Người ngoài hành tinh có thể đang khai thác năng lượng từ những hố đen siêu nặng bằng các siêu cấu trúc giả thuyết mang tên quả cầu Dyson. 

Hố đen.png
Các nhà nghiên cứu đưa ra giả thuyết rằng các nền văn minh ngoài Trái Đất có thể đang sử dụng các quả cầu Dyson để khai thác năng lượng từ các lỗ đen. Ảnh: stock.adobe.com

Ý tưởng táo bạo này đang thu hút sự chú ý của giới khoa học, mở ra hướng tìm kiếm mới về người ngoài hành tinh và những dấu hiệu công nghệ có thể tồn tại trong vũ trụ.

Quả cầu Dyson: Công nghệ giả tưởng có thể trở thành chìa khóa khai thác hố đen

Nếu những nền văn minh ngoài hành tinh có trình độ phát triển vượt xa con người thực sự tồn tại, chúng có thể cần một lượng năng lượng khổng lồ để duy trì hoạt động.

Một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Publications of the Astronomical Society of the Pacific đưa ra giả thuyết rằng các nền văn minh này có thể tìm đến hố đen để thu thập nguồn năng lượng cần thiết.

Olivia Curtis, tác giả chính của nghiên cứu thuộc Trung tâm Nghiên cứu Trí tuệ ngoài Trái Đất (PSETI) tại Đại học Bang Pennsylvania, Mỹ, thừa nhận đây là một giả thuyết rất táo bạo.

Bà chia sẻ với trang ScienceAlert rằng ý tưởng này có vẻ nằm ngoài phạm vi những gì khoa học thường hình dung, nhưng vẫn đáng được nghiên cứu nghiêm túc.

Curtis là một trong những nhà nghiên cứu tham dự hội thảo Dyson Minds 2025, do Đại học Bang Pennsylvania, Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) và Ultraintelligence Foundation tổ chức.

Sự kiện quy tụ các nhà thiên văn học, vật lý thiên văn, chuyên gia trí tuệ nhân tạo, kỹ sư và đại diện ngành công nghiệp để thảo luận về khả năng các nền văn minh ngoài hành tinh xây dựng những cấu trúc thu năng lượng xung quanh hố đen.

Giả thuyết này không hoàn toàn mới. Năm 2021, một nhóm nghiên cứu Đài Loan (Trung Quốc) từng đề xuất khả năng khai thác năng lượng từ hố đen bằng các cấu trúc tương tự.

Tuy nhiên, hội thảo năm 2025 đánh dấu một bước tiến đáng chú ý khi các chuyên gia thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau cùng tập trung đánh giá tính khả thi của ý tưởng.

Trọng tâm của cuộc thảo luận là quả cầu Dyson, một cấu trúc kỹ thuật giả thuyết do nhà vật lý lý thuyết Freeman Dyson đề xuất từ thập niên 1960.

Ý tưởng ban đầu là xây dựng một hệ thống bao quanh ngôi sao nhằm thu thập phần lớn năng lượng mà nó phát ra.

Theo cách hình dung phổ biến, một nền văn minh đủ tiên tiến có thể xây dựng những hệ thống thu năng lượng quy mô lớn quanh ngôi sao chủ.

Khả năng kiểm soát nguồn năng lượng ở cấp độ này thường được xem là dấu hiệu của một nền văn minh phát triển vượt xa nhân loại hiện nay.

Thay vì chỉ khai thác năng lượng từ các ngôi sao như Mặt Trời, các nhà nghiên cứu cho rằng những cấu trúc tương tự có thể được đặt gần các hố đen siêu nặng ở trung tâm thiên hà.

Đây là những thiên thể có lực hấp dẫn cực mạnh, có thể hút vật chất từ môi trường xung quanh và giải phóng lượng năng lượng khổng lồ thông qua các quá trình vật lý phức tạp.

Vì sao hố đen có thể trở thành nguồn năng lượng lý tưởng?

Hố đen thường được hình dung như những vùng không gian tối tăm, nơi lực hấp dẫn mạnh đến mức ánh sáng cũng không thể thoát ra sau khi vượt qua chân trời sự kiện.

