Từ một nền kinh tế khủng hoảng, đứng trước vô vàn khó khăn, Việt Nam hôm nay đã vươn mình mạnh mẽ, đạt những thành tựu to lớn và giá trị nổi bật được thế giới ghi nhận.
Cuối những năm 1980 - đầu năm 1990, khi mô hình xã hội chủ nghĩa (XHCN) ở các nước Đông Âu chấm dứt, chủ nghĩa xã hội (CNXH) ở Liên Xô khủng hoảng trầm trọng, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH được thông qua tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 7 của Đảng (năm 1991) vẫn khẳng định: “Nắm vững ngọn cờ độc lập dân tộc và CNXH. Đó là bài học xuyên suốt trong quá trình cách mạng nước ta”.
Sau khi mô hình ở Liên Xô sụp đổ, cơn “động đất” địa chính trị diễn ra, vấn đề đi lên CNXH lại được bàn thảo, tranh luận gay gắt. Cương lĩnh (bổ sung, phát triển năm 2011) được thông qua tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 11 của Đảng, một lần nữa dứt khoát: “Đi lên CNXH là khát vọng của Nhân dân ta, là lựa chọn đúng đắn của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh”.
Trải qua 40 năm đổi mới, 8 kỳ đại hội, nhận thức lý luận của Đảng về CNXH đã có những bước phát triển rất quan trọng trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quan hệ quốc tế... Nhận thức về mô hình CNXH Việt Nam - gồm mục tiêu, các đặc trưng và trụ cột nền tảng - ngày càng được hoàn thiện, cụ thể hóa.
Nếu như Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 7 xác định 6 đặc trưng cơ bản, thì đến Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 13, mô hình CNXH Việt Nam đã hoàn thiện hơn với 8 đặc trưng: “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; do Nhân dân làm chủ; có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và quan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp; có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện; các dân tộc trong cộng đồng dân tộc Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp nhau cùng phát triển; có Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân do Đảng Cộng sản lãnh đạo; có quan hệ hữu nghị và hợp tác với các nước trên thế giới”. Những đặc trưng này thể hiện rõ bản chất của chế độ XHCN mà Đảng và Nhân dân ta đang xây dựng.
Đảng cũng xác định rõ 3 trụ cột của mô hình CNXH Việt Nam bao gồm: Nền kinh tế thị trường định hướng XHCN; Nhà nước pháp quyền XHCN; nền dân chủ XHCN, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo. Trong các trụ cột đó, kinh tế thị trường định hướng XHCN đóng vai trò là cơ sở, nền tảng; Nhà nước pháp quyền XHCN và nền dân chủ XHCN vừa là mục tiêu, nhân tố bảo đảm, vừa là động lực thúc đẩy quá trình đổi mới toàn diện ở Việt Nam, vai trò lãnh đạo của Đảng là nhân tố quyết định.
Cùng với việc xác định mô hình, nhận thức của Đảng về con đường đi lên CNXH ngày càng đầy đủ và hoàn thiện hơn, thể hiện trong những phương hướng cơ bản, những mối quan hệ lớn và lộ trình đi lên. Từ 7 phương hướng (Đại hội 7), 8 phương hướng cơ bản (Đại hội 11), đến Đại hội 12 và Đại hội X13, nhận thức 8 phương hướng xây dựng CNXH có thêm một số điểm mới.
Trong quá trình hoàn thiện đường lối đổi mới, các kỳ đại hội Đảng đã bổ sung, điều chỉnh các mối quan hệ lớn. 10 mối quan hệ lớn được Đảng xác định tại Đại hội 13 đã làm rõ hơn những cân bằng chiến lược cần thiết trong quản trị quá trình phát triển, như giữa đổi mới và ổn định, giữa Nhà nước - thị trường - xã hội, giữa độc lập tự chủ và hội nhập quốc tế, giữa phát triển kinh tế và phát triển văn hóa, con người.
Đặc biệt, lộ trình phát triển với các mốc thời gian cụ thể cũng được xác định rõ qua các kỳ đại hội. Trong đó, mục tiêu đến năm 2030 (kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng), Việt Nam là nước đang phát triển, có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao. Đến năm 2045 (kỷ niệm 100 năm thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam) sẽ trở thành nước phát triển, thu nhập cao.
