'Báu vật' trong ngôi nhà cổ hơn 100 tuổi, gìn giữ qua 4 thế hệ ở Hà NộiÔng Tứ là thế hệ thứ 4 sinh ra và lớn lên trong ngôi nhà cổ nhuốm màu thời gian, nằm ở làng Cựu, xã Chuyên Mỹ (trước đây là xã Vân Từ, huyện Phú Xuyên) Hà Nội.
17 đời con cháu giữ gìn ngôi nhà cổ
Gần 80 tuổi, bà Hoàng Thị Yên (phường Tây Mỗ, Hà Nội) vẫn đều đặn quét sân, thắp hương và chăm chút từng góc nhỏ của nhà thờ họ Nghiêm Xuân - một ngôi nhà cổ đã hơn 200 năm tuổi. Là cháu dâu đời thứ 15 của dòng họ, bà đã dành hơn nửa thế kỷ gắn bó với ngôi nhà. Đến nay, các cháu nội của bà, là đời thứ 17, sinh sống tại đây.
Dòng họ Nghiêm Xuân là dòng họ lớn, nổi tiếng với truyền thống hiếu học của làng Tây Mỗ. Năm 1975, bà Yên về đây làm dâu. Gần 10 năm sau, chồng bà - con trai trưởng của gia đình, qua đời. Từ đó, người phụ nữ vừa một mình nuôi 3 con nhỏ, chăm sóc bố chồng tuổi cao sức yếu, vừa đảm đương việc hương khói, trông nom nhà thờ họ.
Bước qua cánh cổng của ngôi nhà, du khách như bước vào một không gian hoài niệm. Ngôi nhà vẫn còn 3 chiếc cổng cổ nằm ở 3 hướng, với mái vòm cong, phía trên trang trí hình cuốn thư cùng các họa tiết chạm khắc tinh xảo.
Phía sau cổng là sân gạch cũ kỹ, khu vườn rợp bóng cây, thoang thoảng hương hoa ngâu. Tiếng ồn của phố xá dường như lùi lại phía sau, nhường chỗ cho không gian tĩnh lặng của một ngôi nhà cổ Bắc Bộ.
Điểm nhấn trong khuôn viên nhà là hai cột trụ lớn, nằm trước khu từ đường, được chạm khắc công phu, trở thành biểu tượng gắn với dòng họ Nghiêm Xuân suốt hơn 200 năm.
Từ đường được xây dựng theo kiến trúc truyền thống với kết cấu 8 mái độc đáo. Gian ngoài là nơi thờ thần linh, thổ địa và chuẩn bị lễ cúng; gian trong là không gian thờ gia tiên trang nghiêm.
Đến nay, công trình vẫn lưu giữ nhiều hiện vật quý như hoành phi mạ vàng, câu đối khảm trai, các bức thiều châu dát vàng, bia đá khắc chữ Nho ghi danh những người đỗ đạt trong dòng họ cùng nhiều lời răn dạy con cháu về đạo lý, tích đức, tích thiện.
Điều đặc biệt là sau nhiều biến cố lịch sử, toàn bộ phần khung gỗ, cột, kèo và mái nhà vẫn giữ gần như nguyên bản. Những họa tiết rồng, phượng được chạm khắc dày đặc trên các cấu kiện gỗ vẫn sắc nét, thể hiện trình độ điêu khắc tinh xảo của người xưa.
Đối diện từ đường là ngôi nhà phụ 5 gian - nơi sinh hoạt của con cháu trong gia đình. Mái ngói đất nung, bể nước, chum vại cũ và những bức tường phủ rêu phong tạo nên khung cảnh đậm chất làng quê Bắc Bộ.
"Dòng họ nhà tôi khi xưa có rất nhiều cụ làm quan nên các cụ xây dựng nhà rất tỉ mỉ. Từng mái ngói, viên gạch, vật dụng trong nhà đều được giữ vẹn nguyên như thuở ban đầu. Mỗi đợt tu sửa, trùng tu, gia đình tôi đều làm rất cẩn thận", bà Yên chia sẻ.
