Từ những căn nhà sàn đơn sơ ở xã biên giới Quang Chiểu (Thanh Hóa), nhiều gia đình đã đổi thay cuộc sống nhờ con em đi xuất khẩu lao động. Mỗi năm, nguồn tiền gửi về địa phương đạt khoảng 70-80 tỷ đồng, mở ra cơ hội thoát nghèo cho nhiều hộ dân.
Tại nhiều xã vùng núi, biên giới Thanh Hóa, đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng đang mở ra cơ hội nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống và giảm nghèo.
Tuyến bài của VietNamNet phản ánh những đổi thay tại các bản làng vùng biên xứ Thanh, hiệu quả của các chính sách hỗ trợ người lao động, đồng thời đặt ra bài toán phát huy nguồn lực từ xuất khẩu lao động để tạo sinh kế bền vững cho người dân.
Trong căn nhà sàn ở thôn Mường Xim, xã Quang Chiểu, anh Vi Văn Nuốt (SN 1980) hồ hởi kể về dự định xây nhà mới vào cuối năm 2026. Với gia đình từng chỉ đủ ăn nhờ mấy sào ruộng, việc xây dựng một ngôi nhà khang trang trước đây là điều khó nghĩ tới.
Gia đình anh Nuốt có 7 người, cuộc sống nhiều năm phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp. Thu nhập bấp bênh, tiền làm ra chủ yếu dành cho sinh hoạt hằng ngày nên vợ chồng anh gần như không có khoản tích lũy.
Cuộc sống bắt đầu thay đổi khi con gái đầu lập gia đình, người con rể sang Đài Loan (Trung Quốc) làm việc. Nhờ có việc làm và thu nhập ổn định, mỗi tháng, người con rể gửi về cho gia đình hơn 20 triệu đồng.
Thấy các con có thu nhập khá, anh Nuốt quyết định tạo điều kiện cho những người con khác đi làm việc ở nước ngoài.
Năm 2022, vợ chồng anh vay 100 triệu đồng từ Ngân hàng Chính sách xã hội để trang trải chi phí cho con trai Vi Văn Ngọc (SN 2000) sang Đài Loan làm việc trong lĩnh vực cơ khí.
Chỉ sau khoảng một năm, số tiền Ngọc gửi về đã giúp gia đình trả hết khoản vay, bắt đầu có tích lũy. Kinh tế dần ổn định, anh Nuốt tiếp tục cho con trai út đi làm việc ở nước ngoài.
Hiện hai người con trai gửi về cho gia đình khoảng 40-50 triệu đồng mỗi tháng. Đây là khoản thu nhập mà trước kia, khi chỉ trông vào ruộng nương, vợ chồng anh khó có thể hình dung.
“Cuối năm nay, vợ chồng tôi dự kiến xây một ngôi nhà khang trang hơn, có phòng riêng cho các thành viên. Đó không chỉ là chuyện có nhà mới mà còn là thành quả sau nhiều năm chắt chiu, dành dụm”, anh Nuốt chia sẻ.
Cũng tại xã Quang Chiểu, gia đình anh Vi Văn Phạc (SN 1972), ở thôn Mường Pùng, đã hiện thực hóa giấc mơ xây nhà mới nhờ tiền con trai gửi về từ Hàn Quốc.
Trước đây, vợ chồng anh Phạc nuôi 3 người con bằng mấy sào ruộng lúa. Ngoài thời gian làm nông, hai vợ chồng còn đi làm thuê để kiếm thêm thu nhập. Dù quanh năm vất vả, cuộc sống vẫn thiếu trước hụt sau, căn nhà sàn cũ kỹ cũng không có điều kiện sửa chữa.
Khoảng năm 2020, khi trong bản bắt đầu có người đi xuất khẩu lao động, anh Phạc nhận thấy đây có thể là cơ hội giúp gia đình thoát khỏi cảnh khó khăn.
