Những thách thức với dạy học online ở Việt Nam

Việc áp dụng đại trà hình thức giảng dạy trực tuyến ở Việt Nam trong thời gian giãn cách xã hội đã bộc lộ những bất cập.

Học tập từ xa, giảng dạy online, đào tạo trực tuyến, khóa học/học liệu mở, lớp học ảo…là những khái niệm cùng đề cập đến phương thức giáo dục và đào tạo không yêu cầu người học phải hiện diện và tương tác trực tiếp với người dạy tại lớp học. Thay vào đó, các tài liệu, bài giảng, hay hướng dẫn của giảng viên được chuyển tới người học thông qua bưu điện hoặc các phần mềm công nghệ dựa trên nền tảng internet.

{keywords}
Ảnh minh họa

Những hình thức gửi bài về nhà cho người học bắt đầu xuất hiện ở Mỹ từ khoảng năm 1828, và ở Anh là khoảng năm 1840. Những trường học đầu tiên chính thức áp dụng hình thức đào tạo từ xa theo cách hiểu hiện nay cũng xuất hiện ở Mỹ vào khoảng những năm 1870 và ở Anh vào đầu những năm 1890. Ở Việt Nam, các hình thức đào tạo từ xa cũng xuất hiện từ đầu những năm 1990 và đặc biệt phổ biến hơn từ sau những năm 2000, với sự phát triển của internet và thị trường giáo dục.

Gần đây, sự xuất hiện và phổ biến của internet, dữ liệu số hóa, và công nghệ phần mềm đã tạo cú hích mạnh mẽ cho hình thức giáo dục và đào tạo từ xa. Phạm vi áp dụng hình thức học tập này không bị bó hẹp trong trường học, mà có thể mở rộng ra với mọi lĩnh vực, không gặp trở ngại lớn về địa giới, không gian, hay thời gian.

Ưu điểm thấy rõ của giáo dục và đào tạo từ xa là tính linh hoạt, tiện lợi, và tiết kiệm chi phí, nhờ đó đáp ứng được nhu cầu học tập của số lượng lớn học viên trong cùng một thời điểm.

Bất cập giảng dạy online ở Việt Nam

Việc áp dụng đại trà hình thức giảng dạy trực tuyến ở Việt Nam trong thời gian giãn cách xã hội gần đây cũng bộc lộ những bất cập.

Dễ thấy nhất là nhu cầu trang thiết bị cho cả giảng viên và học viên. Đặc biệt, với bậc học phổ thông, không phải thầy/cô và học sinh nào cũng có thể dễ dàng giải quyết vấn đề trang thiết bị. Tình trạng này bộc lộ rõ nhất với những trường học và gia đình ở các khu vực khó khăn, còn thiếu thốn về thiết bị, và không phải gia đình nào cũng có người thành thạo công nghệ.

{keywords}
Không phải thầy/cô và học sinh nào cũng có thể trang bị máy tính. Ảnh minh họa

Giảng dạy online khiến người học, vốn cách xa nhau, phải tập trung vào màn hình của giảng viên. Những khó khăn do tương tác gián tiếp dễ khiến buổi dạy học chuyển thành quá trình tương tác một chiều nhàm chán giữa cá nhân giảng viên với những người còn lại.

Bậc học càng thấp thì tình trạng “thày/cô cứ nói, học trò chỉ nghe và ghi chép” lại càng có cơ hội tái diễn. Nguy cơ này sẽ gia tăng nếu như môi trường xung quanh không được kiểm soát tốt. Do đặc trưng lứa tuổi, học sinh phổ thông có thể dễ dàng bị phân tán vào những việc khác, thậm chí bỏ màn hình đó cho thày/cô giáo tự nói và tự nghe.

Trải nghiệm thực tế cho thấy, những yếu kém phổ biến của học sinh và sinh viên Việt Nam về tư duy và kỹ năng phản biện, thảo luận nhóm, trình bày ý kiến... cũng bộc lộ rõ hơn với giảng dạy online. Do không phải trực tiếp chịu áp lực từ giảng viên và bạn học, người học sẽ có thiên hướng giữ im lặng, và chỉ lên tiếng khi nào bị buộc phải nêu ý kiến. Tiến trình này có thể gây tốn thời gian và làm giảm không khí tích cực của các buổi học.

