Sau khi công bố điểm chuẩn đợt 1, hàng loạt trường đại học từ công lập đến tư thục tiếp tục mở xét tuyển bổ sung với hàng nghìn chỉ tiêu. Đáng chú ý, nhiều trường nhận hồ sơ theo điểm thi tốt nghiệp THPT từ 15 điểm.
Tại UC Berkeley, khoảng 20-30% sinh viên theo học một khóa giải tích nhập môn được đánh giá là “thiếu hụt nghiêm trọng về kiến thức nền tảng”.
Tại cơ sở UC San Diego, một báo cáo công bố tháng 11 cho thấy số sinh viên năm nhất có năng lực toán dưới trình độ THPT đã tăng lên gần 30 lần trong 5 năm, chiếm gần 1/8. Khoảng 70% trong số này có năng lực dưới mức được kỳ vọng ở học sinh 14 tuổi.
Vấn đề không chỉ nằm ở toán. Một số giảng viên cho biết có sinh viên ngành văn học dường như không thể đọc hết một cuốn sách. Tại Harvard, các giáo sư nhân văn và khoa học xã hội nói sinh viên hiện nay ít có kinh nghiệm đọc các văn bản phức tạp và khó duy trì sự tập trung dài hạn so với 10 năm trước.
Khoảng 8% sinh viên có khả năng đọc hiểu ở mức của trẻ 10 tuổi
Dữ liệu từ Khảo sát Kỹ năng Người trưởng thành của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cho thấy đây không chỉ là hiện tượng cá biệt.
Trong đợt khảo sát gần nhất, công bố cuối năm 2024, OECD đánh giá kỹ năng đọc hiểu và tính toán của khoảng 160.000 người dưới 35 tuổi đang theo học bậc sau THPT.
Kết quả cho thấy tại các nước giàu, khoảng 8% sinh viên bậc sau THPT có năng lực đọc hiểu không cao hơn mức thường thấy ở một trẻ 10 tuổi. Tỷ lệ tương tự xuất hiện ở năng lực tính toán. Đáng chú ý, tỷ lệ sinh viên có năng lực rất thấp đã tăng so với hơn một thập kỷ trước; riêng ở kỹ năng đọc hiểu đã tăng hơn gấp đôi.
Sự khác biệt giữa các quốc gia khá lớn, trong đó Mỹ thuộc nhóm có kết quả đáng lo ngại. Cứ 7 người học bậc sau THPT ở nước này thì có 1 người đạt mức đọc hiểu tương đương hoặc thấp hơn mức của học sinh tiểu học, tăng từ khoảng 1/20 cách đây một thập kỷ. Với năng lực tính toán, tỷ lệ này gần 1/5.
Không chỉ do đại dịch
Đại dịch Covid-19 khiến nhiều quốc gia đóng cửa trường học trong trung bình 20 tuần, sau đó việc học tiếp tục bị gián đoạn.
Tuy nhiên, thành tích học tập tại nhiều nơi đã giảm từ trước đại dịch. Kết quả đánh giá NAEP của Mỹ bắt đầu đi xuống từ đầu những năm 2010. Kết quả PISA của học sinh 15 tuổi cũng giảm ở nhiều quốc gia, trong đó có Pháp, Đức, Hà Lan và New Zealand.
Nguyên nhân vẫn gây tranh luận, trong đó có tác động của nhập cư, thay đổi chương trình học, giảm yêu cầu kiểm tra và sự phổ biến của các thiết bị màn hình. Tại Mỹ, tỷ lệ trẻ 9 tuổi đọc sách để giải trí đã giảm từ gần 60% trong những năm 1990 xuống còn 37% hiện nay.
Các trường đại học cũng không thể đứng ngoài vấn đề, khi ở nhiều quốc gia, họ có quyền tự chủ lớn trong tuyển sinh nhưng không phải lúc nào cũng duy trì tiêu chuẩn đầu vào.
Khi tuyển sinh ngày càng khó đánh giá năng lực
Tại Mỹ, một thay đổi đáng chú ý là ngày càng ít trường yêu cầu ứng viên tham gia các bài kiểm tra chuẩn hóa như SAT hoặc ACT. Trước đại dịch, hơn một nửa số trường đại học đào tạo bậc cử nhân yêu cầu các bài thi này; hiện tỷ lệ chỉ còn khoảng 10%.
Việc bỏ SAT và ACT được thúc đẩy một phần bởi lo ngại các bài thi có thể gây bất lợi cho một số nhóm sinh viên. Nhưng hệ quả là các trường phải dựa nhiều hơn vào những tiêu chí khác.
Trong khi đó, bài luận có thể dễ dàng được tạo hoặc chỉnh sửa bằng AI, còn điểm trung bình của học sinh THPT ở Mỹ đã tăng nhanh. Tại UC San Diego, khoảng 1/4 sinh viên được xếp vào lớp toán phụ đạo có mức độ thấp nhất từng đạt điểm tuyệt đối môn Toán ở những năm cuối THPT.
Điều này khiến một số giảng viên cho rằng quy trình tuyển sinh ngày càng khó đánh giá chính xác năng lực thực của ứng viên.
Lạm phát điểm và tác động của AI
Không chỉ điểm đầu vào, điểm số ở đại học cũng có dấu hiệu “lạm phát”. Tại Đại học Yale, 79% số điểm sinh viên nhận được trong năm học 2022-2023 là A hoặc A-, so với 67% năm 2010-2011. Một số học giả cho rằng việc điểm ngày càng cao đã làm giảm giá trị của điểm số như một thước đo học thuật.
AI đang làm vấn đề phức tạp hơn. Một khảo sát tại Anh cho thấy 94% sinh viên đại học sử dụng AI trong các bài tập được chấm điểm; 12% thừa nhận từng đưa trực tiếp nội dung do AI tạo ra vào bài làm, tăng từ 3% năm 2024.
Tại Mỹ, nghiên cứu trong năm học 2023-2024 ước tính khoảng 9% sinh viên tại các trường đại học công lập sử dụng AI để gian lận.
Nghiên cứu 500.000 điểm số tại một đại học ở Texas cho thấy tỷ lệ điểm A ở các môn AI hỗ trợ tốt như viết, lập trình tăng 13 điểm phần trăm kể từ khi ChatGPT ra mắt, trong khi các môn khác không có mức tăng tương tự.
Nhiều trường đang đưa trở lại các hình thức kiểm tra có giám sát để hạn chế gian lận. Tuy nhiên, một số học giả cho rằng vấn đề lớn hơn nằm ở cách giáo dục đại học thích ứng với AI.
Một số người cho rằng sinh viên có thể không còn cần kỹ năng nền tảng vững chắc vì trong tương lai họ chủ yếu sẽ chỉnh sửa những sản phẩm do AI tạo ra. Tuy nhiên, theo The Economist, đó không phải là sự thực dụng mà là sự đầu hàng.
TRUNG QUỐC - Nhận bằng tiến sĩ ở tuổi 26, Từ Dĩnh (Xu Ying) sau đó đã trở thành một trong những nhà khoa học chủ chốt góp phần phát triển BeiDou - hệ thống định vị vệ tinh được xem là phiên bản tương đương GPS của Trung Quốc.
Năm 2026, nhiều trường đại học không còn xét tuyển bằng điểm thi tốt nghiệp THPT như một phương thức độc lập. Đây là thay đổi đáng kể bởi lâu nay, điểm thi tốt nghiệp vẫn được sử dụng như kênh xét tuyển chính ở nhiều cơ sở đào tạo.
.svg){kind=icon}
