Sáng 27/8 đã diễn ra hội thảo “Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số - Khơi thông điểm nghẽn phát triển văn hóa số" tại trụ sở Báo Nhân dân với sự góp mặt của nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân cùng các chuyên gia trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ.
Quyền tác giả được bảo vệ thế nào trong môi trường số?
TS Phan Văn Hùng - Phó Tổng Biên tập Báo Nhân Dân chia sẻ: "Chúng ta đang chứng kiến những thay đổi sâu sắc của nền kinh tế số. Dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, nền tảng số và thiết bị thông minh đang làm thay đổi căn bản cách con người tạo ra, lưu giữ, phân phối và khai thác tài sản, sản phẩm văn hóa. Một tác phẩm số hóa có thể lan tỏa rất nhanh, một bài báo có thể được sao chép, chia sẻ chỉ trong vài phút, vượt qua mọi biên giới địa lý.
Công nghệ đồng thời đặt ra những câu hỏi lớn: Quyền tác giả được bảo vệ thế nào trong môi trường số? Trách nhiệm của các nền tảng đến đâu? Làm sao bảo vệ sáng tạo mà không cản trở đổi mới sáng tạo? Và làm thế nào để tài sản trí tuệ, tác quyền văn hóa trở thành nguồn lực cho phát triển, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026-2030?".
Ông cho rằng sở hữu trí tuệ cần được nhìn nhận là một bộ phận của hạ tầng thể chế cho kinh tế số, kinh tế tri thức và phát triển văn hóa. Điều cốt lõi là bảo vệ ý tưởng nhưng phải khuyến khích sáng tạo, đồng thời làm cho tài sản trí tuệ được xác lập, định giá, giao dịch và chuyển hóa thành giá trị kinh tế, xã hội; qua đó trở thành một phần của bài toán tăng trưởng quốc gia.
Cách tiếp cận không thể chỉ dừng ở bảo hộ và ngăn chặn vi phạm mà phải hướng tới khai thác nguồn lực sáng tạo, hình thành thị trường cho sản phẩm trí tuệ và xây dựng hệ sinh thái "Sáng tạo - Sở hữu - Phân phối". Đây là tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW, Chiến lược phát triển văn hóa đến năm 2030 và Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045, với mục tiêu công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và 9% GDP vào năm 2045.
Khi Giáng Son, Nguyễn Văn Chung bị đánh gậy bản quyền chính tác phẩm của mình
Trong số các tham luận đáng chú ý có tham luận về "Những phát hiện xung quanh cách thức BH Media khai thác bất hợp pháp quyền sở hữu trí tuệ của các tác giả âm nhạc" của diễn giả Phạm Văn Tài.
Phần trình bày của diễn giả là tập hợp những gì mảng sở hữu trí tuệ của chúng tôi đã ghi nhận, phản ánh và theo dõi liên tục trong gần 5 năm qua, từ những lùm xùm đầu tiên năm 2021 của BH Media cho đến khi công ty này bị khởi tố vào tháng 5 vừa qua.
"Ngày 10/1/2022, nhạc sĩ Nguyễn Minh Cường tố BH Media liên quan đến bản hit gần 200 triệu lượt xem "Hoa nở không màu" do Hoài Lâm thể hiện dù sau đó bài đăng được gỡ khi hai bên tự dàn xếp. Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung cũng từng rơi vào tình cảnh tương tự: bị khiếu nại bản quyền chính những ca khúc do mình sáng tác đến mức phải "đi xin" đơn vị bị cho là vi phạm gỡ khiếu nại cho tác phẩm của chính mình.
Đến tháng 1/2024, câu chuyện lặp lại với một nhóm nhạc: ca sĩ Nguyễn Trịnh Thiên Vương của nhóm MTV phát hiện MV Chuyện nhỏ - sản phẩm nhóm từng hợp tác với một đơn vị khác (Bến Thành Audio & Video) để ghi hình phục vụ phát hành đĩa vật lý nhiều năm trước khi được đăng lại trên kênh YouTube chính thức của nhóm lại bị hệ thống xác nhận thuộc về BH Media, khiến kênh chính chủ mất quyền thu tiền quảng cáo trên chính sản phẩm của mình", ông Tài nêu.
Trong khi đó, cho đến trước vụ án hình sự tháng 5/2026, hành vi mở rộng phạm vi đăng ký bản quyền vượt quá ủy quyền thực tế trên các nền tảng số vẫn chủ yếu được xử lý như tranh chấp dân sự - bên bị hại phải tự đứng ra khởi kiện, chứng minh thiệt hại, theo đuổi vụ việc trong nhiều năm, như trường hợp Giáng Son đã trải qua gần 5 năm mới có phán quyết sơ thẩm.
Ông cho rằng điểm nghẽn hiện nay là tài sản trí tuệ lên môi trường số rất nhanh nhưng quyền chưa được định danh và quản lý đồng bộ. Có tác phẩm nhưng không rõ ai có quyền gì, sử dụng thế nào, cấp phép ra sao. Bảo hộ không thể chỉ là chống vi phạm mà phải quản lý từ lúc hình thành tài sản tới xác lập quyền, sử dụng, cấp phép và thu tiền quyền. "Muốn khơi thông điểm nghẽn của văn hóa số, chúng ta không chỉ cần một cơ chế để bảo vệ quyền mà cần một hạ tầng để quyền được định danh, được kết nối, được giao dịch và tạo ra giá trị”, ông nói.
Tại hội thảo, ông Quản Tuấn An - Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) nêu một số vấn đề đặt ra đối với cơ chế quản lý tập thể trong bối cảnh chuyển đổi số.
Thứ nhất, tăng cường công khai, minh bạch thông tin trong hoạt động quản lý và khai thác quyền.
Thứ hai, sự tham gia của các tổ chức, cá nhân không phải là tổ chức quản lý tập thể vào hoạt động cấp phép, thu tiền bản quyền đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế quản lý và minh bạch thị trường.
Thứ ba, một số lĩnh vực và phương thức khai thác đặt ra yêu cầu mở rộng và phát huy hơn nữa vai trò của cơ chế cấp phép tập thể.
Thứ tư, định hướng hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả hoạt động của tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan.
Thứ năm, nghiên cứu cơ chế cấp phép tập thể mở rộng đối với một số trường hợp nhất định để nghĩa vụ thanh toán có thể được thực hiện một cách thuận lợi, đầy đủ và khả thi trên thực tế.
Tại phiên toạ đàm chủ đề: "Bảo vệ bản quyền số - Khơi thông dòng vốn và thúc đẩy công nghiệp văn hóa phát triển", nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân cùng các diễn giả đã đưa ra nhiều giải pháp thực tế để bảo vệ bản quyền số hiện nay rất đáng được lưu tâm.
Giáng Son từng bị BH Media đánh gậy bản quyền ca khúc "Giấc mơ trưa" do mình sáng tác:
Ảnh: BTC
Nhiều bản ghi do Hội Nhạc sĩ Việt Nam đầu tư sản xuất cho các nhạc sĩ nổi tiếng như Phạm Tuyên, Trọng Đài, Phan Huỳnh Điểu, Văn Cao... đang bị BHMedia sử dụng để xác nhận chủ sở hữu bản quyền trên YouTube.
.svg){kind=icon}
