Trong bối cảnh chuỗi cung ứng hàng không toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ sau đại dịch, tiêu chuẩn AS9100 ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc đối với các doanh nghiệp muốn tham gia sản xuất linh kiện, cụm chi tiết và dịch vụ kỹ thuật cho ngành hàng không vũ trụ. Với nhiều doanh nghiệp Việt Nam, AS9100 được xem là “cửa ải kỹ thuật” khó nhưng không thể né nếu muốn bước vào sân chơi toàn cầu.
AS9100 là tiêu chuẩn hệ thống quản lý chất lượng chuyên biệt cho ngành hàng không, vũ trụ và quốc phòng, được phát triển dựa trên nền tảng ISO 9001 nhưng bổ sung hàng loạt yêu cầu khắt khe hơn về an toàn, độ tin cậy và khả năng truy xuất nguồn gốc. Đây là bộ tiêu chuẩn đang được áp dụng rộng rãi bởi các nhà sản xuất máy bay, động cơ và các tập đoàn hàng không lớn trên thế giới, coi như điều kiện tối thiểu để lựa chọn và đánh giá nhà cung ứng.
Điểm khác biệt lớn nhất của AS9100 so với ISO 9001 nằm ở triết lý “zero failure” – không chấp nhận sai lỗi. Trong khi ISO 9001 cho phép doanh nghiệp cải tiến dần thông qua việc phát hiện và xử lý lỗi, AS9100 yêu cầu ngăn ngừa rủi ro ngay từ khâu thiết kế, hoạch định quy trình và tổ chức sản xuất, đặc biệt với các sản phẩm có ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn bay. Doanh nghiệp phải chứng minh được khả năng quản lý rủi ro trong toàn bộ vòng đời sản phẩm, kiểm soát nghiêm ngặt nhà cung cấp và vật liệu đầu vào, truy xuất nguồn gốc đến từng lô vật liệu và từng công đoạn sản xuất, đồng thời kiểm soát chặt các thay đổi về thiết kế, quy trình và cấu hình sản phẩm. Hồ sơ chất lượng phải được lưu trữ dài hạn và có thể truy xuất bất cứ lúc nào khi khách hàng hoặc cơ quan chứng nhận yêu cầu. Chính vì vậy, nhiều doanh nghiệp dù đã đạt ISO 9001 vẫn phải xây dựng lại gần như toàn bộ hệ thống quản trị khi chuyển sang AS9100.
Trên thực tế, AS9100 không dành cho mọi doanh nghiệp. Tiêu chuẩn này chủ yếu cần thiết với các doanh nghiệp sản xuất linh kiện, chi tiết cơ khí hàng không; doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng của các hãng máy bay, động cơ lớn như Airbus, Boeing, Embraer, Pratt & Whitney; các đơn vị sản xuất thiết bị, hệ thống và kết cấu cho hàng không – vũ trụ; hoặc doanh nghiệp quốc phòng có định hướng phát triển sản phẩm lưỡng dụng. Với những doanh nghiệp chỉ gia công cơ khí phổ thông hoặc chủ yếu phục vụ thị trường nội địa, AS9100 chưa phải yêu cầu bắt buộc. Tuy nhiên, nếu mục tiêu là tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, tiêu chuẩn này gần như không thể thiếu.
Về chi phí và thời gian triển khai, theo kinh nghiệm từ các doanh nghiệp đã theo đuổi AS9100, để xây dựng và đạt chứng chỉ này, doanh nghiệp thường phải chi khoảng 1 tỷ đồng cho tư vấn và đánh giá chứng nhận. Con số này có thể cao hơn nếu doanh nghiệp phải đầu tư bổ sung máy móc, thiết bị đo kiểm, hệ thống truy xuất dữ liệu và đào tạo nhân sự. Thời gian triển khai thường kéo dài từ 18 đến 24 tháng, tùy thuộc vào nền tảng quản trị và mức độ sẵn sàng ban đầu của từng doanh nghiệp. Sau khi đạt chứng chỉ, doanh nghiệp còn phải duy trì tuân thủ thông qua các đợt đánh giá định kỳ, đồng nghĩa với chi phí và áp lực vận hành liên tục.
Các chuyên gia trong ngành cho rằng, AS9100 không nên được nhìn như một “chứng chỉ treo tường”, mà là một hệ thống kỷ luật sản xuất và quản trị ở đẳng cấp cao. Doanh nghiệp theo đuổi tiêu chuẩn này phải chấp nhận thay đổi sâu về tư duy quản trị, đầu tư dài hạn cho con người, công nghệ và văn hóa tuân thủ. Đổi lại, AS9100 mở ra cơ hội tham gia những đơn hàng giá trị cao, vòng đời dài, nơi chất lượng và độ tin cậy được đặt lên trên yếu tố giá rẻ. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng hàng không đang dịch chuyển sang châu Á, đây được xem là cánh cửa hẹp nhưng bền vững cho những doanh nghiệp Việt Nam có tham vọng đi xa.
Song Minh
.svg){kind=icon}
