Phụ nữ, những gã quấy rối và đàn ruồi

“Nghe thật mâu thuẫn, nhưng một mặt phụ nữ chúng tôi được miêu tả là những nạn nhân của quấy rối tình dục. Nhưng mặt khác, từ những quan điểm tôn giáo cực đoan, người phụ nữ bị đổ trách nhiệm là nguyên nhân cám dỗ tình dục, và những người đàn ông được miêu tả là “những nạn nhân bất lực” trước “lực cám dỗ quá lớn”, và họ hoàn toàn bất khả kháng. Chúng tôi đang nỗ lực chống lại quan điểm đó”.

Giữa hàng nghìn nhà báo tham dự Diễn đàn Truyền thông Toàn cầu do cơ quan truyền thông Deutsche Welle (The Deutsche Welle Global Media Forum) tổ chức tại thành phố Bonn, Đức cuối tháng 6/2012, người phụ nữ mảnh mai với mái tóc đen dày không thật sự nổi bật cho đến khi đoạn clip ngắn ngủi giới thiệu về chị khiến hầu hết đồng nghiệp trong khán phòng phải ngoái lại nhìn chị bằng con mắt khác.

"Tôi nhận được hàng chục cuộc gọi một ngày, tôi đã gặp hàng trăm phụ nữ, những người đang bối rối, bế tắc..."

Rebecca Chiao, làm việc tại Trung tâm Quyền Phụ nữ Ai Cập (ECWR), nhận ra rằng chính cô cũng trở thành nạn nhân bị quấy rối tình dục. Cô càng ngạc nhiên hơn nữa khi nhận ra rằng vấn đề này không phải hiếm, nó xảy ra khá thường xuyên, và dần như được 'chấp nhận'. Thậm chí các nạn nhân còn bị đổ lỗi trong việc tạo ra sự chú ý cho những kẻ quấy rối.

Rebecca Chiao tại Diễn đàn Truyền thông Toàn cầu tại Bonn, Đức cuối tháng 6/2012, ảnh: Deutsche Welle

Ngay trong thời điểm HarassMap mới ra đời, vấn đề 'quấy rối' vẫn là đề tài gây tranh cãi lớn trong xã hội Ai Cập. Một trong những chiến dịch đấu tranh với vấn đề quấy rối tình dục đường phố do Trung tâm Quyền Phụ nữ Ai Cập (ECWR) khởi xướng 'Lollipops campain' hay còn được gọi là: cây kẹo, những gã quấy rối và đàn ruồi.

Chiến dịch này được khởi xướng từ năm 2005, khi Rebecca vẫn làm tại ECWR. Dù trong một nỗ lực bảo vệ phụ nữ, nhưng Lollipops vấp phải sự phản ứng từ nhiều chiều khi đưa ra thông điệp hàm ý: nếu cây kẹo được bóc ra đồng nghĩa với việc 'mời gọi' những chú ruồi; và muốn bảo vệ mình khỏi bị quấy rối, phụ nữ hãy mặc kín đáo.

Nhưng trên thực tế, nhiều nạn nhân là phụ nữ Hồi giáo cho biết, họ bị quấy rối cả lúc đã trùm phủ kín người và mang mạng che mặt, và những 'con ruồi' càng cố gắng tìm 'những điều bí ẩn' đằng sau cây kẹo được bọc kín.

Con số 70% phụ nữ bị quấy rối mang trang phục kín đáo cùng mạng che mặt bị quấy rối đã thách thức lại chiến dịch 'cây kẹo, con ruồi' của ECWR.

Rebecca, một trong những sáng lập viên HarassMap (tạm dịch Bản đồ quấy rối) được trao tặng giải thưởng Sử dụng công nghệ hiệu quả nhất vì lợi ích xã hội (Best Use Of Technology For Social Good) tại Diễn đàn. Một sáng kiến thời đại công nghệ đã cùng Rebecca và đồng sự tạo nên một cuộc cách mạng: bảo vệ phụ nữ, đặc biệt phụ nữ Hồi giáo khỏi sự quấy rối tình dục. HarassMap là một sáng kiến nhằm kết nối các tình nguyện viên độc lập, qua hệ thống hỗ trợ trực tuyến nhằm mục đích thay đổi sự "chấp nhận" quấy rối tình dục ở Ai Cập, đồng thời vẫn bảo vệ được danh tính của nạn nhân.