Giảng dạy online cũng khiến các giảng viên gặp khó khăn khi muốn áp dụng các liệu pháp tâm lý để tạo cảm xúc, truyền cảm hứng, và sự hưng phấn với bài học. Bởi lẽ, những kỹ năng tâm lý này vốn đòi hỏi sự tương tác trực tiếp và tập trung đông người. Còn khi bài giảng được truyền đạt gián tiếp với những cá nhân bị tách rời nhau thì hậu quả thường thấy là người giảng cứ nói nhưng họ sẽ không dám chắc người học có đang online để nghe hay không, cảm xúc và thái độ của họ thế nào để mà điều chỉnh.

Sự không tập trung tại không gian lớp học, sự tách rời giữa giảng viên và học viên, sự phân tán người học cũng tạo thuận lợi cho “thói tật xấu” nảy sinh. Chỉ cần sự đồng thuận với người học, giảng viên có thể cắt bớt giờ giảng và giảm thiểu những hoạt động đào tạo mà đáng ra họ phải thực hiện. Thực tế, sự cách trở và phân tán khiến những giảng viên tích cực nhất cũng đành bất lực, rất khó thực hiện những hoạt động đào tạo mà họ muốn.

Tương lai nào cho giảng dạy online?

Trải nghiệm giảng dạy online trong bối cảnh đại dịch Covid-19 gợi ra những phương án điều chỉnh cần thiết.

Thứ nhất, học tập online không thể là phương pháp có thể áp dụng đại trà với mọi quy mô lớp học. 

Thứ hai, để thành công, giảng dạy trực tuyến đòi hỏi sự tích cực và chủ động của cả người giảng và người học. Điều này đặt ra yêu cầu về quy mô lớp học nhỏ và người tham gia có ý thức tự giác cao độ. 

Để phòng chống Covid-19, những quy định giãn cách xã hội là khó tránh. Bởi thế, giảng dạy online vẫn sẽ là lựa chọn tất yếu để bảo đảm tiến độ chương trình học. Tuy nhiên, không nên vì thế mà coi đây là phương án duy nhất.

TS. Nguyễn Văn Đáng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

Bài viết thể hiện quan điểm của tác giả

Ý kiến, góc nhìn của bạn đọc về các vấn đề của giáo dục, xin vui lòng gửi cho chúng tôi qua địa chỉ email: bangiaoduc@vietnamnet.vn. Những bài viết phù hợp sẽ được biên tập và đăng tải. Xin trân trọng cảm ơn.

 

Khi chính sách giáo dục 'xếp hạng' cả đạo đức của giáo viên

Khi chính sách giáo dục 'xếp hạng' cả đạo đức của giáo viên

Không chỉ khiến giáo giới "xáo động" về chứng chỉ chức danh nghề nghiệp, chuyện nâng hạng, tụt hạng..., những văn bản mới của Bộ GD-ĐT còn gây bất ngờ khi ở từng hạng giáo viên lại có riêng tiêu chí về đạo đức nghề nghiệp.

tin nổi bật

Nhiều chính sách hỗ trợ học phí, thí sinh ‘chốt’ nguyện vọng xét tuyển Đại học Hoa Sen

Ngay từ đầu năm học 2022 - 2023, trường Đại học Hoa Sen đã công bố nhiều chính sách học phí hỗ trợ tài chính cho tân sinh viên cùng cam kết không tăng học phí suốt 4 năm.

Bí quyết đạt điểm 9 môn sinh chỉ 2 tháng ôn thi

Với 6 năm kinh nghiệm giảng dạy và nghiên cứu, ứng dụng các phần mềm dạy học môn Sinh học, thầy Đỗ Tuấn chỉ ra cách luyện thi để học sinh có thể chạm tới điểm 9+.

40 tỉnh, thành phố công bố lịch tựu trường

Nhiều tỉnh, thành phố đã công bố lịch đến trường của học sinh các cấp năm học 2022 - 2023.

Sự thật về 'lớp học kỳ lạ' ở Hà Nội đang xôn xao trên Tik Tok

Đại diện Trường ĐH Giao thông vận tải khẳng định thông tin “thiết kế lớp học có chỗ ngồi cho sinh viên cá biệt” mà một nữ sinh đăng lên mạng là sai sự thật.