Công cuộc đổi mới 40 năm qua đã làm thay đổi căn bản, toàn diện cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế của đất nước.
Thành tựu nổi bật trong lĩnh vực kinh tế là xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN Việt Nam, thay thế cho nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu, bao cấp đã lỗi thời. Nhờ đó, các tiềm năng phát triển của đất nước được phát huy. Trong khoảng 10 năm sau thống nhất đất nước (1975 - 1985), thu nhập bình quân đầu người Việt Nam chỉ dao động từ 125 - 200 USD/năm và xếp trong nhóm 20 nước nghèo nhất thế giới. Đến năm 2025, GDP nước ta ước đạt 514 tỷ USD, xếp thứ 32 trên thế giới, bình quân đầu người đạt 5.026 USD. Nước ta đã trở thành nước đang phát triển có thu nhập trung bình, hội nhập sâu, rộng vào nền kinh tế khu vực và toàn cầu.
Chủ trương xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc được đẩy mạnh trong thực tế. Đời sống văn hóa của Nhân dân ngày càng phong phú. Các lĩnh vực văn hóa đều có bước phát triển mới.
Các chỉ tiêu về xã hội liên tục được cải thiện, đời sống Nhân dân được nâng cao, tiến bộ, công bằng xã hội được chú trọng. Tuổi thọ trung bình của người dân không ngừng tăng lên, đạt 74,5 tuổi năm 2024. Chỉ số hạnh phúc cũng thăng hạng, xếp thứ 46/143 quốc gia; chỉ số phát triển con người (HDI) được cải thiện, đạt 0,766 điểm, là mức cao so với các nước cùng trình độ phát triển.
Trong lĩnh vực giáo dục, đã phổ cập giáo dục tiểu học vào năm 2000; phổ cập giáo dục THCS vào năm 2010; hoàn thành phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em dưới 5 tuổi vào năm 2017. Chất lượng giáo dục và đào tạo có bước phát triển mới. Nhiều chính sách công bằng trong tiếp cận giáo dục đã đi vào đời sống.
Đáng chú ý là việc nhận thức rõ và đề ra nhiều giải pháp thực hiện quan điểm: khoa học và công nghệ là “quốc sách hàng đầu”, là “động lực then chốt” để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại.
Vấn đề môi trường cũng đã có nhận thức mới, ngày càng đầy đủ hơn, được xác định là một trọng tâm trong thực hiện nghị quyết Đại hội. Quan điểm “không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng” được khẳng định và thể hiện rõ trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội.
Nền quốc phòng toàn dân có bước phát triển cả chiều rộng và chiều sâu, ngày càng vững chắc. Từ chỗ chỉ quan hệ ngoại giao với 11 nước, Việt Nam đã phá vỡ thế bao vây, cấm vận; phát triển quan hệ ngoại giao với tất cả các nước là thành viên của Liên hợp quốc.
Trong xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN, Việt Nam đã từng bước bảo đảm nguyên tắc tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân, phát huy dân chủ, quyền làm chủ của Nhân dân, thượng tôn Hiến pháp và pháp luật. Hệ thống pháp luật theo yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam được quan tâm xây dựng, hoàn thiện.
Bốn thập niên đổi mới cũng là bốn thập niên Đảng ta từng bước xây dựng và hoàn thiện lý luận về đường lối đổi mới. Đó là tổng thể các quan điểm, mục tiêu, tầm nhìn, định hướng phát triển đất nước và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam XHCN; Nhân dân là trung tâm, là chủ thể; kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và CNXH. Một giá trị nổi bật nữa là đã xác lập mô hình CNXH Việt Nam với 3 trụ cột nền tảng.
Những bước phát triển quan trọng trong nhận thức lý luận về CNXH và xây dựng CNXH ở Việt Nam là ngọn đuốc soi đường tiếp tục dẫn dắt chúng ta thực hiện thành công khát vọng, tầm nhìn và các định hướng chiến lược, lập nên những kỳ tích phát triển mới.
Thành tựu, kinh nghiệm của 40 năm đổi mới không chỉ là sự tự hào, mà chính là căn cứ và niềm tin vững chắc để chúng ta tiếp tục đẩy mạnh công cuộc đổi mới toàn diện, đồng bộ hơn.
.svg){kind=icon}
