Nhà khoa học VN, tác giả phản hạt sigma-âm

Thông tin phát hiện 4 nguyên tố mới nặng nhất trong bảng tuần hoàn Mendeleev bỗng gợi lại câu chuyện nhà phát minh nước ta trong lĩnh vực nghiên cứu vật lý hạt nhân và hạt cơ bản.

 - Trong những ngày gần đây, nhiều người trên thế giới hãy còn bàn tán về các tập thể phát hiện 4 nguyên tố mới nặng nhất trong bảng tuần hoàn Mendeleev - 113, 115, 117 và 118. Thông tin trên bỗng gợi lại câu chuyện nhà phát minh nước ta trong lĩnh vực nghiên cứu vật lý hạt nhân và hạt cơ bản.

Phát minh hạt cơ bản mới

{keywords}

GS Nguyễn Đinh Tứ.

Từ đầu thế kỷ 20, trong giới khoa học, con người đã biết đến nguyên tử (thành phần được cho là nhỏ nhất đặc trưng cho các nguyên tố hoá học) với hạt nhân nằm ở giữa và các electron quay xung quanh. Đến những năm 1930 lại biết thêm: hạt nhân cũng là một hệ phức tạp tạo bởi nhiều hạt bé hơn gọi là các hạt cơ bản.

Từ đấy, việc phát hiện các hạt cơ bản cũng trở nên hấp dẫn và thu hút nhiều trí tuệ và tiến bộ công nghệ cao của thế giới. Các kết quả thu được làm cho bức tranh của thế giới vi mô thêm phong phú, khẳng định hoặc phủ định các mẫu lý thuyết, tạo tiền đề cho những phát hiện mới. Vì thế, giới khoa học đánh giá rất cao những công trình phát hiện thêm một hạt cơ bản. Và đã có một số giải thưởng Nobel vật lý trao cho những phát minh trong lĩnh vực này.

Năm 1960, từ trung tâm Dubna (Viện Liên hiệp Nghiên cứu Hạt nhân JINR) phát ra thông báo: Đã phát hiện bằng thực nghiệm hiện tượng chưa biết trước đây về sự tạo thành “phản hạt của hạt sigma âm” với khối lượng 2340 lần lớn hơn khối lượng electron, tích điện dương, chỉ sống trong khoảng thời gian cực ngắn (một phần mười tỉ giây) rồi phân rã thành các hạt khác là pi-meson dương và phản nơtron.

Phát minh phản hạt này là thành quả của đỉnh cao công nghệ vào thời những năm 50- 60 của thế kỷ XX. Phát hiện được phản hạt như nói trên luôn là một sự kiện khoa học hấp dẫn vì nó khó khăn và hiếm hoi vô cùng do ở thế giới quanh ta số phản hạt rất hiếm và tồn tại rất ít so với số hạt. Mặc dù, có thể ở một phản thế giới đâu đó trong vũ trụ bức tranh ngược lại, tức số phản hạt nhiều hơn số hạt.

Phát minh hạt mới - phản hạt sigma âm - một lần nữa khẳng định luận thuyết về phản hạt đã được nhà lý thuyết lỗi lạc Dirac đề xuất năm 1928 và cùng với những phản hạt tìm thấy trước đó minh chứng thêm cho sự tồn tại của phản vật chất trong thế giới tự nhiên, hay trong vũ trụ bao la.

Đóng góp xứng đáng của nhà khoa học Nguyễn Đinh Tứ

Nguyễn Đinh Tứ, tác giả phát minh "phản hạt sigma âm", nguyên Chủ tịch Viện Năng lượng Nguyên tử Quốc gia, Nguyên Bộ trưởng Bộ Đại học và THCN.

Những công trình nghiên cứu thực nghiệm lớn có tầm cỡ bao giờ cũng là công trình tập thể, nhưng vai trò cá nhân vẫn được minh định. Khi ở tuổi 30, nhà khoa học Việt Nam Nguyễn Đinh Tứ đã có đóng góp lớn trong việc tham gia nghiên cứu phát hiện mới về Phản hạt sigma âm, và cũng là người thay mặt nhóm nghiên cứu trực tiếp trình bày báo cáo các kết quả phát minh đặc sắc nói trên ở Diễn đàn Hội nghị Khoa học Quốc tế.