Mỗi dịp lễ, Tết hay giỗ Tổ, ngôi nhà lại đông kín con cháu trở về. Là con dâu trưởng, đồng thời là trưởng chi, bà Yên nhiều năm nay quán xuyến toàn bộ việc hương khói và cúng giỗ. Ít năm gần đây, bà giao bớt công việc lại cho con trai, con dâu trưởng.
"Dòng họ nhà tôi có ba chi. Riêng chi nhà tôi mỗi lần giỗ chạp phải bày tới 35 mâm cỗ. Con cháu rất nhiều người giỏi giang, thành đạt và luôn hướng về nguồn cội, sống đoàn kết", bà nói.
Hơn 200 năm trôi qua, ngôi nhà cổ của dòng họ Nghiêm Xuân không chỉ lưu giữ những giá trị kiến trúc truyền thống mà còn là nơi gắn kết nhiều thế hệ con cháu, nhắc nhớ về cội nguồn và truyền thống hiếu học của một dòng họ đất Tây Mỗ.
Từ ngôi nhà cổ đến bối cảnh quen thuộc của màn ảnh
Vẻ đẹp cổ kính cùng vị trí gần trung tâm Hà Nội khiến ngôi nhà nhiều năm qua trở thành bối cảnh để các đoàn làm phim khai thác. Đó cũng là lý do, nhìn hình ảnh hay tới thăm nhà, nhiều người cảm thấy quen thuộc, như đã thấy nhiều lần.
Theo bà Yên, bộ phim đầu tiên quay tại đây là "Bác Cả - người sung sướng" của đạo diễn Trần Lực vào đầu những năm 2000. Sau đó, hàng loạt tác phẩm như "Ma làng", "Đất và người", "Khi đàn chim trở về", "Gió làng Kình", "13 nữ tù", "Đám cưới giả to nhất làng", phim điện ảnh "Lời nguyền huyết ngải"... đều chọn ngôi nhà làm bối cảnh. Gần đây nhất, nơi đây xuất hiện trong bộ phim "Đồng hồ đếm ngược" chiếu trên VTV.
Có những đoàn phim gắn bó với ngôi nhà của bà Yên suốt cả tháng. Mỗi lần như vậy, khuôn viên nhà chất kín đạo cụ, thiết bị quay, sinh hoạt của gia đình cũng thay đổi theo.
"Có khi vợ chồng con trai cả của tôi phải sang nhà ngoại ở nhờ. Thế nhưng, chúng tôi vẫn thấy vui, tự hào vì thấy ngôi nhà cha ông để lại lên phim rất đẹp, cổ kính, được nhiều người biết tới", bà Yên kể.
Việc các đoàn phim liên tục tìm đến cũng mở ra cho bà một công việc mới. Với tài nấu nướng khéo léo, bà trở thành người "cấp dưỡng" phục vụ đoàn phim. Những mâm cơm giản dị với cá kho, thịt kho, canh cua, rau muống luộc, cà pháo, đậu rán... được nhiều ê-kíp yêu thích.
Bà nhớ những ngày đầu, suất cơm chỉ hơn chục nghìn đồng. Món ăn quen thuộc, nguyên liệu dân dã mà ai cũng khen ngon. Có thời điểm, bà cùng mấy chị em hàng xóm phục vụ cùng lúc 3 đoàn phim, làm việc từ sáng đến khuya. Mùa đông, bà còn nấu cháo đêm cho ê-kíp đến 1h, 2h sáng. Những khoản thu từ việc cho thuê bối cảnh và nấu cơm đoàn từng giúp bà có thêm tiền nuôi 3 người con ăn học.
Thỉnh thoảng, bà và nhiều người dân trong làng còn được mời làm diễn viên quần chúng. Bà nhớ nhất là những lần cùng nhau chuẩn bị hàng chục mâm cỗ giả từ bưởi, chuối non để phục vụ các cảnh quay.
"Vất vả nhưng rất vui. Nhiều diễn viên, đạo diễn quen thuộc với tôi như người thân trong nhà. Dịp lễ, Tết họ vẫn về thăm, có khi mua theo cái bánh giò, bánh mì ngon từ phố cổ về cho tôi. Đó là cái tình tôi rất nhớ", bà Yên kể.
Ảnh: Huy Nguyễn
.svg){kind=icon}
