Ngày 21/4, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội phối hợp với Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam và UBND xã Minh Châu tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Định hướng phục hồi và phát huy giá trị di sản văn hóa khu di tích miếu/đền Thủy Thần tại xã Minh Châu, TP Hà Nội”.

Bí thư xã Minh Châu Nguyễn Đức Tiến cho biết, Minh Châu là xã đảo duy nhất của Thủ đô, hình thành trên vùng bãi bồi nơi hội tụ ba dòng sông lớn. Điều kiện địa lý đặc thù không chỉ tạo nên hệ sinh thái tự nhiên và văn hóa riêng biệt mà còn đặt ra nhiều thách thức khắc nghiệt đối với đời sống cư dân.

W-562980e7 082d 49e6 85e8 1bce49ad9596.jpeg
Hội thảo thu hút đông đảo các nhà khoa học tham gia. Ảnh: Trúc Như 

Trong bối cảnh đó, tín ngưỡng thờ Thủy Thần đã ra đời và phát triển như một nhu cầu tinh thần tất yếu. Người dân gửi gắm niềm tin vào các vị thần nước để cầu mong mưa thuận gió hòa, đồng thời tạo dựng sự gắn kết cộng đồng.

Trước đây, ba ngôi miếu thờ Tam vị Thánh Thủy từng tồn tại như những “trụ cột tinh thần” của vùng đất, song đã bị mất hoàn toàn do thiên tai và biến động lịch sử.

Theo ông Nguyễn Đức Tiến, việc phục dựng đền Thủy Thần không chỉ là khôi phục một công trình kiến trúc, mà còn mang ý nghĩa sâu xa hơn: tái tạo bản sắc văn hóa đã bị đứt gãy, củng cố nền tảng tinh thần cho cộng đồng địa phương. 

PGS.TS Trần Đức Cường, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhấn mạnh vai trò của châu thổ sông Hồng như cái nôi hình thành dân tộc và văn hóa Việt cổ. Đời sống của cư dân nơi đây gắn chặt với nông nghiệp lúa nước, phụ thuộc lớn vào điều kiện thủy văn và khí hậu. Tín ngưỡng thờ Thủy Thần ra đời như một hệ quả tất yếu. Các vị thần nước không chỉ đại diện cho nguồn sống, mà còn phản ánh nhận thức hai mặt của con người về nước: vừa nuôi dưỡng, vừa có thể gây ra thiên tai như lũ lụt.

Minh Châu xưa thuộc xã Liễu Châu, tổng Phú Xuyên, huyện Tiên Phong, tỉnh Sơn Tây trước năm 1945. Hiện nay, các thư viện chuyên ngành vẫn còn lưu giữ bản thần sắc, thần tích của làng Liễu Châu do Đông các đại học sĩ Nguyễn Bính biên soạn từ năm 1572, cho thấy chiều sâu lịch sử và văn hóa của vùng đất này.

Đáng chú ý, Minh Châu nằm gần khu vực núi Tản – Ba Vì, nơi gắn liền với tín ngưỡng thờ Tản Viên Sơn Thánh, một trong “tứ bất tử” trong tâm thức dân gian Việt. 

Các ý kiến tại hội thảo đều thống nhất rằng việc phục hồi khu di tích đền Thủy Thần là nguyện vọng chính đáng của chính quyền và người dân địa phương, đồng thời phù hợp với định hướng của các nhà khoa học và nhà quản lý văn hóa.