“Lúc đó, tôi thấy tiền một tháng người đi nước ngoài gửi về đã bằng cả năm vợ chồng tôi đi làm thuê. Nghĩ cảnh làm lụng mãi vẫn không khá lên, tôi quyết định cho con đi”, anh Phạc kể.
Năm 2022, con trai cả của anh là Vi Văn Chuẩn (SN 1993) sang Hàn Quốc làm việc tại công trường xây dựng. Mỗi tháng, Chuẩn gửi về gia đình khoảng 30-40 triệu đồng.
Từ số tiền con trai gửi về, vợ chồng anh Phạc dành dụm, tích lũy. Cuối năm 2025, sau 3 năm con đi làm việc ở nước ngoài, gia đình xây được căn nhà trị giá gần 1 tỷ đồng.
Đứng trong ngôi nhà mới, anh Phạc không giấu được niềm vui khi nhớ lại những năm tháng chật vật với ruộng đồng và công việc làm thuê.
“Không có con trai đi xuất khẩu lao động thì cả đời tôi cũng không nghĩ mình xây được căn nhà như thế này”, anh Phạc bộc bạch.
Cuộc sống khấm khá hơn, vợ chồng anh tiếp tục tạo điều kiện cho con gái Vi Thị Hồng Hà (SN 2007) đi làm việc ở nước ngoài sau khi học xong lớp 12. Theo gia đình, Hà vừa xuất cảnh vào tuần trước.
Với anh Phạc, những chuyến đi xa không chỉ giúp gia đình tăng thu nhập mà còn tạo điều kiện để các con tích lũy vốn, xây dựng tương lai.
Theo anh Hà Văn Linh, Trưởng thôn Mường Pùng, xuất khẩu lao động đang mang lại những thay đổi rõ rệt cho đời sống người dân.
Toàn thôn hiện có 350 hộ với 1.680 nhân khẩu, trong đó còn 29 hộ nghèo và 31 hộ cận nghèo. Đến nay, khoảng 100 người trong thôn đã đi làm việc tại Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc) và Nhật Bản.
Tùy thị trường và ngành nghề, thu nhập của người lao động có sự khác biệt. Theo anh Linh, những người làm nông nghiệp tại Hàn Quốc thường gửi về gia đình khoảng 30-40 triệu đồng mỗi tháng, trong khi lao động công nghiệp có thể gửi về 50-60 triệu đồng.
“Trước đây, nhiều gia đình chỉ làm nương rẫy, buôn bán nhỏ lẻ nên rất khó tích lũy. Khi có người đi xuất khẩu lao động, thu nhập tăng lên, gia đình có vốn để sửa sang, xây dựng nhà cửa. Hiện tại, ở thôn có hơn 30 hộ xây mới hoặc sửa chữa nhà cửa khang trang từ nguồn tiền ở nước ngoài gửi về”, anh Linh cho biết.
Không chỉ giúp từng gia đình cải thiện cuộc sống, nguồn thu nhập từ lao động ở nước ngoài còn đóng góp đáng kể vào phát triển kinh tế tại xã Quang Chiểu.
Ông Lê Phú Hải, Phó Chủ tịch UBND xã Quang Chiểu, cho biết địa phương thuộc vùng miền núi, biên giới có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Địa bàn rộng, giao thông hạn chế, sinh kế của người dân chủ yếu dựa vào trồng trọt, chăn nuôi quy mô hộ gia đình.
Trong khi đó, hoạt động sản xuất, kinh doanh và thu hút đầu tư tại chỗ chưa tạo đủ việc làm cho người dân. Vì vậy, đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng được địa phương xác định là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao thu nhập, giảm nghèo.
Theo thống kê, xã Quang Chiểu có hơn 6.000 nhân khẩu, gần 4.000 người trong độ tuổi lao động. Riêng 9 tháng đầu năm 2026, xã có thêm 48 người đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, chủ yếu tại Nhật Bản và Hàn Quốc.