"Trong 6 năm sống và làm việc ở Cairo, tôi đã gặp nhiều người tuyệt vời, trong đó có chồng tôi; nhưng cũng không ít người mang lại cho tôi ấn tượng tồi tệ. Hãy để tôi kể câu chuyện của tôi: một ngày tôi định đi đến gặp bạn tôi sau giờ làm. Tôi đi tàu điện ngầm. Tôi đang tìm anh ta trên con phố đông người, lúc đó trời vẫn nắng, nhiều ô tô trên đường, rất nhiều đàn ông, đàn bà đang đi bộ hay đứng chờ xe buýt... Bỗng nhiên tôi cảm thấy có điều gì đó không ổn. Tôi nhìn lại, tôi nhận ra một người đàn ông đang nhìn mình chằm chằm. Tôi lập tức nhìn sang hướng khác, nhưng khi quay lại, anh ta vẫn đang nhìn tôi như thế. Sau đó anh ta đi về phía tôi, rồi tôi không thể tin vào mắt mình: anh ta đang làm những động tác khiêu khích và cố tình đi lại trước mặt tôi để tôi nhìn thấy. Tôi thực sự không biết làm gì.

Cuộc cách mạng hồng, Ảnh HarassMap

Nhưng đó chưa phải là điều làm tôi shock nhất. Khi tôi gặp bạn, tôi kể lại câu chuyện với anh ta, và dường như anh bạn tôi không mấy chú ý, không thấy điều gì quan trọng, hoặc chỉ đưa ra những lời khuyên kiểu: không nên thế này, nên thế kia...  coi như một việc hết sức bình thường.

Nhưng tôi không thể quên hay cho qua câu chuyện dễ dàng như vậy. Suốt một năm sau đó, tôi đã nói chuyện với nhiều phụ nữ. Họ có thể là bạn, đồng nghiệp, người thân của tôi hay hoàn toàn xa lạ, nhưng có một điều là họ đều có những kinh nghiệm tương tự như tôi, họ cũng từng bị quấy rối. Tôi phải hành động..."

Rebecca giải thích về sự ra đời của HarassMap như thế.

Vài dòng lý lịch trích ngang sáng lập viên Rebecca Chiao: tốt nghiệp Havard, từng làm  vài tổ chức phi chính phủ, hiện là chuyên gia tư vấn truyền thông tại Ai Cập... là người đồng sáng lập và giám đốc mạng xã hội HarassMap.

Rebecca Chiao đã tạo ra một  cuộc cách mạng truyền thông, tạo dựng lên một bến đỗ tinh thần cho những người phụ nữ khốn khổ, đồng thời mở ra cánh cửa để thế giới nhìn rõ hơn mặt khác của xã hội Ai Cập hiện đại.

Rebecca tìm được phương cách để những nạn nhân tiếp cận với cô, qua tin nhắn SMS và Internet, bởi họ không muốn lộ diện, không muốn hai lần bị tổn thương với sự soi mói từ xã hội.

Thế giới Hồi giáo vốn có cái nhìn khá khắc nghiệt với phụ nữ trong các vấn đề tình dục, dù khi họ là nạn nhân, họ vẫn phải chịu sự soi xét không nên có từ cộng đồng.

Năm 2008, Trung tâm Quyền Phụ nữ Ai Cập (ECWR), nơi Rebecca làm việc tổ chức một cuộc khảo sát và tìm được kết quả: 83% phụ nữ Ai Cập và 93% khách du lịch nữ được hỏi cho biết từng bị quấy rối, bất cứ ở đâu và khi nào.

