Giá vàng lao dốc từ đỉnh lịch sử và một loạt ngân hàng trung ương bất ngờ trở thành người bán ròng. Đó không phải là sự đảo chiều của xu hướng vàng, mà là những cuộc giải cứu khẩn cấp mang tên “thanh khoản”.

Ai bán và bán bao nhiêu?

Ngân hàng Trung ương Nga đã bán ròng 21,8 tấn vàng trong quý I/2026, theo The Economic Times. Riêng tháng 1, họ bán 300.000 ounce (khoảng 9,3 tấn) ngay khi giá vàng vượt 5.500 USD/ounce, thu về ước tính 1,4-1,68 tỷ USD. 

Tính đến ngày 1/4, dự trữ vàng của Nga còn 2.304,76 tấn. Lý do được xác định là để bù đắp thâm hụt ngân sách khi con số này đã lên tới 61,2 tỷ USD vào cuối tháng 3.

Trong khi đó, Quỹ Dầu khí Nhà nước Azerbaijan (SOFAZ), một trong những tổ chức nắm giữ vàng lớn nhất thế giới, đã bán khoảng 22 tấn vàng trong quý I/2026, tương đương hơn 3 tỷ USD. Đây là lần đầu tiên SOFAZ bán vàng kể từ khi bắt đầu mua vào năm 2012.

Hình 1.png
Phần lớn ngân hàng trung ương vẫn tích trữ vàng nhưng một số quốc gia buộc phải bán ra bởi những áp lực tài chính cấp bách. Ảnh: USFUNDS

Ngân hàng Trung ương Thổ Nhĩ Kỳ chứng kiến lượng vàng dự trữ giảm mạnh nhất. Trong tháng 3/2026, dự trữ vàng của nước này giảm khoảng 127 tấn, từ trên 800 tấn xuống còn khoảng 693 tấn. Riêng trong tuần cuối tháng 3, một tuần đã giảm 50 tấn, mức giảm theo tuần lớn nhất kể từ năm 2018.

Trong số này, khoảng 22 tấn được bán trực tiếp và 31 tấn được dùng trong các hợp đồng hoán đổi (swap) để lấy ngoại tệ. Một số nguồn tin ước tính tổng giá trị vàng được huy động lên tới 8 tỷ USD.

Ba Lan, quốc gia từng là người mua vàng lớn nhất thế giới, cũng thu hút sự chú ý khi Chủ tịch Ngân hàng Quốc gia Ba Lan Adam Glapinski đề xuất bán một phần dự trữ vàng trong tổng số 550 tấn nhằm bổ sung nguồn lực cho chương trình tăng chi quốc phòng trị giá khoảng 130 tỷ USD.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Tài chính Andrzej Domański đã gọi kế hoạch này là “ảo ảnh” và tuyên bố sẽ không thực hiện. Ba Lan vẫn đứng ngoài cuộc cho đến khi có quyết định chính thức.

Vì sao họ bán?

Các chuyên gia gọi đây là “phao cứu sinh”: vàng đang làm đúng nhiệm vụ lịch sử của nó. Thổ Nhĩ Kỳ bán vì khủng hoảng năng lượng thực sự. Khi eo biển Hormuz bị phong tỏa, giá dầu tăng vọt, đồng lira mất giá thêm 15%. 

Ngân hàng trung ương cần USD gấp để nhập khẩu năng lượng và can thiệp tỷ giá. Họ đã dùng vàng với vai trò là tài sản có tính thanh khoản cao nhất để đổi lấy USD qua các hợp đồng hoán đổi.

Nga bán vàng do chi tiêu quân sự leo thang khiến thâm hụt ngân sách phình to. Khi nguồn thu từ dầu khí giảm, bán vàng là cách nhanh nhất để có tiền mặt mà không in thêm tiền gây lạm phát.

Azerbaijan bán vì vàng tăng giá quá nhanh. Đây là trường hợp đặc biệt: tỷ trọng vàng trong quỹ đã vượt ngưỡng cho phép (38% so với ngưỡng 35%), nên họ bán để tái cân bằng danh mục giống như một quỹ đầu tư chốt lời.

Như Nicky Shiels, chiến lược gia trưởng của tập đoàn hàng đầu thế giới về kim loại quý MKS Pamp, nhận xét: “Chẳng có gì thay đổi về luận điểm dài hạn. Những gì thay đổi là cuộc khủng hoảng mà họ chuẩn bị cuối cùng đã xảy ra. Vàng đang hoạt động đúng như thiết kế của nó”, phát biểu được Holland Gold dẫn lại.

Tuy vậy, nhìn vào con số lớn nhất: Quý I/2026, các ngân hàng trung ương toàn cầu vẫn mua ròng 244 tấn vàng, tăng 3% so với cùng kỳ năm ngoái và cao hơn mức trung bình 5 năm. 

Trung Quốc đã mua liên tiếp tháng thứ 17. Dù đang tranh luận nhưng Ba Lan vẫn đang nhắm mục tiêu 700 tấn trong tương lai. Cộng hòa Séc, Uzbekistan, Ấn Độ vẫn mua đều đặn. 

Các tổ chức tài chính lớn vẫn lạc quan về triển vọng giá vàng. Goldman Sachs dự báo vàng sẽ đạt 5.400 USD/ounce vào cuối năm 2026, trong khi Morgan Stanley đưa ra mức kỳ vọng thấp hơn một chút là 5.200 USD/ounce. 

UBS cho rằng giá trung bình cả năm 2026 sẽ ở ngưỡng 5.000 USD/ounce. Lạc quan nhất là J.P. Morgan, khi ngân hàng này nhận định vàng hoàn toàn có thể vươn tới vùng 6.000-6.300 USD/ounce.

"Đây là cú điều chỉnh rõ ràng nhất sau một thời gian dài - tín hiệu để các ngân hàng trung ương bắt đầu mua vào một cách đáng kể", John Reade, chiến lược gia trưởng của Hội đồng Vàng Thế giới, chia sẻ.

Stefan Gleason, Chủ tịch tập đoàn kinh doanh kim loại lớn tại Mỹ Money Metals Exchange, kết luận: “Đừng nhầm lẫn. Một vài ngân hàng bán vàng vì khủng hoảng không đồng nghĩa xu hướng đảo chiều. Ngược lại, chính những đợt bán này càng cho thấy vì sao vàng luôn là tài sản dự trữ chiến lược”.

Theo WGC, Bloomberg, The Economic Times, Holland Gold