Lũy kế, toàn xã có 252 lao động đi làm việc ở nước ngoài. Thu nhập dao động từ 25-50 triệu đồng/người/tháng, tùy thị trường, ngành nghề và tính chất công việc.
Đáng chú ý, theo ông Hải, mỗi năm, số tiền người lao động gửi về địa phương đạt khoảng 70-80 tỷ đồng.
Đối với một xã biên giới còn nhiều khó khăn, đây là nguồn lực kinh tế đáng kể. Không chỉ giúp các gia đình trả nợ, sửa chữa và xây dựng nhà cửa, nguồn tiền này còn được sử dụng để đầu tư sản xuất, mở rộng buôn bán, chăm lo việc học hành của con cái.
Theo ông Hải, so với các địa phương thuộc huyện Mường Lát trước đây, Quang Chiểu là một trong những xã có nhiều người đi làm việc ở nước ngoài.
Tuy nhiên, để người dân mạnh dạn tham gia, nhất là những hộ còn khó khăn, việc tiếp cận nguồn vốn vay, thông tin tuyển dụng chính thống và các chính sách hỗ trợ có ý nghĩa quan trọng.
Từ thực tế hoạt động tại khu vực miền núi hơn 10 năm qua, ông Lò Văn Nghĩa, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư Thuận An DMC, cho biết một trong những trở ngại lớn là người dân còn hạn chế khả năng tiếp cận thông tin về thị trường lao động nước ngoài.
Công tác đào tạo cũng gặp không ít khó khăn, nhất là việc học ngoại ngữ. Một số học viên tiếp thu chậm, đặc biệt với tiếng Nhật, khiến giáo viên phải tổ chức kèm cặp ngoài giờ, thậm chí bổ túc thêm vào buổi tối.
Bên cạnh đào tạo ngoại ngữ và kỹ năng nghề, người lao động còn được hướng dẫn về quy định pháp luật, ý thức chấp hành hợp đồng và những yêu cầu khi làm việc tại nước sở tại.
Theo ông Nghĩa, để người dân yên tâm đi làm việc ở nước ngoài, doanh nghiệp phải coi trọng uy tín, chất lượng đào tạo và phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương.
Ông khuyến cáo người lao động cần tìm hiểu kỹ thông tin, lựa chọn doanh nghiệp được cơ quan có thẩm quyền cấp phép, tránh những lời mời chào thiếu căn cứ trên mạng xã hội.
Cùng với việc hỗ trợ người dân tiếp cận cơ hội việc làm, chính quyền xã Quang Chiểu cũng đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người lao động tìm hiểu các điều khoản hợp đồng, chi phí, quyền và nghĩa vụ của các bên trước khi xuất cảnh.
Hoạt động này nhằm hạn chế rủi ro, phòng ngừa lừa đảo, môi giới trái phép, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.
Theo ông Hải, xuất khẩu lao động đang trở thành hướng phát triển kinh tế hiệu quả đối với nhiều hộ dân. Từ chỗ chỉ đủ ăn, không ít gia đình đã trả hết nợ, tích lũy vốn, xây dựng nhà cửa và từng bước đầu tư sinh kế lâu dài.
Năm 2026, toàn xã Quang Chiểu còn 173 hộ nghèo. Kết quả giảm nghèo tại địa phương có sự đóng góp của nhiều chính sách, trong đó giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập thông qua đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài là một hướng đi quan trọng.
Từ những căn nhà sàn cũ kỹ đến những ngôi nhà kiên cố, sự đổi thay tại Quang Chiểu cho thấy nguồn tiền người lao động gửi về đang góp phần cải thiện đời sống vùng biên. Bài toán đặt ra là làm sao sử dụng hiệu quả nguồn vốn tích lũy ấy để phát triển sản xuất, tạo việc làm và sinh kế bền vững ngay trên quê hương.
* Bài 2: Từ dòng tiền ở xứ người đến sinh kế bền vững ở xã vùng biên
.svg){kind=icon}
