Lay lắt trong những mái nhà tạm
Gần 1 năm kể từ trận lũ quét kinh hoàng tháng 7/2025, bản Cha Nga - một bản vùng biên heo hút của xã Mỹ Lý, tỉnh Nghệ An vẫn chưa thể hồi sinh. Những gì còn lại sau thiên tai không chỉ là những khoảng đất trống hoang tàn, mà còn là nỗi bất an kéo dài trong từng mái nhà tạm bợ của mỗi người dân.
Con đường dẫn vào bản vẫn còn lổn nhổn đá, dấu tích của dòng lũ dữ năm 2025. Từ xa nhìn lại, bản làng không còn dáng dấp của một khu dân cư ổn định. Thay vào đó là những căn chòi dựng tạm bằng tre, gỗ, phủ bạt xanh bạc màu - nơi sinh sống của hàng chục hộ dân mất nhà.
Bên bếp lửa nhỏ trong căn nhà dựng tạm, chị Lương Thị Dung (SN 1987) không giấu nổi nỗi lo: “Nhà cửa, tài sản bị lũ cuốn trôi hết. Giờ gia đình chỉ biết dựng tạm cái chòi này để ở. Mưa thì dột, gió thì lạnh, sống ngày nào hay ngày đó”.
Căn nhà tạm của gia đình chị rộng chưa đầy 20 m2, nhưng khô hay ướt, nóng hay lạnh lại hoàn toàn phụ thuộc vào thời tiết ngoài trời. Mỗi khi trời nắng, bên trong nóng hầm hập; còn khi mưa xuống, nước dột từ mái bạt, chảy xuống nền đất, khiến mọi sinh hoạt đảo lộn.
Cách nhà chị Dung một quãng, ông Lò Văn May (SN 1969) ngán ngẩm khi nói về hoàn cảnh nhà mình: “Cứ mưa là không ngủ được. Nhà tạm này yếu lắm, chỉ sợ gió lớn là bay hết. Gia đình giờ ở tạm trên đất của bản, không biết khi nào mới có chỗ ổn định để làm nhà”.
Ông May, chị Dung là hai trong số hàng chục hộ dân ở bản Cha Nga đã và đang sống trong những mái nhà tạm bợ được dựng lên với suy nghĩ “ở vài tuần”, nhưng nay đã kéo dài gần 1 năm với nhiều khó khăn, vất vả.
Không chỉ thiếu chỗ ở, cuộc sống của người dân bản Cha Nga còn đối mặt với hàng loạt khó khăn khác do thiếu điện lưới thắp sáng, thiếu nước sinh hoạt. Khi đêm xuống, cả bản chìm trong bóng tối. Việc học của con trẻ vì thế cũng bị gián đoạn.
Riêng nguồn nước sinh hoạt chủ yếu lấy từ khe suối theo hình thức lắp vòi dẫn. Nhưng sau bão lũ, hệ thống nước phục vụ sinh hoạt đã bị thay đổi, gián đoạn.
Còn nữa, sinh kế vốn đã bấp bênh vì phụ thuộc vào nương rẫy, đánh bắt cá dưới khe suối nay càng khó khăn hơn. Sau lũ, nhiều diện tích nương rẫy bị vùi lấp, xói mòn. Người dân không còn đất sản xuất, phải xoay xở đủ nghề để kiếm sống qua ngày.
Trưởng bản Cha Nga, ông Lương Văn Nhưn cho biết: Toàn bản có 94 hộ thì có tới 56 hộ bị ảnh hưởng. Trận lũ lụt cuối tháng 7/2025 khiến 36 căn nhà trong bản bị cuốn trôi hoàn toàn. “Nhiều gia đình mất trắng, giờ vẫn chưa có điều kiện dựng lại nhà. Cuộc sống rất khó khăn”, ông Nhưn cho biết.
Đã gần 1 năm trôi qua, nhưng cuộc sống của người dân bản Cha Nga vẫn chưa thể trở lại trạng thái bình thường. Những mái nhà tạm vẫn là nơi trú ngụ duy nhất, trong khi tương lai phía trước còn nhiều bất định.
Chờ tỉnh phê duyệt phương án tái định cư
Trước thực trạng trên, chính quyền địa phương xã Mỹ Lý đã và đang tích cực vào cuộc, tìm giải pháp ổn định cuộc sống lâu dài cho người dân.
Theo ông Nguyễn Anh Đoài, Bí thư Đảng ủy xã Mỹ Lý, trận lũ năm 2025 đã gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng, trong đó bản Cha Nga là khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Hiện vẫn còn khoảng 30 hộ dân phải sống trong các lều tạm.
