Những quy định được bổ sung, hoàn thiện không đơn thuần mở rộng các hành vi bị nghiêm cấm mà còn hướng tới tăng cường kỷ luật, kỷ cương, kiểm soát quyền lực, nâng cao trách nhiệm thực thi và xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Nâng cao trách nhiệm nêu gương của đảng viên

Một trong những điểm mới nổi bật của Quy định số 207 là mở rộng yêu cầu về trách nhiệm nêu gương của đảng viên. Nếu Quy định số 37 chủ yếu tập trung vào việc xác định những hành vi vi phạm cần ngăn ngừa thì Quy định số 207 đã bổ sung nhiều quy định phản ánh yêu cầu cao hơn đối với bản lĩnh chính trị, đạo đức công vụ và trách nhiệm xã hội của mỗi đảng viên.

Đáng chú ý, Điều 4 quy định đảng viên không được “thờ ơ, vô cảm, thiếu trách nhiệm trước những khó khăn, bức xúc của nhân dân; trước hành vi sai trái, vi phạm pháp luật, gây ảnh hưởng đến lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân”. Đây là quy định hoàn toàn mới, thể hiện sự chuyển biến từ yêu cầu không vi phạm sang yêu cầu chủ động đấu tranh với cái sai. Trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền và nền hành chính phục vụ, sự im lặng hay thái độ vô cảm trước tiêu cực cũng có thể làm suy giảm niềm tin của nhân dân và ảnh hưởng đến sức chiến đấu của tổ chức đảng.

dang vien 1.jpg
Hội nghị lần thứ 3, Ban chấp hành Trung ương khóa 14. Ảnh: TTXVN

Không dừng lại ở đó, Quy định số 207 còn bổ sung quy định cấm đảng viên lợi dụng chủ trương, chính sách về dân tộc, tôn giáo, an sinh xã hội để trục lợi, đồng thời thực hiện hành vi trái đạo đức xã hội, vi phạm pháp luật. Việc bổ sung các nội dung này cho thấy kỷ luật của Đảng không chỉ đặt ra yêu cầu tuân thủ pháp luật mà còn đề cao chuẩn mực đạo đức, văn hóa ứng xử và trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên trong đời sống xã hội.

Đáng chú ý hơn, ngay trong phần mở đầu, Quy định số 207 đã khẳng định: “Quy định này không hạn chế tinh thần đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, lợi ích quốc gia - dân tộc”. Thông điệp này có ý nghĩa quan trọng, bởi tăng cường kỷ luật không đồng nghĩa với siết chặt đến mức triệt tiêu sự năng động, sáng tạo. Ngược lại, kỷ luật được xác lập để bảo vệ những người dám đổi mới vì lợi ích chung, đồng thời xử lý nghiêm những hành vi lợi dụng đổi mới để vụ lợi hoặc vi phạm kỷ luật của Đảng.

Siết chặt kỷ luật trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực

Một điểm mới rất đáng chú ý khác của Quy định số 207 là tăng cường trách nhiệm của đảng viên trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Nếu trước đây trọng tâm chủ yếu là xử lý người trực tiếp có hành vi vi phạm thì nay trách nhiệm được mở rộng sang cả việc phát hiện, ngăn chặn và xử lý vi phạm.

Điều 6 quy định đảng viên không được “biết mà không báo cáo, không xử lý hoặc không chỉ đạo xử lý các hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo quy định”. Quy định này khắc phục khoảng trống trong thực tiễn khi không ít vụ việc kéo dài không phải vì thiếu quy định mà vì tâm lý nể nang, né tránh hoặc thiếu trách nhiệm của người có thẩm quyền. Từ nay, sự im lặng, buông lỏng quản lý hoặc không thực hiện đầy đủ trách nhiệm khi phát hiện tham nhũng, tiêu cực cũng có thể trở thành căn cứ xem xét trách nhiệm đảng viên.

Cùng với việc đề cao trách nhiệm, Quy định số 207 còn mở rộng cơ chế bảo vệ những người dám đấu tranh với tiêu cực. Điều 6 bổ sung hành vi “mua chuộc, đe dọa, trù dập, trả thù người khiếu nại, tố cáo, người cung cấp thông tin, người đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người thân của họ”.

Đây là một sửa đổi có ý nghĩa rất lớn. So với Quy định số 37, phạm vi bảo vệ không còn chỉ giới hạn đối với người tố cáo mà được mở rộng sang người khiếu nại, người cung cấp thông tin, người trực tiếp đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và cả người thân của họ. Điều đó thể hiện quyết tâm của Đảng trong việc xây dựng môi trường an toàn để khuyến khích cán bộ, đảng viên và nhân dân tích cực phát hiện, phản ánh, đấu tranh với các hành vi vi phạm, đồng thời khẳng định quan điểm nhất quán là không để người dám bảo vệ lợi ích chung phải chịu áp lực hay bị trả thù.

