Tăng lãi suất, cứu hay bóp nghẹt kinh tế: 'Hạ cánh cứng giữa sương mù'

Các Ngân hàng Trung ương phải giải một bài toán ba mục tiêu: chống lạm phát, hạn chế vay nợ quá mức để đầu cơ tài sản, tránh suy thoái. Điều này là bất khả thi.

Các ngân hàng TƯ tìm cách “hạ cánh” trong màn sương mù

Ngày 15/6, Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) thông báo nâng lãi suất thêm 0,75% để đối phó lạm phát tồi tệ nhất nhiều thập kỷ. Trước đó, trong tuần đầu tháng 5/2022, Fed đã nâng lãi suất lên 0,5% và bắt đầu thực hiện thu hẹp bảng cân đối của mình. 

Việc bơm tiền quá tay vào nền kinh tế, cộng với lạm phát tiếp tục cao và kéo dài khá lâu so với dự kiến, đã trở thành bộ đôi khiến việc nâng lãi suất, thu hẹp bảng cân đối với tốc độ nhanh hơn lúc này là bắt buộc. 

“Tăng lãi suất sẽ không giải quyết được vấn đề lạm phát, nó không giúp tạo ra nhiều lương thực hơn”.
Nhà kinh tế học Joseph Stiglitz trả lời Bloomberg tại Diễn đàn Kinh tế thế giới ở Davos (Thụy Sỹ), tháng 5/2022. 

Nhưng Fed cũng có mục tiêu rất quan trọng khác cần phải cân bằng là làm sao nâng lãi suất, thu hẹp bảng cân đối mà không gây suy thoái? Đây là điều được nhà kinh tế học Mohamed El-Erian, Cố vấn kinh tế trưởng của Allianz gọi là nỗi sợ tăng trưởng thấp (growth scare).

Yếu tố lo sợ suy giảm tăng trưởng thậm chí là suy thoái, đang dần trở thành nỗi lo lớn hơn lạm phát. Rủi ro suy thoái của kinh tế toàn cầu đã bắt đầu xuất hiện nhiều hơn trên các bình luận của tờ Financial Times và The Economist. Trong nội bộ nhiều ngân hàng và quỹ đầu tư, đây là chủ đề họ lo ngại chứ không phải câu chuyện lạm phát.

Goldman Sachs đánh giá rủi ro suy thoái của kinh tế Mỹ là khoảng 35%. Ngay cả trong trường hợp Mỹ tránh được rủi ro suy thoái, rủi ro vỡ nợ tín dụng trong nền kinh tế Mỹ vẫn còn đó. 

Lạm phát ở cao ở nhiều quốc gia ảnh hưởng tới cuộc sống người dân (ảnh: Bloomberg/Getty Images)

Nhưng dù sao thì Mỹ cũng đang ở trạng thái tốt hơn Anh. Đầu tháng 5/2022, Ngân hàng Trung ương Anh đã nâng lãi suất lên mức cao nhất trong 13 năm, về mức 1%. Anh ở tình thế còn khó khăn hơn cả Fed, khi lạm phát vọt lên mạnh, họ phải chạy theo sau lạm phát nhưng không thể kéo lãi suất lên quá nhanh vì sợ gây đổ vỡ nền kinh tế. 

Thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh - ông Andrew Bailey - thừa nhận, đây không phải là tình thế tốt để tăng lãi suất, đấm thêm một cú vào các doanh nghiệp và hộ gia đình đang vật lộn với chi phí tăng cao do lạm phát. 

Dẫu vậy, cơ quan này vẫn buộc phải thắt chặt tiền tệ nếu không lượng thanh khoản dư thừa trong nền kinh tế có thể còn làm lạm phát tồi tệ hơn. Ngân hàng Trung ương Anh dự đoán quý IV/2022 và quý I/2023 nước Anh có thể lâm vào tăng trưởng GDP thực âm, đủ yếu tố để kết luận nền kinh tế đi vào suy thoái. 

Các thành viên Hội đồng chính sách tiền tệ Anh thừa nhận họ “không thể tránh được” việc các hộ gia đình tại quốc gia này sẽ gặp khó khăn do lạm phát và lãi suất tăng. 