Ban Lãnh đạo Phòng Thí nghiệm Năng lượng cao (JINR) ở Viện Dubna (JOINT) chính thức đánh giá: “Nguyễn Đinh Tứ đã đóng góp to lớn trong việc nghiên cứu quá trình sinh Hyperon nhiều bậc, phản hạt của Hyperon sigma âm".

Với những thành quả trên, năm 1961, GS Nguyễn Đinh Tứ đã nhận được giải thưởng của Hội đồng Khoa học của Viện Liên hợp Nghiên cứu Nguyên tử Dupna. Chính phủ Liên Xô (cũ) năm 1968 đã cấp bằng phát minh cho công trình và nhóm tác giả quốc tế, trong đó ghi rõ thêm "công dân nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà - Nguyễn Đinh Tứ". Cũng với thành tựu khoa học nổi tiếng đó, năm 2007 Chính phủ Việt Nam cũng đã truy tặng GS Nguyễn Đinh Tứ, Giải thưởng Hồ Chí Minh, dù bấy giờ ông đã qua đời.

Từ một kỹ sư thuỷ lợi đến nhà vật lý tài năng

Nguyễn Đinh Tứ bước vào con đường nghiên cứu trong lĩnh vực vật lý hạt cơ bản từ tháng 8/1957. Bước vào lĩnh vực này nhà khoa học trẻ này chủ yếu chỉ có vốn liếng chủ yếu về kiến thức thuộc ngành Thuỷ lợi - Thuỷ điện và một trí tuệ thông minh. Bằng con đường tự học, trong thời gian ngắn ông đã trang bị cho mình những kiến thức cơ bản về chuyên môn lẫn tiếng Nga.

Trong hơn 10 năm với hai thời kỳ (8/1957 - 6/1963 và 6/1966 - 6/1971), ông nhanh chóng trưởng thành và nổi bật lên trong đồng nghiệp như là nhà vật lý thực nghiệm am hiểu sâu vật lý lý thuyết và phương pháp tính toán, có thể sử dụng 4 ngôn ngữ Nga, Pháp, Hoa, Anh và đóng vai trò đề xuất, định hướng nghiên cứu và xử lý kết quả các thí nghiệm phức tạp và hiện đại.

{keywords}
Máy gia tốc ở Phòng Thí nghiệm Năng lượng cao thuộc JINR (Dupna, Nga), nơi phát minh "Phản hạt sigma âm". Ảnh: JINR.

Và ông đã đóng góp xuất sắc trong những thành tựu nghiên cứu của tập thể khoa học quốc tế với trên 50 công trình khoa học đã công bố. Trong đó, như trên đã trình bày, ông là một trong những tác giả chủ chốt của công trình phát minh hạt cơ bản mới - phản hạt sigma âm.

Viện sĩ, Giám đốc Phòng Thí nghiệm Năng lượng cao, GS Baldin đã đánh giá: "Ngay từ những năm 1958-1962 với sự tham gia tích cực của Nguyễn Đinh Tứ, Viện Nghiên cứu Đupna đã thu được những kết quả vật lý rất quan trọng. Ngay lúc đó anh đã chứng tỏ khả năng xuất sắc... là một trong những nhà vật lý hàng đầu".

Trần Minh

XEM THÊM CÁC TIN CÔNG NGHỆ MỚI NHẤT

 

 

tin nổi bật

Người dùng Windows sắp có thể nhắn tin, gọi điện, chuyển file với iPhone

Intel vừa cho biết, các máy tính mới của hãng sẽ sớm có tính năng Unison, cho phép người dùng nhắn tin, nhận cuộc gọi và gửi file tới điện thoại iPhone của Apple.

Ngân hàng chuyển đổi số quan trọng nhất là chuyển đổi tư duy, quy trình và chính sách

Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Nguyễn Quốc Hùng nhấn mạnh, các ngân hàng cần xác định rõ chuyển đổi số lấy khách hàng làm trọng tâm và mục tiêu quan trọng đầu tiên là phải đảm bảo an toàn cho người dùng các dịch vụ ngân hàng.