'Siêu dự án' ĐH Quốc gia Hà Nội mới giải ngân được 3.000 tỷ

Tại buổi làm việc với Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam ngày 16/8, Giám đốc ĐH Quốc gia Hà Nội Lê Quân cho biết, theo kế hoạch, năm học 2022 - 2023, sẽ có khoảng 6.000 sinh viên ĐH Quốc gia Hà Nội tới học tập tại cơ sở Hòa Lạc.

Bộ GD-ĐT lên tiếng thông tin thi trắc nghiệm môn Văn

Bộ GD-ĐT phủ nhận thông tin môn Ngữ văn sẽ thay đổi hình thức kiểm tra từ tự luận hoàn toàn sang tự luận kết hợp với trắc nghiệm khách quan từ năm học 2022-2023.

­­­Đại học Thành Đô công bố điểm sàn và điểm xét tuyển học bạ THPT

Mới đây, Trường Đại học Thành Đô đã có thông báo về mức điểm sàn và điểm xét tuyển theo phương thức xét điểm học bạ THPT, mở ra cơ hội bước vào cánh cửa đại học cho các bạn thí sinh.

5 khuyến cáo của Bộ Giáo dục trước hạn chót đăng ký nguyện vọng xét tuyển

Bộ GD-ĐT yêu cầu các trường không được quy định, thông báo hoặc yêu cầu thí sinh phải đăng ký nguyện vọng 1 trên hệ thống mới được xét tuyển. Thí sinh đăng ký xét tuyển và nộp lệ phí đúng thời gian quy định.

Đình chỉ thầy giáo bị tố quấy rối nữ sinh ở học kỳ quân sự

Trường ĐH Thủ đô Hà Nội đã tạm đình chỉ đối với thầy giáo bị tố có hành vi quấy rối nữ sinh ở kỳ học quân sự. Tuy nhiên, nhà trường cho hay đây là một bước trong quy trình tiến hành xác minh.

Xác minh thông tin 'thầy giáo quấy rối nữ sinh ở kỳ học quân sự'

Mới đây, trên mạng xã hội lan truyền đơn tố cáo một thầy giáo có hành vi quấy rối nữ sinh. Người này được cho là giảng viên của Trường ĐH Thủ đô Hà Nội. Trường đại học này nói gì?

Sau vụ dừng tuyển sinh của ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM, Bộ GD-ĐT yêu cầu gì?

Các trường đại học phải công khai ngành buộc phải dừng tuyển sinh, thực hiện điều chỉnh đề án, thông báo cho thí sinh biết để kịp thời điều chỉnh sang các ngành/trường khác sau sự việc ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM dừng tuyển ngành Luật.

Trường ĐH nào vào khu đất 41,5 ha vừa bị thu hồi ở Nghệ An?

UBND tỉnh Nghệ An vừa qua đã có chủ trương thu hồi 41,5 ha đất của Trường Đại học Công nghệ Vạn Xuân vì lý do là dự án chậm tiến độ. Toàn bộ khu đất lớn này có thể được chuyển giao cho Trường ĐH Kinh tế Quốc dân.

ĐH Y Dược TP.HCM: Một hiệu phó được bổ nhiệm lại

Ông Ngô Quốc Đạt vừa được Hội đồng trường ĐH Y Dược TP.HCM bổ nhiệm làm phó hiệu trưởng. Một năm trước Trường ĐH Y Dược TP.HCM đã bổ nhiệm ông Đạt làm phó hiệu trưởng nhưng bị Bộ Y tế yêu cầu rút quyết định.

500 sinh viên sư phạm không nhận được trợ cấp

Nhiều sinh viên ngành sư phạm của Trường ĐH Thủ đô Hà Nội băn khoăn khi kết thúc năm thứ Nhất vẫn không nhận được khoản tiền trợ cấp chi phí sinh hoạt 3,63 triệu đồng/tháng theo Nghị định 116.

Điểm chuẩn ĐH Công nghiệp Thực phẩm TP.HCM sẽ ra sao?

Điểm chuẩn Trường ĐH Công nghiệp Thực phẩm TP.HCM có thể lên tới 24-25 ở những ngành như Công nghệ thực phẩm, Marketing...