Vai trò của Ngân hàng Trung ương Anh là đảm bảo lạm phát giảm xuống mức 2% một cách bền vững trong trung hạn. Nhưng họ đang gặp bài toán rất khó là ctăng lãi suất để tiếp tục siết lại chính sách tiền tệ nới lỏng đã quá lâu mà không đẩy kinh tế vào suy thoái. 

Dự đoán, tăng trưởng GDP thực sẽ giảm 1% trong quý IV/2022 nếu giá năng lượng tăng thêm 40% như một số tổ chức dự đoán. Với kịch bản đó, lạm phát sẽ đạt hơn 10% vào quý IV/2022. Đây là mức cao nhất trong 40 năm và làm giảm thu nhập thực của các hộ gia đình, bởi vì lương sẽ không thể bắt kịp với mức lạm phát cao như vậy. 

Nói về sự khó khăn của lựa chọn chính sách lúc này, Bộ trưởng Tài chính Mỹ - bà Janet Yellen nói rằng, Fed cần cả tài năng lẫn may mắn để đạt được “hạ cánh mềm”. Còn Chủ tịch Fed - ông Jerome Powell thừa nhận, để đạt được “hạ cánh mềm nền kinh tế” là đầy thử thách và không dễ dàng. Kết quả phụ thuộc nhiều vào những sự kiện nằm ngoài tầm kiểm soát của chính Fed nhưng vẫn cần có động thái để đạt được điều đó.

Tờ Financial Times trích dẫn một chuyên gia đầu cơ trái phiếu bình luận: “Hãy tưởng tượng bạn đang ở trên một chiếc máy bay và cơ trưởng thông báo rằng chúng ta “có thể” được hạ cánh suôn sẻ. Với hành khách thì chắc chắn đây là một thông điệp đáng quan ngại”.

Ngày 15/6, Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) thông báo nâng lãi suất thêm 0,75% để đối phó lạm phát tồi tệ nhất nhiều thập kỷ

Quá nhiều yếu tố bất định

Kinh tế thế giới đang đối mặt với một rủi ro kép gồm: suy thoái và lạm phát cao kéo dài. 

Rủi ro “hạ cánh cứng” giữa làn sương mù của Ngân hàng Trung ương các thị trường Mỹ và châu Âu là có. Nếu nó diễn ra thì sẽ ảnh hưởng ra sao đến châu Á mà cụ thể là Việt Nam? 

Đến lúc này, vẫn chưa có gì rõ ràng mặc dù đã có những dấu hiệu cho thấy kinh tế Nhật, Hàn Quốc đã bắt đầu bị ảnh hưởng và một số nhà xuất khẩu ở châu Á đã cảm nhận được rủi ro cắt giảm đơn hàng xuất khẩu khi chỉ số sản xuất của Mỹ - ISM không lạc quan.

Hiện nay, có quá nhiều yếu tố bất định. Một, không ai biết các nền kinh tế lớn sẽ suy thoái hay chỉ tăng trưởng chậm lại. Hai, chiến tranh ở Ukraine và phong tỏa chống dịch ở Trung Quốc không rõ sẽ kéo dài bao lâu, tương ứng không biết sẽ tác động đến nguồn cung hàng hóa cũng như chuỗi cung ứng toàn cầu như thế nào. Ba, liệu các quốc gia thuộc Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ - OPEC - có tăng sản lượng dầu để giảm bớt áp lực lạm phát toàn cầu, từ đó hạ bớt sức ép cho các Ngân hàng Trung ương lớn hay không? 

Các dự đoán về thị trường lao động và chuỗi cung ứng sẽ trở lại bình thường trong năm 2022 cũng đang dần sai lệch ở các nền kinh tế phát triển. Nhiều thị trường ở Mỹ và châu Âu vẫn chật vật do thiếu lao động trong nhiều lĩnh vực, thiếu lương thực, chuỗi cung ứng tiếp tục gián đoạn, nhiều doanh nghiệp thiếu nguyên liệu để sản xuất, thiếu lao động để vận hành. Giá cả tăng là hệ quả của những điều đó.

Trong tình trạng hiện tại, việc Ngân hàng Trung ương ở các nước phát triển phải tăng lãi suất hay thắt chặt tiền tệ là bắt buộc khi họ đã để chính sách tiền tệ quá nới lỏng trong giai đoạn dịch Covid-19 để hỗ trợ nền kinh tế. Nhưng tăng lãi suất quá mạnh cũng sẽ không giúp ích nhiều cho việc kiểm soát lạm phát trong tình trạng này. 

