Dù đã được đầu tư bằng ngân sách nhà nước, đưa vào khai thác và thu phí, các đoạn cao tốc Bắc – Nam phía Đông vẫn được Bộ Xây dựng đề xuất mở rộng lên 6 làn xe theo hình thức PPP, huy động nguồn lực tư nhân để nâng cấp hạ tầng.
Cách làm này nhằm huy động vốn tư nhân, đồng thời cân đối hiệu quả tài chính giữa các đoạn tuyến để bảo đảm tính khả thi. Việc tổ chức các đoạn tuyến thành những dự án quy mô lớn có thể tăng khả năng thu hút nhà đầu tư, thay vì triển khai riêng lẻ từng đoạn với hiệu quả tài chính khác nhau.
Gộp 15 đoạn tuyến thành 2 dự án PPP
Bộ Xây dựng vừa báo cáo Thủ tướng phương án đầu tư mở rộng cao tốc Bắc – Nam phía Đông theo phương thức đối tác công – tư (PPP), trong đó làm rõ cách phân chia dự án và cơ chế huy động vốn.
Theo phương án nghiên cứu, hành lang cao tốc Hà Nội – TPHCM được mở rộng trên 18 đoạn tuyến, dài khoảng 1.144km, chủ yếu từ 4 làn xe hạn chế lên 6 làn hoàn chỉnh theo quy hoạch. Riêng đoạn Phan Thiết – Dầu Giây sẽ được nâng từ 4 làn hoàn chỉnh lên 6 làn để đồng bộ với các đoạn liền kề. Tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 178.357 tỷ đồng. Hai đoạn Mỹ Thuận – Cần Thơ và Cần Thơ – Cà Mau được nghiên cứu theo dự án riêng.
Đối với 3 đoạn Diễn Châu – Bãi Vọt, Nha Trang – Cam Lâm và Cam Lâm – Vĩnh Hảo đang thu phí, Bộ Xây dựng dự kiến tách thành 3 dự án độc lập, tổng chiều dài khoảng 178km, với vốn mở rộng sơ bộ 27.948 tỷ đồng. Hình thức đầu tư và mức ngân sách hỗ trợ sẽ được xác định trên cơ sở hợp đồng PPP đã ký, lưu lượng giao thông và kết quả phân tích tài chính của từng đoạn.
Đáng chú ý, đối với 15 đoạn tuyến đã đầu tư bằng vốn công và đang được Nhà nước tổ chức thu phí, Bộ Xây dựng đề xuất chia thành 2 dự án PPP theo hình thức hợp đồng BOT, không sử dụng vốn ngân sách nhà nước hỗ trợ.
Tổng chiều dài 15 đoạn tuyến khoảng 966km, với tổng mức đầu tư sơ bộ 150.409 tỷ đồng. Các tuyến dự kiến được mở rộng đồng bộ lên 6 làn xe hoàn chỉnh, tốc độ thiết kế 100-120km/h.
Cụ thể, dự án phía Bắc, từ Mai Sơn đến Cam Lộ, dài khoảng 415km, có tổng mức đầu tư sơ bộ 72.186 tỷ đồng, thời gian hoàn vốn dự kiến khoảng 20 năm. Dự án phía Nam, từ Quảng Ngãi đến Dầu Giây, dài khoảng 551km, vốn đầu tư sơ bộ 78.223 tỷ đồng, thời gian hoàn vốn khoảng 15 năm.
Theo phương án này, sau khi công trình hoàn thành, nhà đầu tư được thu phí trong thời gian quy định để hoàn vốn. Việc mở rộng nhằm tăng năng lực khai thác, đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng lớn trên hành lang Bắc – Nam, đồng thời cải thiện khả năng kết nối giữa các trung tâm kinh tế và nâng cao an toàn giao thông.
Tuy nhiên, việc những tuyến đường đã được đầu tư bằng ngân sách, đưa vào khai thác và thu phí tiếp tục được đề xuất mở rộng theo phương thức PPP đặt ra vấn đề: Vì sao không tiếp tục sử dụng vốn đầu tư công?
Trao đổi về nội dung này, đại diện Ban Quản lý dự án 2 (Bộ Xây dựng) cho biết phương án đầu tư được xem xét trên cơ sở tổng thể, trong đó có khả năng cân đối nguồn lực và hiệu quả tài chính của các đoạn tuyến.
Trong quá trình nghiên cứu, phương án đầu tư công từng được đặt ra nhằm mở rộng toàn tuyến lên 6 làn xe. Ưu điểm của cách làm này là Nhà nước chủ động tổ chức thực hiện, đồng thời có điều kiện xây dựng phương án thu phí phù hợp, góp phần giảm chi phí vận tải và hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất là nguồn lực ngân sách không đáp ứng được toàn bộ nhu cầu vốn. Vì vậy, huy động nguồn lực xã hội thông qua PPP được xem xét như một phương án để triển khai việc mở rộng.
Cân đối hiệu quả tài chính giữa các đoạn tuyến
Theo đại diện Ban Quản lý dự án 2, nếu triển khai phương thức PPP riêng lẻ từng đoạn trong số 15 đoạn tuyến thì khả năng thu hút đầu tư sẽ khác nhau. Những đoạn có lưu lượng phương tiện lớn có thể tạo doanh thu tốt, trong khi các đoạn lưu lượng thấp khó bảo đảm phương án hoàn vốn.
Đại diện Ban Quản lý dự án 2 cho biết: “Nếu tách riêng từng dự án thành phần để thực hiện PPP, sẽ có những dự án có hiệu quả tài chính tốt nhưng cũng có những dự án khó thu hút nhà đầu tư do lưu lượng phương tiện thấp, thời gian hoàn vốn kéo dài”.
Do đó, việc tổ chức các đoạn tuyến thành 2 dự án quy mô lớn được nghiên cứu nhằm kết hợp những đoạn có khả năng tạo doanh thu tốt với các đoạn có hiệu quả tài chính thấp hơn. Cách làm này được kỳ vọng cải thiện tính khả thi của phương án đầu tư, tăng sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư tư nhân.
Một mục tiêu khác là tránh tình trạng nhà đầu tư chỉ quan tâm đến những đoạn có khả năng sinh lời cao, trong khi các đoạn lưu lượng thấp khó huy động vốn. Nếu việc mở rộng phụ thuộc vào khả năng lựa chọn của từng nhà đầu tư, tiến độ giữa các đoạn có thể thiếu đồng bộ, ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác chung của toàn tuyến.
Vì vậy, phương án gộp 15 đoạn thành 2 dự án PPP được đặt ra để cân đối hiệu quả tài chính, hướng tới mục tiêu mở rộng cao tốc Bắc – Nam phía Đông lên 6 làn xe hoàn chỉnh, thay vì chỉ ưu tiên những đoạn có doanh thu thuận lợi.
Dù vậy, phương án đề xuất chưa đồng nghĩa với việc các dự án chắc chắn được triển khai theo cách thức này. Tính khả thi cuối cùng vẫn phụ thuộc vào kết quả nghiên cứu tài chính, khả năng thu xếp vốn, điều kiện hợp đồng PPP và quyết định của cấp có thẩm quyền.
.svg){kind=icon}