Kỷ luật để nâng cao năng lực thực thi và kiểm soát quyền lực

Trong bối cảnh đất nước đang thực hiện cuộc cách mạng về tổ chức bộ máy, xây dựng chính quyền địa phương hai cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với phân bổ nguồn lực, yêu cầu đặt ra không chỉ là giao quyền nhiều hơn mà còn phải kiểm soát tốt hơn việc thực hiện quyền lực. Quyền hạn càng lớn thì trách nhiệm càng cao, phân cấp càng mạnh thì kỷ luật càng phải nghiêm minh.

Một trong những điểm mới nổi bật là Quy định số 207 đã nhận diện rõ những biểu hiện làm suy giảm năng lực thực thi của bộ máy. Điều 11 quy định đảng viên không được "nhũng nhiễu, gây khó khăn trong giải quyết thủ tục hành chính; né tránh, đùn đẩy, sợ trách nhiệm; nói không đi đôi với làm, không làm hoặc làm không đúng chức trách, nhiệm vụ được giao; làm việc cầm chừng, thiếu trách nhiệm, chậm trễ trong tham mưu, đề xuất và thực hiện nhiệm vụ...".

Thực tiễn thời gian qua cho thấy nhiều cơ chế, chính sách đúng đắn nhưng triển khai chậm hoặc hiệu quả chưa cao không phải do thiếu quy định mà do tâm lý sợ sai, né tránh trách nhiệm hoặc làm việc cầm chừng của một bộ phận cán bộ, công chức. Việc đưa các biểu hiện này vào Quy định số 207 là thông điệp mạnh mẽ của Trung ương về xây dựng đội ngũ cán bộ dám làm, làm đúng và làm đến cùng trách nhiệm được giao.

Cùng với nâng cao trách nhiệm thực thi, Quy định số 207 tiếp tục hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực ngay từ khâu xây dựng chủ trương, chính sách. Điều 10 quy định đảng viên không được lợi dụng việc chủ trì, tham mưu xây dựng chủ trương, quy định để ban hành văn bản trái quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước; không được cài cắm lợi ích cục bộ, lợi ích nhóm hoặc thiết kế các tiêu chí, điều kiện mang tính riêng biệt nhằm tạo lợi thế cho một hoặc một số tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân trong tiếp cận nguồn lực.

Điều đó không chỉ góp phần phòng ngừa tham nhũng từ sớm, từ xa mà còn bảo đảm tính công khai, minh bạch và cạnh tranh bình đẳng trong quá trình xây dựng và thực thi chính sách.

Kỷ luật phải theo kịp kỷ nguyên số

Một trong những điểm mới thể hiện rõ sự thích ứng của Quy định số 207 với bối cảnh phát triển hiện nay là mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với hành vi của đảng viên trên không gian số.

Điều 4 bổ sung quy định đảng viên không được lợi dụng Internet, mạng xã hội, nền tảng số hoặc trí tuệ nhân tạo để tạo lập, phát tán thông tin sai sự thật, thông tin xuyên tạc, kích động; không được cung cấp, làm lộ, làm mất thông tin, tài liệu, dữ liệu bí mật của Đảng, Nhà nước.

Việc bổ sung các quy định này phản ánh yêu cầu tất yếu trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực. Không gian mạng đã trở thành một phần của môi trường thực thi công vụ và đời sống xã hội. Vì vậy, trách nhiệm nêu gương của đảng viên không chỉ được thể hiện trong các hoạt động trực tiếp mà còn phải được thực hiện trên môi trường số. Mỗi phát ngôn, mỗi hành vi chia sẻ thông tin hay việc sử dụng dữ liệu đều có thể tác động đến uy tín của tổ chức đảng, đến an ninh thông tin và niềm tin của xã hội.

Đáng chú ý, việc bổ sung các quy định này không nhằm hạn chế việc ứng dụng công nghệ hay cản trở đổi mới sáng tạo. Ngược lại, cùng với khẳng định ngay trong phần mở đầu rằng Quy định "không hạn chế tinh thần đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung", Trung ương đã phát đi thông điệp rõ ràng: đổi mới luôn được khuyến khích, nhưng phải đặt trong khuôn khổ kỷ luật của Đảng và pháp luật của Nhà nước. Chỉ khi kỷ luật được giữ vững thì chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo mới phát huy hiệu quả, hạn chế được những rủi ro phát sinh trong môi trường số.