà mục đích của hôn nhân còn là sinh con đẻ cái để “duy trì nòi giống”. Và nguyện vọng có 1 đứa con cũng là nguyện vọng rất chính đáng của các cặp vợ chồng kém may mắn.

Mặc dù vẫn còn khá dè dặt trong việc tiếp cận, điều chỉnh và đôi khi là vẫn “chậm chân” hơn so với thực tiễn, nhưng dù sao, việc “mở cửa” cho mang thai hộ cũng là một tín hiệu đáng mừng cho các cặp vợ chồng hiếm muộn, vô sinh. Những vấn đề còn tồn tại chúng ta có quyền hy vọng vào sự vận dụng linh hoạt trong các văn bản hướng dẫn thi hành hoặc các lần sửa đổi bổ sung sau này.

Nga Lê

 

tin nổi bật

Nhà trí thức có nên giàu không?

Đầu Xuân mới, xin bàn về một chủ đề tương đối nhạy cảm nhưng lại hết sức thực tế: Nhà trí thức có nên giàu không?

"Từ chức 20" nhìn từ "Khoán 10"

Xin gọi năm 2022 vừa kết thúc là năm ‘Từ chức 20’ từ Kết luận số 20-TB/TW ngày 8.9.2022 của Bộ Chính trị.

Quốc phục nam của người Việt

Thời gian trước đây, cộng đồng mạng nói nhiều đến bộ quần áo của một vị đại sứ nọ mặc trong buổi lễ trình Quốc thư. Người bảo chẳng giống ai, người thì bảo như vậy cho khỏi “đụng hàng”.

Vượt nguy, tận cơ

Đáng nói hơn con số là thông điệp: Trong một thế giới nhiều bất trắc, đổi thay, đầy gam màu sáng tối rất cần “vượt nguy, tận cơ”, “tư duy lại, thiết kế lại, xây dựng lại”, và càng cần “hành động quyết liệt, khôn khéo, linh hoạt”.

“Giá như chúng ta quyết liệt hơn”

Một năm đã qua với những niềm vui, nỗi buồn pha lẫn sự trăn trở. Giá như chúng ta có cách điều hành quyết liệt, khôn khéo hơn nữa thì kết quả sẽ còn tích cực hơn.

Thách thức và triển vọng kinh tế năm 2023

Thế giới đang thay đổi rất nhanh cả về địa chính trị và cách mạng công nghệ, mở ra thời cơ mới rất lớn cho Việt Nam nếu biết tận dụng.

‘Chính phủ Việt Nam đã có những kết quả kinh tế xuất sắc’

Việt Nam duy trì vị trí dẫn đầu là nước xuất khẩu hàng hóa lớn nhất trong số các nước ASEAN vào thị trường EU.

Chào năm mới 2023: Từ khát vọng đến hành động

Bước vào năm 2023, Việt Nam ghi nhận một kỷ lục mới trong suốt hàng ngàn năm xây dựng và bảo vệ đất nước: dân số chính thức đạt 100 triệu người, trở thành quốc gia đông dân số thứ 15 trên thế giới.

Tết là dịp để kích cầu

“Tết” với người Việt là thời điểm được nghỉ khá dài theo luật lao động. Ở đây, xin không bàn luận góc độ phong tục, tập quán, văn hóa truyền thống mà nhìn Tết ở góc độ kinh tế.

Người gửi tiền bỗng trở thành nhà đầu tư bảo hiểm

Việc những người gửi tiền tiết kiệm ngân hàng tố bị lừa trở thành nhà đầu tư bảo hiểm là có thật, đang gây nhức nhối. Song, vì điều đó mà có những quy định kỹ thuật thắt chặt dịch vụ này cũng không nên”.

Nỗi xót xa và niềm phẫn uất mang tên ‘đăng kiểm’

Hệ thống đăng kiểm đang bộc lộ những tệ hại tồn đọng của nó trước con mắt của bàn dân thiên hạ, muốn chữa trị cần tách bạch toàn bộ chức năng quản lý.

Lời giải bài toán hóc búa mang tên bất động sản

Bất động sản hiện nay không dừng ở đầu cơ đất đai mà là ngành kinh tế quan trọng thông qua các sản phẩm công nghiệp, nhà ở và nghỉ dưỡng.

‘Chênh lệch địa tô’ từ lý thuyết đến thực tiễn

Đất ở và đất thương mại, dịch vụ thường có giá cao gấp cả chục lần, thậm chí cả trăm lần so với đất nông nghiệp. “Chênh lệch địa tô” hình thành từ đó: do chuyển mục đích từ loại đất có giá trị thấp sang loại đất có giá trị cao hơn.

Việt Nam tăng trưởng kinh tế số mạnh nhất khu vực Đông Nam Á

Sau hai năm đại dịch vừa qua đã đẩy nhanh xu hướng thay đổi thói quen mua sắm và kinh doanh trực tuyến của Việt Nam theo hướng tích cực.

‘Bài học thứ 4’ của Tổng Bí thư và điều hành kinh tế

Không mấy ai dự đoán đúng được tương lai, nhưng ai cũng cần phải dự đoán nó nếu muốn hoạch định tương lai tốt hơn thay vì thụ động chờ đợi.