“Chúng tôi rất trăn trở và đã khẩn trương khảo sát, tìm vị trí phù hợp để xây dựng khu tái định cư cho bà con. Tuy nhiên, việc này gặp nhiều khó khăn do địa hình miền núi phức tạp, nhiều khu vực có nguy cơ sạt lở”, ông Đoài cho biết.
Theo lãnh đạo xã, yêu cầu đặt ra không chỉ là có đất để ở, mà còn phải bảo đảm an toàn lâu dài, tránh nguy cơ tái diễn thiên tai. Vì vậy, việc lựa chọn địa điểm phải được cân nhắc kỹ lưỡng. Một số khu vực có thể bố trí tái định cư nhưng chi phí san gạt mặt bằng rất lớn. Đây là bài toán khó đối với địa phương khi nguồn lực còn hạn chế.
Hiện nay, xã Mỹ Lý đã báo cáo cấp trên, đề xuất xây dựng khu tái định cư cho người dân bản Cha Nga. Lãnh đạo tỉnh Nghệ An cũng đã trực tiếp kiểm tra thực tế để xem xét phương án xây dựng.
“Nếu được phê duyệt, khu tái định cư sẽ nằm gần vị trí cũ, với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 45 tỷ đồng, đủ để bố trí cho khoảng 35 hộ dân. Đây là giải pháp căn cơ để giúp bà con ổn định lâu dài”, ông Nguyễn Anh Đoài thông tin.
Tăng tốc an cư cho đồng bào miền núi
Liên tiếp những đợt thiên tai diễn ra cuối năm 2025, đã khiến hàng nghìn hộ dân miền núi phía Tây của tỉnh Nghệ An mất nhà cửa, buộc phải di dời khẩn cấp. Qua thống kê, toàn tỉnh có 1.998 hộ cần di dời; trong đó tái định cư tập trung là 1.100 hộ và tái định cư xen ghép là 898 hộ.
Từ việc rà soát thực tế, toàn tỉnh Nghệ An cần phải bố trí 21 điểm tái định cư tập trung tại 15 xã vùng miền Tây để di dời 1.100 hộ dân ra khỏi vùng thiên tai, sạt lở. Tổng kinh phí đề nghị hỗ trợ 741,85 tỷ đồng. Tỉnh đã nhanh chóng phê duyệt và triển khai 5 dự án tái định cư tại các xã Mường Típ, Nhôn Mai và Mỹ Lý, với tổng vốn hơn 141,5 tỷ đồng.
Theo lộ trình, trong năm 2025, các địa phương tập trung hoàn thành giải phóng mặt bằng, san nền và các thủ tục đầu tư. Bước sang năm 2026, các hạng mục hạ tầng thiết yếu như đường giao thông, điện, nước sinh hoạt sẽ được hoàn thiện, bàn giao đất để người dân xây dựng nhà ở.
Hiện nay, các khu Xốp Típ - Xốp Phong và Ta Đo ở xã Mường Típ đang được triển khai thi công nhằm đảm bảo chỗ ở cho 44 hộ dân. Tại xã Mỹ Lý, hai dự án lớn tại bản Xiềng Tắm và Xằng Trên, với quy mô bố trí khoảng 180 hộ dân; tại xã Nhôn Mai, khu tái định cư bản Phá Mựt quy mô khoảng 8ha để bố trí chỗ ở cho 16 hộ dân cũng đang được quyết liệt triển khai xây dựng.
Cùng với việc xây dựng các khu tái định cư tập trung, tỉnh Nghệ An cũng triển khai phương án bố trí dân cư xen ghép cho 480 hộ dân tại 21 xã miền núi với tổng kinh phí hơn 143 tỷ đồng. Phương án này hỗ trợ trực tiếp cho người dân để chủ động bố trí nơi ở mới trong nội vùng, phù hợp quy hoạch.
Trong chuyến thị sát thực tế các dự án di dân tái định cư khẩn cấp tại các Mường Típ, Nhôn Mai và Mỹ Lý mới đây, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Nguyễn Văn Đệ khẳng định: Các địa phương phải tập trung cao độ, đẩy nhanh tiến độ thi công, đồng thời đảm bảo chất lượng công trình. Đây không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn là giải pháp lâu dài để ổn định dân cư, phát triển kinh tế - xã hội vùng miền núi.
Trước niềm mong mỏi an cư của người dân, lãnh đạo tỉnh Nghệ An đã giới hạn tiến độ thi công và yêu cầu hoàn thành các dự án ngay tái định cư khẩn cấp, cũng như bố trí di dân xen ghép trong năm 2026, giúp người dân vùng thiên tai ổn định cuộc sống, yên tâm bám bản giữ từng tấc đất biên cương.
.svg){kind=icon}
