Bên dòng suối ở bản Khe Cát, xã Trường Sơn, tỉnh Quảng Trị, tiếng sáo của già làng Hồ Ai vang lên hòa cùng trường ca Sa Nớt - sử thi của người Bru Vân Kiều, những âm thanh mộc mạc ấy không chỉ phản ánh đời sống văn hóa đặc sắc mà còn chứa đựng những giá trị tinh thần được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Với đồng bào Bru Vân Kiều, tiếng sáo không đơn thuần là một loại nhạc cụ. Trong quan niệm dân gian, âm thanh của sáo là cách để con người gửi gắm tâm tư, lời cầu mong đến thế giới tâm linh. Vì vậy, tiếng sáo được sử dụng trong nhiều nghi lễ, lễ hội và sinh hoạt cộng đồng.
Từ tre, nứa của núi rừng Trường Sơn, người Bru Vân Kiều chế tác nhiều loại sáo khác nhau. Sáo Khui thường gắn với trường ca Sa Nớt và sinh hoạt thường ngày; sáo Pi, sáo Sui lại được sử dụng trong những nghi lễ mang tính thiêng liêng.
Nhiều năm qua, già làng Hồ Ai vẫn âm thầm gìn giữ những giá trị ấy. Không chỉ biểu diễn thành thạo, ông còn trực tiếp truyền dạy cho thanh thiếu niên trong bản, từ cách chọn nguyên liệu, chế tác nhạc cụ đến kỹ thuật thổi sáo.
“Đây là cái của ông bà, cha mẹ để lại, nếu con cháu không biết, không học thì sau này sẽ mất đi. Vì vậy, tôi luôn sẵn lòng truyền dạy để tiếng sáo còn được vang lên trong bản làng”, già làng Hồ Ai chia sẻ.
Đối với người Bru Vân Kiều, giữ gìn tiếng sáo cũng là giữ gìn tri thức dân gian, phong tục và bản sắc văn hóa của dân tộc mình.
Anh Trần Văn Dự, người dân bản Khe Cát cho biết, từ nhỏ anh đã lớn lên cùng tiếng sáo của các nghệ nhân trong những dịp lễ hội, sinh hoạt cộng đồng. Tuy nhiên, khi nhiều người biết thổi sáo ngày càng cao tuổi, việc truyền dạy cho lớp trẻ trở nên cấp thiết hơn.
“Muốn giữ được văn hóa thì phải có người tiếp nối. Người trẻ phải hiểu được giá trị của tiếng sáo thì mới có thể giữ gìn lâu dài”, anh Dự nói.
Nghệ nhân Hồ Ai cho rằng, tiếng sáo là di sản quý giá mà cha ông để lại. Mỗi giai điệu, mỗi cách chế tác đều phản ánh kinh nghiệm sống và thế giới tinh thần của cộng đồng Bru Vân Kiều.
Ông Hoàng Trọng Đức, Phó Chủ tịch UBND xã Trường Sơn, địa phương xác định bảo tồn văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số là nhiệm vụ quan trọng. Chính quyền địa phương đang nghiên cứu tổ chức các lớp truyền dạy tiếng sáo, nghệ thuật dân gian cho thế hệ trẻ, đồng thời phát huy vai trò của nghệ nhân trong việc trao truyền di sản.
Trong khi đó, ông Mai Xuân Thành, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị cho biết, việc cộng đồng Bru Vân Kiều chủ động thực hành, trao truyền văn hóa qua các thế hệ là cách bảo tồn bền vững nhất.
Thời gian qua, tỉnh đã triển khai nhiều giải pháp gìn giữ văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số như duy trì các câu lạc bộ văn hóa dân gian, tạo môi trường để tiếng sáo cùng nhiều giá trị văn hóa Bru Vân Kiều được thực hành thường xuyên, nhất là trong thế hệ trẻ.
Cùng với đó, tỉnh đã hoàn thiện hồ sơ đề nghị phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú đối với già làng Hồ Ai vì những đóng góp trong gìn giữ, truyền dạy nghệ thuật trình diễn tiếng sáo Bru Vân Kiều.
“Bảo tồn văn hóa phải gắn với đời sống của đồng bào. Khi người dân thấy được giá trị của di sản trong cuộc sống hiện tại, họ sẽ có thêm động lực để gìn giữ và truyền lại cho thế hệ sau”, ông Thành cho biết.
Giữa nhịp sống hiện đại, tiếng sáo Bru Vân Kiều vẫn vang lên giữa đại ngàn Trường Sơn, trở thành biểu tượng của bản sắc, niềm tin và ký ức văn hóa của một cộng đồng đang nỗ lực gìn giữ những giá trị riêng.
.svg){kind=icon}