Doanh nghiệp nội dung số Việt lên tiếng bị thua thiệt trên môi trường số

Nhiều doanh nghiệp cho biết, dù Việt Nam đã có hành lang pháp lý nhưng việc thực thi lại chậm chạp và thiếu công cụ hữu hiệu để bảo vệ các doanh nghiệp nội dung số trên không gian mạng.

Intel và Samsung giới thiệu máy tính màn hình ‘trượt’

Samsung Display và Intel vừa giới thiệu một nguyên mẫu (prototype) máy tính có khả năng mở rộng màn hình từ 13 inch lên 17 inch, thông qua cơ chế trượt.

Apple huỷ kế hoạch tăng sản lượng iPhone

Bloomberg cho hay, Apple đang huỷ bỏ kế hoạch tăng sản lượng iPhone thế hệ mới trong năm nay, do nhu cầu không tăng vọt như kỳ vọng.

Mẫu iPhone 15 Ultra đẹp hút hồn, camera 4 ống kính

Những hình ảnh đầu tiên về mẫu iPhone 15 Ultra vừa xuất hiện, tiết lộ nhiều nâng cấp mạnh mẽ so với iPhone 14 Pro Max.

Do Kwon đã tẩu tán 3.313 Bitcoin khi bị truy bắt

Văn phòng Công tố phía Nam Seoul xác nhận quỹ phòng hộ Luna Foundation Guard đã chuyển 66,59 triệu USD dưới dạng Bitcoin để tẩu tán.

Intel và Nvidia bất đồng về tương lai vi xử lý

Hai đại gia trong số những công ty bán dẫn quan trọng nhất tại Mỹ không cùng quan điểm về tốc độ phát triển chip, cũng như khả năng áp dụng định luật Moore đối với lĩnh vực này.

9 người vây bắt trăn khổng lồ dài hơn 7m

Con trăn khổng lồ dài hơn 7m, nặng hơn 1 tạ, bị 9 người đàn ông khuất phục sau cuộc vật lộn ở bìa rừng, gần cánh đồng của một ngôi làng ở Indonesia.

Mỹ và Trung Quốc trong cuộc đua siêu máy tính tốc độ nhất thế giới

Frontier, siêu máy tính của Mỹ, hiện đang đứng đầu bảng trong danh sách Top 500 siêu máy tính mạnh nhất thế giới. Trong khi đó, Tianhe-3 của Trung Quốc dù không nằm trong bảng xếp hạng này, nhưng được cho là cũng không hề 'kém cạnh' Frontier.

Huawei trở lại thị trường Anh sau 2 năm bị cấm cửa

Sau hai năm gián đoạn, Mate sẽ quay trở lại Vương quốc Anh, nhưng liệu Mate 50 Pro có thể "xoa dịu" những rắc rối quốc tế trước đây của Huawei?

Bảo hiểm xe điện cao hơn 15-20% so với xe hơi truyền thống

Thế giới đang bước vào kỷ nguyên xe điện, nhưng hiện tại người dùng các loại phương tiện sử dụng năng lượng mới đang phải đóng bảo hiểm cao hơn từ 15-20% so với những chiếc xe truyền thống.

Do Kwon khẳng định vẫn ‘đi siêu thị’ bất chấp lệnh truy nã của Interpol

Trong động thái mới nhất, nhà sáng lập Terraform Labs Do Kwon, người bị buộc tội chịu trách nhiệm cho cú sập 60 tỷ USD tiền mã hoá, tiếp tục phủ nhận đang lẩn trốn cơ quan chức năng.

Apple bất ngờ tuyên chiến với mạng xã hội lớn nhất nước Nga

Vkontakte, hệ sinh thái số lớn nhất của Nga bất ngờ bị Apple gỡ toàn bộ ứng dụng trên kho ứng dụng App Store.

"Tra tấn" Apple Watch Ultra, màn hình sapphire cường lực đọ sức với búa

Apple Watch Ultra chịu được nhiều cú đập bằng búa trước khi nứt vỡ. Thử nghiệm cho thấy độ bền màn hình kính sapphire của chiếc smartwatch này là khá tốt.