Thiên nhiên chính là trang sức của nhà thờ
Là nhà thờ Công giáo, nhưng Ka Đơn không có những tòa tháp cao, mái vòm hay cột trụ đồ sộ thường thấy trong kiến trúc Gothic. Công trình mang dáng dấp một ngôi nhà truyền thống của người Chu Ru, ẩn mình giữa rừng thông.
Nhà thờ không có cổng rào. Từ bên ngoài, chỉ thấy một gian nhà thấp, mái ngói nâu trầm thấp thoáng giữa những hàng thông. Sàn nhà liền với mặt đất, không có bậc tam cấp, cửa ra vào cũng không tạo cảm giác ngăn cách giữa nơi thờ tự với không gian bên ngoài.
Bên trong là không gian rộng, thoáng với những bức lam gỗ kết hợp kính thay cho tường kín. Khi cần mở rộng, hệ thống lam có thể trượt dọc theo thanh ray, kết nối mái hiên với sân thành một không gian chung. Từ thánh đường, người ta có thể nhìn thấy cây cỏ, chim thú; ánh sáng và gió tự nhiên cũng dễ dàng tràn vào.
Những ô cửa trên mái lấy sáng từ nhiều hướng, giúp thánh đường luôn ngập ánh sáng tự nhiên. Hệ thống lam gỗ từ trần xuống vừa tạo điểm nhấn kiến trúc, vừa tăng khả năng thông thoáng. Ban ngày, người bên trong có thể ngắm mây trời; ban đêm, ánh trăng và bầu trời sao trở thành một phần của không gian nhà thờ.
Công trình gần như không trang trí bằng tranh ảnh hay hoa lá. Thiên nhiên xung quanh được xem như phần trang sức tự nhiên của nhà thờ.
Linh mục Giuse Nguyễn Đức Ngọc, quản xứ giáo xứ Ka Đơn từng chia sẻ: “Mảnh đất của nhà thờ đã sẵn thiêng liêng, không cần thay đổi thêm bất cứ điều gì. Thiên nhiên chính là trang sức, đất đỏ, núi non, không khí, nắng gió, ánh trăng… Chỉ có thiên nhiên và một mái nhà chung”.
Nhà thờ Ka Đơn được xây dựng năm 2010, hoàn thành năm 2014. Ngay từ khi lên ý tưởng, cha xứ đã đặt ra ba yêu cầu khi thiết kế công trình: Đơn sơ, ít màu sắc và tôn trọng vẻ đẹp tự nhiên; khiêm tốn, thấp và hòa vào địa hình đồi núi; đồng thời mang đậm văn hóa bản địa, gần với không gian nhà ở truyền thống của người Chu Ru.
.
Sử dụng những vật liệu quen thuộc như khung sắt, mái ngói, nền đá, gỗ thông và kính, hai kiến trúc sư tạo nên một công trình đơn giản nhưng tinh tế, xóa nhòa ranh giới giữa trong và ngoài. Nhà thờ trở thành một phần của cảnh quan, nơi kiến trúc hiện đại giao hòa với không gian truyền thống.
Thiết kế nhà thờ Ka Đơn được trao giải thưởng Kiến trúc Thánh châu Âu năm 2011. Sau khi hoàn thành, công trình tiếp tục đoạt giải Nhì tại Cuộc thi Kiến trúc Thánh quốc tế lần thứ 6 năm 2016 ở thành phố Pavia, Italy.
Bảo tàng văn hóa Chu Ru
Không chỉ là nơi sinh hoạt tôn giáo, nhà thờ Ka Đơn còn dành hai gian phòng lớn để trưng bày tư liệu, hình ảnh và hiện vật về đời sống của người Chu Ru. Qua nhiều năm, các linh mục quản xứ đã sưu tầm, lưu giữ nhiều hiện vật, tạo nên một “bảo tàng thu nhỏ” về văn hóa bản địa.
Không gian trưng bày có những sản phẩm gốm mộc như bình, bếp, nồi, ấm, chén, bát; các hiện vật gắn với lễ hội như cây nêu, trống, chiêng ba, kèn bầu, đàn đá; cùng nhiều dụng cụ đánh bắt cá, làm thủy lợi, sản xuất nông nghiệp. Trong thánh đường, bộ chiêng ba của người Chu Ru được đặt trang trọng bên cạnh các nhạc cụ khác.
Để việc truyền giáo gần gũi với đồng bào, nhà thờ chuyển ngữ kinh đọc hằng ngày, sách giáo lý và các bài hát sang tiếng Chu Ru. Các buổi phụng vụ, cầu nguyện, thánh ca được thực hiện bằng ngôn ngữ của cộng đồng, qua đó góp phần duy trì tiếng Chu Ru trong đời sống văn hóa.
Nhà thờ cũng đồng hành với người dân trong việc giữ nghề truyền thống, đặc biệt là nghề gốm mộc. Trước đây, gốm Chu Ru từng phát triển mạnh, nhưng dần mai một khi thị trường xuất hiện nhiều vật liệu phong phú. Nhiều lò gốm tắt lửa, người dân chuyển sang nghề khác.
Linh mục Giuse Nguyễn Đức Ngọc vận động người dân tiếp tục giữ nghề, bởi gốm không chỉ tạo sinh kế mà còn chứa đựng giá trị văn hóa của cộng đồng. Khi sản phẩm khó tìm đầu ra, nhà thờ đứng ra thu mua, góp phần tạo thêm sinh kế cho người làm gốm.
Cùng với sự phát triển của du lịch, nghề gốm mộc Chu Ru từng bước hồi sinh. Dù chưa trở lại quy mô như trước, nghề vẫn được duy trì và truyền lại cho thế hệ trẻ, trở thành một nét văn hóa đặc trưng của buôn làng và điểm thu hút du khách khi đến vùng đất bên dòng Đa Nhim.
Buổi trưa, ánh nắng trải khắp giáo đường, gió theo những khe cửa ùa vào mát rượi. Từ những chiếc ghế gỗ thông bên trong thánh đường, có thể nhìn thấy sóc chuyền cành, nghe tiếng chim hót giữa rừng thông.
Ngoài sân, giáo dân người Chu Ru và người Kinh cùng nhau chuẩn bị cho buổi sinh hoạt chung. Người mắc đèn, người nấu bếp, tiếng nói cười hòa cùng không gian thiên nhiên. Ở Ka Đơn, ngôi nhà thờ dường như không đứng tách khỏi đời sống cộng đồng mà trở thành một phần trong không gian văn hóa của người Chu Ru.
Hoàng Ngọc Thanh
.svg){kind=icon}
