Phổ cập kỹ năng số - mở đường cho giảm nghèo thông tin bền vững

Hạ tầng số - nền tảng thu hẹp khoảng cách thông tin

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên cả nước, khả năng tiếp cận thông tin ngày càng trở thành yếu tố quyết định cơ hội phát triển của mỗi địa phương. Với Nghệ An - tỉnh có diện tích lớn, địa hình trải dài từ đồng bằng đến miền núi, biên giới - việc thu hẹp khoảng cách thông tin giữa các vùng miền luôn là nhiệm vụ quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội.

Tỉnh Nghệ An đã ưu tiên nguồn lực đầu tư cho công nghệ thông tin và chuyển đổi số nhằm xây dựng nền tảng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số. Tuy nhiên, thực tế cho thấy tại nhiều địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa vẫn còn tồn tại những khu vực "trắng sóng", "lõm sóng" viễn thông. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến đời sống người dân mà còn làm giảm hiệu quả vận hành của chính quyền cơ sở, hạn chế khả năng tiếp cận thông tin và dịch vụ công.

Để giải quyết vấn đề này, tỉnh đã yêu cầu các doanh nghiệp viễn thông tập trung đầu tư hạ tầng tại các khu vực khó khăn, mở rộng vùng phủ sóng 4G, 5G, đồng thời nghiên cứu ứng dụng Internet vệ tinh quỹ đạo tầm thấp nhằm bảo đảm kết nối cho các địa bàn đặc biệt khó khăn.

Song song với đó, mạng cáp quang băng rộng tiếp tục được mở rộng tới khu vực nông thôn, miền núi. Người dân ngày càng có cơ hội tiếp cận Internet tốc độ cao, tạo điều kiện thuận lợi cho việc học tập, tìm kiếm thông tin, giao dịch trực tuyến và sử dụng các dịch vụ số.

Nghệ An cũng đang triển khai kế hoạch phát triển 5G và IoT tại các khu công nghiệp với hàng chục trạm phát sóng mới được đầu tư. Sau khi hoàn thành, toàn bộ khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh sẽ được phủ sóng 5G theo kế hoạch.

Không chỉ chú trọng hạ tầng kết nối, tỉnh còn dành nguồn lực lớn để xây dựng nền tảng dữ liệu số. Năm 2026 được xác định là năm tăng tốc rà soát, chuẩn hóa hệ thống dữ liệu quốc gia, dữ liệu chuyên ngành và các nền tảng dùng chung. Mục tiêu là hình thành hệ thống dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung", phục vụ hiệu quả công tác quản lý, điều hành và cải cách hành chính.

Đến nay, tỷ lệ số hóa hồ sơ và kết quả giải quyết thủ tục hành chính của Nghệ An đã đạt 100%; tỷ lệ tái sử dụng dữ liệu số hóa đạt gần 69%, cao hơn chỉ tiêu Chính phủ giao. Đây là những nền tảng quan trọng để người dân trên địa bàn được tiếp cận thông tin minh bạch, nhanh chóng và thuận lợi hơn.

Tuy nhiên, hạ tầng hiện đại chỉ là điều kiện cần. Muốn chuyển đổi số thực sự đi vào cuộc sống, điều quan trọng hơn là người dân và cán bộ cơ sở phải có đủ kỹ năng để sử dụng và khai thác hiệu quả các nền tảng số.

Phổ cập kỹ năng số – giải pháp căn cơ giảm nghèo thông tin

Thực tiễn cho thấy, nghèo thông tin không đơn thuần là thiếu thiết bị hay thiếu kết nối Internet. Nhiều người dân dù có điện thoại thông minh nhưng chưa biết cách khai thác thông tin hữu ích, chưa quen sử dụng dịch vụ công trực tuyến hoặc còn lúng túng khi tiếp cận các nền tảng số.

Bởi vậy, cùng với đầu tư hạ tầng, Nghệ An xác định phổ cập kỹ năng số là giải pháp căn cơ để giảm nghèo thông tin một cách bền vững.

Những năm gần đây, tỉnh liên tục tổ chức các lớp đào tạo, tập huấn về chuyển đổi số cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức và thành viên các tổ công nghệ số cộng đồng. Nội dung đào tạo không chỉ dừng ở kiến thức lý thuyết mà tập trung vào kỹ năng thực hành, kỹ năng xử lý công việc trên môi trường số và ứng dụng công nghệ vào thực tiễn.

Đáng chú ý, nhiều chương trình được triển khai theo phương châm "cầm tay chỉ việc". Các đoàn công tác trực tiếp xuống cơ sở hướng dẫn cán bộ xã, phường thao tác trên hệ thống phần mềm, xử lý hồ sơ điện tử và sử dụng các nền tảng số trong điều hành công việc.

Theo định hướng của tỉnh, mô hình đào tạo đang được đổi mới theo tỷ lệ khoảng 70% thực hành và 30% lý thuyết. Việc đào tạo cũng được phân nhóm theo từng vị trí việc làm nhằm bảo đảm sát nhu cầu thực tiễn.

Cùng với đội ngũ cán bộ, Nghệ An còn phát huy vai trò của các tổ công nghệ số cộng đồng trong việc hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ. Đây được xem là lực lượng nòng cốt đưa chuyển đổi số đến tận thôn, bản.

Thông qua các tổ công nghệ số cộng đồng, người dân được hướng dẫn sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, cài đặt ứng dụng số, kích hoạt tài khoản định danh điện tử và khai thác các nguồn thông tin chính thống trên môi trường mạng.

Đối với đồng bào vùng sâu, vùng xa, những hướng dẫn tưởng như đơn giản ấy lại có ý nghĩa rất lớn. Khi biết tra cứu chính sách hỗ trợ sản xuất, tìm kiếm thị trường tiêu thụ nông sản, đăng ký thủ tục hành chính trực tuyến hoặc tiếp cận thông tin giáo dục, y tế qua internet, người dân sẽ chủ động hơn trong phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Nhiều chuyên gia cho rằng, kỹ năng số ngày nay không chỉ là kỹ năng công nghệ mà đã trở thành kỹ năng sống thiết yếu. Người dân có kỹ năng số sẽ có nhiều cơ hội tiếp cận tri thức, việc làm và các dịch vụ xã hội hơn. Ngược lại, thiếu kỹ năng số đồng nghĩa với nguy cơ bị bỏ lại phía sau trong quá trình phát triển.

Nhận thức rõ điều đó, Nghệ An đang tiếp tục hoàn thiện các cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy chuyển đổi số gắn với phát triển nguồn nhân lực số. Trong đó, tổ công nghệ số cộng đồng tiếp tục được xác định là lực lượng "cầu nối" quan trọng giữa công nghệ với người dân.

Từ việc xóa các vùng lõm sóng đến phổ cập kỹ năng số, từ đầu tư hạ tầng đến nâng cao năng lực con người, Nghệ An đang từng bước xây dựng nền tảng giảm nghèo thông tin bền vững. Khi người dân có khả năng tiếp cận, hiểu và sử dụng thông tin một cách hiệu quả, chuyển đổi số sẽ không chỉ là câu chuyện của công nghệ mà thực sự trở thành động lực thúc đẩy phát triển và nâng cao chất lượng cuộc sống cho mọi người dân.