Tuy nhiên, môi trường xung quanh chúng lại có thể là một trong những khu vực phát ra năng lượng mạnh mẽ nhất vũ trụ.

người ngoài hành tinh.png
Hình minh họa một quả cầu Dyson bao quanh một ngôi sao xa xôi. Ảnh: stock.adobe.com

Khi khí và bụi rơi về phía hố đen, vật chất có thể hình thành một đĩa bồi tụ nóng lên dữ dội do ma sát và các quá trình vật lý khác. Trong một số hệ thống, các vùng gần hố đen còn tạo ra những luồng plasma phóng ra ngoài với tốc độ cực lớn.

Những tia vật chất này có thể mang năng lượng vượt xa những gì một ngôi sao đơn lẻ như Mặt Trời phát ra. Trong bài viết đăng trên The Conversation hồi tháng 4, nhà thiên văn vô tuyến người Anh Steve Prabu mô tả các luồng plasma vũ trụ này là một trong những hiện tượng giàu năng lượng nhất trong vũ trụ.

Chính đặc điểm đó khiến hố đen trở thành mục tiêu hấp dẫn trong giả thuyết khai thác năng lượng của các nền văn minh siêu tiên tiến.

Nếu có thể thu nhận dù chỉ một phần năng lượng được giải phóng từ môi trường xung quanh hố đen, một nền văn minh giả định có thể sở hữu nguồn năng lượng vượt xa khả năng khai thác của nhân loại ngày nay.

Curtis cho rằng nếu một dạng sống muốn tận dụng chênh lệch năng lượng lớn nhất có thể, nó có thể tự nhiên hướng đến trung tâm thiên hà, nơi tập trung những nguồn năng lượng mạnh mẽ.

Bà cũng lưu ý rằng ý tưởng này không hoàn toàn xa vời nếu đặt cạnh những đề xuất đang được thảo luận ngày nay, chẳng hạn xây dựng các trung tâm dữ liệu trong không gian.

Dù khoảng cách công nghệ giữa những dự án hiện tại và một siêu cấu trúc khai thác năng lượng hố đen vẫn vô cùng lớn, cả hai đều phản ánh xu hướng tìm kiếm những môi trường mới để đáp ứng nhu cầu năng lượng ngày càng cao.

Quả cầu Dyson phải đặt cách hố đen hàng năm ánh sáng

Dù hấp dẫn về mặt lý thuyết, việc xây dựng một hệ thống thu năng lượng gần hố đen sẽ đối mặt với những thách thức kỹ thuật khổng lồ.

Một cấu trúc như vậy không thể đơn giản được đặt sát hố đen, bởi bức xạ và nhiệt lượng từ môi trường xung quanh có thể phá hủy nó.

Theo các tính toán được đề cập trong nghiên cứu, khoảng cách an toàn là yếu tố đặc biệt quan trọng. Curtis cho biết một cấu trúc vệ tinh có thể cần nằm cách hố đen khoảng 3,26 năm ánh sáng, để tránh bị nung nóng và phá hủy bởi bức xạ.

qua cau Dyson.png
"Chúng tôi biết đây là một giả thuyết rất táo bạo", Curtis chia sẻ khi thảo luận về quả cầu Dyson (hình minh hoạ). Ảnh: stock.adobe.com

Điều đó có nghĩa là quả cầu Dyson không nhất thiết phải bao quanh trực tiếp hố đen theo nghĩa đen. Thay vào đó, nó có thể là một hệ thống gồm nhiều cấu trúc thu năng lượng được bố trí ở khoảng cách lớn, tận dụng bức xạ hoặc những nguồn năng lượng phát sinh từ khu vực xung quanh thiên thể này.

Một điểm quan trọng khác là các cấu trúc giả định không cần nằm bên trong chân trời sự kiện. Một khi vật chất vượt qua ranh giới này, nó không thể quay trở lại bên ngoài theo những con đường thông thường.

Vì vậy, mọi hệ thống khai thác năng lượng khả thi đều phải hoạt động ở bên ngoài khu vực không thể thoát ra đó.

Tuy nhiên, ngay cả khi tránh được những nguy hiểm trực tiếp từ hố đen, việc xây dựng, duy trì và vận hành một mạng lưới thu năng lượng trên quy mô hàng năm ánh sáng vẫn vượt xa năng lực công nghệ hiện nay của con người.

(Theo NY Post, SciTechDaily, Skyatnightmagazine)