TPHCM có hàng nghìn tên đường, mỗi tên gọi gắn với một lớp lịch sử và ký ức đô thị. Trong đó, nhiều tuyến đường mang tên các vị cao tăng, ni trưởng – những người không chỉ tu hành mà còn đồng hành cùng dân tộc trong các giai đoạn đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước.
Đường Thích Quảng Đức nằm trên địa bàn phường Đức Nhuận, dài khoảng 860m, nối từ Phan Đăng Lưu đến Nguyễn Kiệm. Tuyến đường này từng trải qua nhiều lần đổi tên trước khi chính thức mang tên Thích Quảng Đức vào năm 1975.
Bồ tát Thích Quảng Đức (1897–1963), thế danh Lâm Văn Tuất, là biểu tượng tiêu biểu của tinh thần đấu tranh bất bạo động trong lịch sử hiện đại Việt Nam. Năm 1963, ngài tự thiêu tại ngã tư Phan Đình Phùng – Lê Văn Duyệt (nay là Nguyễn Đình Chiểu – Cách Mạng Tháng Tám) để phản đối chính sách đàn áp Phật giáo của chính quyền Việt Nam Cộng hòa.
Trước nghĩa cử vị pháp thiêu thân, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết đôi câu đối điếu: “Vị pháp thiêu thân, vạn cổ hùng uy thiên nhật nguyệt / Lưu danh bất hủ, bách niên chính khí địa sơn hà”.
Sự kiện gây chấn động dư luận quốc tế, trở thành biểu tượng đấu tranh vì tự do tín ngưỡng và hòa bình.
Đường Sư Thiện Chiếu (phường Xuân Hòa) dài 176m, nằm bên hông chùa Xá Lợi, được đặt tên năm 1985 để tưởng nhớ Thích Thiện Chiếu – vị sư tiêu biểu cho tinh thần nhập thế. Ông sớm giác ngộ lý tưởng Mác - Lênin, gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên (1928) và trở thành vị sư đầu tiên đứng vào hàng ngũ của Đảng - năm 1930.
Sư Thích Thiện Chiếu (1898–1974), thế danh Nguyễn Văn Tài, là nhà tu hành gắn bó với phong trào yêu nước, dành trọn đời dấn thân cho lý tưởng “đạo pháp đồng hành cùng dân tộc”. Ông tham gia khởi nghĩa Nam Kỳ, bị đày ra Côn Đảo. Năm 1954, ông tập kết ra miền Bắc. Năm 1956, ông được cử sang Trung Quốc làm chuyên gia khảo cứu, công tác tại Nhà xuất bản Ngoại văn Bắc Kinh với chức vụ Trưởng ban dịch thuật Văn hóa Trung - Việt. Năm 1961, ông trở về nước làm chuyên viên nghiên cứu Triết học tại Ủy ban Khoa học Xã hội Việt Nam. Năm 1965, do tuổi cao sức yếu, ông nghỉ hưu. Ông viên tịch tại Hà Nội năm 1974, thọ 76 tuổi.
Đường Thích Bửu Đăng (phường Hạnh Thông) dài khoảng 1km, được đặt tên năm 1999, trước đó là hẻm 561 Lê Quang Định.
Hòa thượng Thích Bửu Đăng (1904–1948), quê Gia Định, là người sáng lập chùa Linh Sơn Hải Hội và tham gia Việt Minh từ năm 1941. Sau Cách mạng Tháng Tám, ông giữ nhiều vai trò trong Mặt trận và Hội Phật giáo Cứu quốc. Năm 1948, ông bị thực dân Pháp bắt và xử tử tại cầu Tham Lương. Ông được truy tặng Huân chương Độc lập hạng Nhì.
Đường Ni sư Huỳnh Liên (phường Bảy Hiền) dài khoảng 600m, nối từ Phú Trung đến tịnh xá Ngọc Phú.
Ni trưởng Huỳnh Liên (1923–1987), lãnh đạo Ni giới Khất sĩ, không chỉ hoằng pháp mà còn tham gia phong trào đấu tranh chống kỳ thị tôn giáo và phản chiến. Bà là một trong 60 gương điển hình tiêu biểu trong sự nghiệp xây dựng và phát triển TPHCM.
Đường Thích Thiện Hòa tại xã Bình Lợi dài khoảng 5km, được đặt tên năm 2020.
Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Hòa, thế danh Hứa Khắc Lợi (1907-1978) từng có thời gian làm nhà báo. Từ năm 1936 đến 1951, ông ra Huế và Hà Nội học thêm lý thuyết Phật giáo. Ông là người đặt nền móng đào tạo Tăng tài tại miền Nam khi thành lập nhiều trường Phật học, trong đó có Phật học đường Nam Việt đặt cơ sở tại tổ đình Ấn Quang năm (1950) - nơi đào tạo nhiều thế hệ Tăng tài cho Phật giáo sau này.
Trong kháng chiến chống Pháp, ông che giấu nhiều cán bộ cách mạng ở huyện Bình Chánh. Năm 1964, ông làm giám đốc Viện cao đẳng Phật học Huệ Nghiêm. Tiếp theo là các Phật học đường Giác Sanh (1960), Phật học viện Huệ Nghiêm (1964), Phật học Ni trường Từ Nghiêm, Dược Sư… Ngài được suy tôn Phó Tăng thống GHPGVN Thống nhất (1973) cho đến ngày viên tịch.
Trong kháng chiến chống Pháp, Hòa thượng Thích Thiện Hòa là một trong những vị che giấu nhiều cán bộ cách mạng hoạt động ở huyện Bình Chánh cũ.
Cùng năm 2020, đường Thích Mật Thể (phường Cát Lái), dài gần 2,8km, cũng được đặt tên để tưởng nhớ vị cao tăng có nhiều công trình nghiên cứu như Việt Nam Phật giáo sử lược, góp phần hệ thống hóa lịch sử Phật giáo nước nhà.
Hòa thượng Thích Mật Thể (1912-1961) quê ở Thừa Thiên Huế. Ông tham gia phong trào Phật giáo Cứu quốc năm 1945 và sau đó trở thành đại biểu Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa khóa đầu tiên.
Đường Thích Minh Nguyệt nằm tại phường Tân Sơn Hòa, dài khoảng 330m, được nâng cấp từ hẻm năm 1995 và đặt tên năm 1999.
Hòa thượng Thích Minh Nguyệt (1907–1985) là lãnh đạo Phật giáo tích cực tham gia phong trào yêu nước. Ông từng là Hội trưởng Hội Phật giáo Cứu quốc Nam Bộ, Ủy viên Mặt trận Việt Minh, bị đày ra Côn Đảo (1960–1970). Sau năm 1975, ông giữ vai trò Chủ tịch Ban Liên lạc Phật giáo yêu nước TPHCM và Phó Pháp chủ Hội đồng Chứng minh GHPGVN.
Giao với đường Thích Minh Nguyệt là đường Phổ Quang. Con đường gợi nhắc đến vai trò của cả một thiết chế tôn giáo.
Đường Phổ Quang dài hơn 1km, nối từ Phan Đình Giót đến Đào Duy Anh, được đặt theo tên chùa Phổ Quang – một ngôi chùa hình thành từ năm 1951 và gắn liền với nhiều giai đoạn lịch sử của thành phố.
Trong kháng chiến chống Mỹ, khu vực này từng là vùng quân sự. Sau năm 1975, chùa được quản lý tạm thời trước khi bàn giao lại cho Giáo hội năm 1998. Cùng với Việt Nam Quốc Tự và chùa Thanh Tâm, chùa Phổ Quang trở thành một trong những giáo sản chung của Giáo hội Phật giáo Việt Nam TPHCM.
Điểm đáng chú ý, các cơ sở này được quản lý theo một cơ chế đặc biệt, gắn với chủ trương của Thích Trí Quảng, thể hiện sự kết nối giữa tôn giáo và xã hội trong giai đoạn mới. Không chỉ là nơi tu học, những ngôi chùa này còn là không gian sinh hoạt văn hóa, góp phần giữ gìn truyền thống, lan tỏa giá trị nhân văn trong cộng đồng.
Việc TPHCM đặt tên đường theo tên các cao tăng, ni trưởng hay không gian Phật giáo không chỉ nhằm tri ân cá nhân hay địa danh mà còn là sự khẳng định một giá trị xuyên suốt: Phật giáo Việt Nam luôn đồng hành cùng dân tộc.
Những con đường ấy hôm nay hòa vào nhịp sống đô thị sôi động, nhưng vẫn lặng lẽ kể lại câu chuyện về một thế hệ tu sĩ đã sống, đã đấu tranh và hy sinh vì độc lập, tự do. Đó cũng là cách để các giá trị “từ bi – trí tuệ – dấn thân” tiếp tục được nhắc nhớ, trở thành nền tảng tinh thần cho sự phát triển bền vững của TPHCM nói riêng và đất nước nói chung.
.svg){kind=icon}