Rebecca quyết định hành động. Từ một ý  tưởng táo bạo, vốn đã bị ECWR từ chối trước đó, tháng 10/2005, Rebecca Chiao cùng 2 người bạn cho ra đời HarassMap (tạm gọi Bản đồ quấy rối), là một công cụ trực tuyến cho phép phụ nữ bị quấy rối báo cáo nặc danh thông qua tin nhắn văn bản để sự cố qua phương tiện truyền thông, nhưng vẫn bảo vệ danh tính các nạn nhân. Qua hệ thống này, các nhân viên xã hội và chức năng có thể xác định nhanh chóng về nạn nhân, và những điểm nóng hay xảy ra sự cố.

Tình trạng bị quấy rối không phải là những phụ nữ ăn mặc thời trang mà có đến 3/4 là những phụ nữ Hồi giáo ăn vận kín đáo. Tình trạng này ngày một gia tăng đáng quan ngại, các tổ chức hoạt động vì phụ nữ ở Ai Cập đã liên tục lên tiếng. Quốc hội nước này đã đưa ra bàn thảo một loạt các biện pháp nhằm giải quyết tình trạng này.

Chiến dịch Lollipops gây tranh cãi, Ảnh enassat.com

Trong khi các tổ chức xã hội, các chính phủ vẫn đang nỗ lực tìm các giải pháp hiệu quả nhất để bảo vệ phụ nữ, đặc biệt phụ nữ Hồi giáo khỏi những tấn công tình dục, thì sáng kiến của Rebecca là một giải pháp bất ngờ, hiệu quả và đầy nhân văn.

Năm 2008, tổ chức USAID từng lựa chọn HarassMap vào danh sách giải thưởng 'Thách thức và Phát triển'.

Nhiều nhà báo và người dùng mạng hóm hỉnh đặt biệt danh HarassMap là Cuộc cách mạng màu hồng (Pink Revolution), vì màu sắc được thiết kế trên trang, và vì các thành viên của 'cuộc cách mạng' chủ yếu là phái đẹp.

"Nghe thật mâu thuẫn, nhưng một mặt những người phụ nữ của chúng tôi được miêu tả là những nạn nhân quấy rối tình dục. Nhưng mặt khác, từ những quan điểm tôn giáo cực đoan, người phụ nữ bị đổ trách nhiệm là nguyên nhân cám dỗ tình dục, và những người đàn ông được miêu tả là "những nạn nhân bất lực" trước "lực cám dỗ quá lớn", và họ hoàn toàn bất khả kháng", Rebecca Chiao chia sẻ trong một bài phỏng vấn, "Chúng tôi đang nỗ lực chống lại quan điểm đó".

"Chống lại quan điểm đó", cũng đồng nghĩa với việc chống lại những quan điểm tôn giáo cực đoan, và số lượng không nhỏ những người đàn ông từng bị tố cáo quấy rối, hoặc những người đang cố để xã hội 'chấp nhận' việc quấy rối phụ nữ như một điều bình thường. Cũng có nghĩa Rebecca Chiao và đồng sự chấp nhận với những thách thức và đe doạ đến từ một cộng đồng không nhỏ.

Trong một bài viết, blogger Alexandra Sandels còn chia sẻ câu chuyện của cô gái Ahmed Salah, một tình nguyện viên tham gia vào chương trình chống quấy rối tình dục phụ nữ ở Ai Cập. Salah từng là nạn nhân của tệ nạn này, nhưng khi cô đến trình báo cảnh sát, vấn đề của cô bị lờ đi với những giải thích kiểu 'chắc những người đàn ông đó say" hoặc "vài cậu trai trẻ nghịch ngợm", và cố lái câu chuyện theo hướng không thiện chí.

Trong một bài phát biểu, Rebecca Chiao chia sẻ: "không ai trong chúng tôi trông đợi công việc của mình có thể thay đổi xã hội trong một ngày, nhưng chúng tôi không bao giờ bỏ cuộc"

Đứng trên bục nhận giải thưởng Best Use Of Technology For Social Good, Rebecca nở nụ cười tự tin, hạnh phúc.

Hoàng Hường