Điểm nóng mới trong cuộc đua Mỹ - Trung
Cuộc cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc đã vượt xa cuộc chiến thương mại hay thuế quan. Sau chip bán dẫn, thiết bị viễn thông, drone và xe điện, robot hình người (humanoid robot) đang nổi lên như một lĩnh vực công nghệ mới, nơi hai cường quốc cạnh tranh để giành lợi thế trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI).
Hạ viện Mỹ vừa thông qua phiên bản mới của Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng (NDAA), trong đó có điều khoản mở đường cho việc hạn chế, tiến tới cấm sử dụng một số robot có liên hệ với Trung Quốc trong Bộ Quốc phòng.
Washington lo ngại các robot AI thế hệ mới được trang bị camera, micro, LiDAR và các cảm biến khác để quét môi trường, tạo bản đồ 3D, cùng khả năng kết nối mạng có thể thu thập lượng dữ liệu khổng lồ khi hoạt động tại nhà máy, căn cứ quân sự hay hạ tầng trọng yếu. Nếu những thiết bị này do doanh nghiệp nước ngoài kiểm soát, rủi ro về gián điệp công nghệ và an ninh dữ liệu sẽ gia tăng.
Theo South China Morning Post (SCMP), nhiều doanh nghiệp robot và AI của Mỹ thúc giục Quốc hội sớm có biện pháp kiểm soát nhằm hạn chế các nhà sản xuất robot Trung Quốc, đặc biệt là Unitree Robotics, mở rộng ảnh hưởng tại Mỹ. Một số nghị sĩ cũng đề xuất mở rộng phạm vi kiểm soát đối với robot dân dụng trong tương lai.
Động thái của Mỹ phản ánh sự thay đổi rất nhanh trong trọng tâm cuộc đua AI. Nếu trước đây các biện pháp kiểm soát tập trung vào chip AI của Nvidia, Huawei, TikTok hay drone DJI, thì giờ đây "AI hiện thân" (Embodied AI) - AI được tích hợp vào robot có khả năng quan sát, di chuyển và tương tác với thế giới thực, được xem là công nghệ chiến lược tiếp theo.
Áp lực đối với Washington càng lớn khi Trung Quốc đang dẫn trước về thương mại hóa robot hình người. Theo số liệu của Omdia, khoảng 13.317 robot hình người được giao trên toàn cầu năm 2025, trong đó Trung Quốc chiếm 87%.
Unitree Robotics và AgiBot đã giao hàng nghìn robot, trong khi Tesla, Figure AI hay Agility Robotics vẫn chủ yếu ở giai đoạn mở rộng sản xuất.
So với các đối thủ Mỹ, Unitree Robotics đang tạo khoảng cách đáng kể về tốc độ thương mại hóa robot hình người. Công ty đã giao hơn 5.500 robot hình người trong năm 2025, với sản lượng vượt 6.500 chiếc, cao hơn nhiều so với khoảng 150 robot mà mỗi doanh nghiệp Mỹ như Tesla (Optimus), Figure AI hay Agility Robotics giao trong cùng năm, theo Omdia.
Lợi thế của Unitree đến từ chuỗi cung ứng hoàn chỉnh, năng lực sản xuất quy mô lớn và khả năng đưa sản phẩm ra thị trường với giá cạnh tranh, giúp Trung Quốc nhanh chóng chiếm ưu thế trong cuộc đua robot hình người toàn cầu.
Cuộc đua 5.000 tỷ USD và tương lai quyền lực công nghệ
Robot hình người không chỉ là sản phẩm công nghệ mới mà được nhiều chuyên gia xem là nền tảng của nền kinh tế AI trong nhiều thập niên tới.
Morgan Stanley dự báo thị trường robot hình người có thể đạt hơn 5.000 tỷ USD vào năm 2050, bao gồm doanh thu robot cùng hệ sinh thái bảo trì, dịch vụ và chuỗi cung ứng. Báo cáo cũng dự báo gần 1 tỷ robot sẽ hoạt động trên toàn cầu, khoảng 930 triệu trong lĩnh vực công nghiệp và thương mại. Chi phí một robot hình người khoảng 200.000 USD vào năm 2024 tại các nước thu nhập cao có thể giảm xuống khoảng 50.000 USD vào năm 2050.
Trong khi đó, Goldman Sachs ước tính thị trường robot hình người có thể đạt 38 tỷ USD vào năm 2035.
Elon Musk nhiều lần khẳng định robot Optimus sẽ có giá trị lớn hơn cả mảng ô tô điện của Tesla. Ông dự báo trong tương lai có thể tồn tại hàng chục tỷ robot hình người, khiến sản lượng kinh tế toàn cầu tăng mạnh khi lao động vật lý không còn là yếu tố khan hiếm. Theo Musk, khi robot có thể đảm nhận phần lớn công việc, thế giới sẽ bước vào một thời kỳ "không còn giới hạn về sản lượng kinh tế".
Lịch sử cho thấy các bước tiến lớn về công nghệ và năng suất thường đi cùng những thay đổi sâu sắc trong cán cân quyền lực kinh tế. Từ hàng hải, hơi nước, điện, Internet cho tới AI, quốc gia nào kiểm soát được những công nghệ nền tảng thường có lợi thế đáng kể trong cạnh tranh kinh tế, quân sự và tài chính.
Bởi vậy, cạnh tranh robot hình người không đơn thuần là cuộc đua sản xuất máy móc, mà còn là cuộc đua giành lợi thế trong nền tảng sản xuất của nền kinh tế tương lai. Quốc gia sở hữu lợi thế về AI, robot, bán dẫn và chuỗi cung ứng sẽ có thêm ưu thế trong việc định hình trật tự kinh tế thế giới trong nhiều thập niên tới.
Lệnh hạn chế robot Trung Quốc của Mỹ có thể mới chỉ là bước khởi đầu. Khi AI ngày càng bước ra khỏi trung tâm dữ liệu để hiện diện trong nhà máy, bệnh viện, gia đình và hạ tầng trọng yếu, robot hình người nhiều khả năng sẽ trở thành mặt trận chiến lược mới, quyết định cán cân công nghệ và công nghiệp giữa các cường quốc trong thế kỷ XXI.
.svg){kind=icon}
