Phụ thuộc nhập khẩu vẫn là điểm nghẽn lớn

Sau nhiều năm phát triển, công nghiệp hỗ trợ ngành da giày Việt Nam đã ghi nhận những bước tiến nhất định. Theo Hiệp hội Da giày – Túi xách Việt Nam (LEFASO), nếu như cách đây khoảng 10 năm, tỷ lệ nội địa hóa của ngành mới đạt 40%, thì đến nay con số này đã tăng lên mức trung bình khoảng 55%. Một số dòng sản phẩm có mức độ chủ động cao hơn, như giày thể thao có thể sử dụng 70–80% nguyên phụ liệu trong nước, còn giày vải gần như đạt tỷ lệ nội địa hóa 100%.

Tuy vậy, bức tranh tổng thể cho thấy ngành da giày – dệt may vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên phụ liệu nhập khẩu. Trung Quốc hiện là thị trường cung ứng lớn nhất, chiếm khoảng 35% tổng giá trị nguyên phụ liệu nhập khẩu của ngành da giày Việt Nam. Tiếp theo là Thái Lan (11,8%), Italia (10,3%), cùng một số thị trường khác như Mỹ, Hàn Quốc.

Thực tế này cho thấy, dù đã hình thành mạng lưới sản xuất nguyên phụ liệu trong nước, nhưng năng lực cung ứng chủ yếu mới dừng ở phân khúc trung bình và trung bình khá. Các dòng sản phẩm cao cấp, đòi hỏi tiêu chuẩn kỹ thuật cao, tính đồng bộ và ổn định vẫn phải nhập khẩu, khiến giá trị gia tăng nội địa của ngành chưa được cải thiện tương xứng với quy mô xuất khẩu.

Hàng năm, không ít doanh nghiệp da giày – dệt may vẫn phải nhập khẩu da thuộc, vải kỹ thuật, phụ kiện làm khuôn, đế giày, chất dẻo, keo dán và hóa chất. Điều này không chỉ làm tăng chi phí sản xuất, mà còn khiến doanh nghiệp dễ bị tổn thương trước biến động chuỗi cung ứng toàn cầu.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông Nhật Nam, Trưởng phòng Kinh doanh và Marketing Công ty TNHH SXTM Túi xách – Hộp da Phước Hải (TP. Hồ Chí Minh) cho biết, hiện khoảng 60% nguyên liệu phục vụ sản xuất của doanh nghiệp vẫn phải nhập khẩu, chỉ 40% đến từ thị trường nội địa. Nguyên nhân chính là năng lực cung ứng trong nước chưa đáp ứng đủ cả về số lượng, tốc độ lẫn tính ổn định.

“Khi có đơn hàng gấp, các nhà cung cấp nước ngoài với khả năng dự trữ lớn thường đáp ứng nhanh hơn. Trong khi đó, nguồn cung tro

573315441_3329509217204046_9059937086627907030_n.jpg

ng nước còn hạn chế, khó đảm bảo tiến độ. Một số nguyên phụ liệu nội địa có giá cạnh tranh, nhưng lại chưa đạt tiêu chuẩn kỹ thuật hoặc không đúng mẫu mã khách hàng yêu cầu”, ông Nam chia sẻ.

Thực tế này buộc doanh nghiệp phải linh hoạt cân đối nguồn nguyên liệu theo từng đơn hàng, ưu tiên yếu tố tiến độ và chất lượng, dù phải chấp nhận phụ thuộc nhập khẩu.

 Cần chiến lược tổng thể để phát triển thị trường trong nước

Theo các chuyên gia, để công nghiệp hỗ trợ dệt may – da giày phát triển bền vững, bài toán nguyên phụ liệu không thể tách rời với chiến lược phát triển thị trường nội địa. Thị trường trong nước, với quy mô hàng chục tỷ USD mỗi năm, nếu được khai thác hiệu quả sẽ trở thành “bệ đỡ” quan trọng cho doanh nghiệp nâng cao năng lực sản xuất, từng bước làm chủ chuỗi cung ứng.

Bà Nguyễn Thị Thanh Xuân, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký LEFASO, nhận định, dù được ví như “ngôi sao xuất khẩu”, ngành dệt may – da giày Việt Nam vẫn chưa khẳng định được vị thế trên chính sân nhà. Theo bà, cần sớm xây dựng chiến lược tổng thể phát triển thị trường nội địa cho cả hai ngành, trên cơ sở nghiên cứu kỹ tiềm năng, thách thức và xu hướng tiêu dùng trong nước.

Một chiến lược bài bản không chỉ giúp doanh nghiệp củng cố chỗ đứng tại thị trường nội địa, mà còn tạo nền tảng để nâng cao năng lực cạnh tranh, tiến tới mở rộng thị trường khu vực và quốc tế với vị thế cao hơn trong chuỗi giá trị.

Ở góc độ hiệp hội ngành hàng, bà Nguyễn Thị Tuyết Mai, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), cho rằng doanh nghiệp cần chủ động hơn trong phát triển nguồn cung. Thời gian qua, VITAS và LEFASO đã phối hợp thành lập trung tâm phát triển nguyên phụ liệu, bước đầu hướng tới mục tiêu tự chủ nguồn nguyên liệu – yếu tố then chốt cho phát triển bền vững của ngành dệt may – da giày.

Bên cạnh đó, việc hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo, nghiên cứu, phát triển và giao dịch nguyên phụ liệu cũng được xem là giải pháp quan trọng. Những trung tâm này không chỉ hỗ trợ kết nối cung – cầu, mà còn thúc đẩy chuyển giao công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm công nghiệp hỗ trợ.

Từ phía cơ quan quản lý, ông Phan Văn Chinh, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), cho biết quy mô thị trường dệt may – da giày nội địa hiện đạt khoảng 6–6,5 tỷ USD mỗi năm, với tỷ lệ nội địa hóa khoảng 50%. Đây là dư địa rất lớn để phát triển công nghiệp hỗ trợ trong nước.

Theo ông Chinh, Bộ Công Thương đã và đang triển khai nhiều chính sách khuyến khích phát triển công nghiệp hỗ trợ, không chỉ ở khâu sản xuất mà còn ở nội địa hóa nguyên phụ liệu. Thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục nghiên cứu, đề xuất các cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực phân phối, một mắt xích quan trọng nhưng lâu nay chưa được quan tâm đúng mức.

Giới chuyên gia cho rằng, khi thị trường nội địa được phát triển bài bản, gắn với hệ thống phân phối hiệu quả và chính sách hỗ trợ đồng bộ, doanh nghiệp dệt may – da giày sẽ có thêm “điểm tựa” để đầu tư công nghệ, nâng cao chất lượng nguyên phụ liệu trong nước. Đây chính là nền tảng để công nghiệp hỗ trợ phát triển, giảm phụ thuộc nhập khẩu và nâng cao vị thế của ngành trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Hiệp Nguyễn