Cùng lúc giải một bài toán ba mục tiêu: chống lạm phát, hạn chế vay nợ quá mức để đầu cơ tài sản, tránh suy thoái. Điều này là bất khả thi. Giết chết nền kinh tế bằng thắt chặt tín dụng quá mức sẽ không giải quyết được vấn đề lạm phát nhưng nó có thể kéo nền kinh tế đi vào suy thoái lâu dài và rất tốn kém để thoát ra.

TS. Hồ Quốc Tuấn - Đại học Bristol, Vương quốc Anh 

(Nội dung bài viết được biên tập và thay đổi tựa đề)

Mỹ tăng lãi suất mạnh nhất trong 3 thập kỷ, báo hiệu thời kỳ nguy hiểmCục dự trữ liên bang Mỹ (Fed) tăng lãi suất ở mức mạnh nhất trong gần 3 thập kỷ như một nỗ lực nhằm chặn đà tăng sốc của lạm phát.

tin nổi bật

Ôm trái phiếu triệu đô của 'ông trùm' đất Thủ Thiêm, nhà đầu tư 'nếm' trái đắng

Nhà đầu tư ôm lỗ nặng khi nhận cổ phiếu với giá đắt hơn 50% sau đợt chuyển đổi từ trái phiếu của ông trùm đất Thủ Thiêm.

Giá vàng hôm nay 5/10: Thế giới bất ổn, vàng lên đỉnh 3 tuần

Giá vàng hôm nay 5/10 trên thị trường thế giới tăng khá nhanh lên đỉnh 3 tuần trong bối cảnh đồng USD hạ nhiệt và ổn định trở lại, trong khi thế giới còn nhiều bất ổn với nhiều ngân hàng lớn rơi vào khó khăn.

Credit Suisse phá sản: Tin đồn hoang mang tài chính toàn cầu

Credit Suisse, ngân hàng lớn thứ hai của Thụy Sỹ đang ngập trong rắc rối khi vướng phải tin đồn “phá sản”.

Đồng USD ổn định, giá vàng tăng vọt, chứng khoán Mỹ sôi động trở lại

Thị trường tài chính thế giới diễn biến tích cực trở lại, đồng USD ổn định hơn - đây là tín hiệu vui đối với nhiều nước. Chứng khoán Mỹ hồi phục từ đáy 2022. Lợi tức trái phiếu Mỹ giảm từ đỉnh 12 năm.

Tỷ phú Phạm Nhật Vượng bốc hơi 2 tỷ USD, ông Trần Đình Long mất 1,6 tỷ USD

Khối tài sản của tỷ phú Trần Đình Long giảm không phanh và đã bốc hơi khoảng 1,6 tỷ USD so với đầu năm do ngành thép rơi vào tình trạng “thê thảm” sau khi lên đỉnh trong năm 2021.

Giá vàng hôm nay 4/10: Nhận tin vui, giá vàng bật tăng dữ dội

Giá vàng thế giới và giá vàng trong nước hôm nay bật tăng dữ dội dù giảm nhẹ ngay trong phiên đầu tuần. Những tín hiệu tích cực của kinh tế đang tiếp thêm động lực để vàng tăng giá.

Vốn hóa tại PGBank, SaigonBank tăng mạnh, chờ ông chủ mới lộ diện

Hai ngân hàng có quy mô tài sản thấp nhất trong hệ thống - PGBank, SaigonBank - trở nên hấp dẫn khi các đại gia chỉ cần bỏ ra một lượng tiền không nhiều để có thể nắm quyền kiểm soát.

Mất hơn 45 điểm phiên đầu tuần, chứng khoán Việt xuống đáy 20 tháng

Cổ phiếu trên cả 3 sàn chứng khoán tiếp tục giảm mạnh trong phiên đầu tháng mới và mất tổng 27% kể từ đỉnh. Theo ACBS, thị trường chứng khoán Việt Nam được định giá rẻ nhất trong khu vực ASEAN.

Giá vàng hôm nay 3/10: Vàng phập phù giảm về giá cũ

Giá vàng tăng trở lại bất chấp việc phụ thuộc vào dữ liệu việc làm và lạm phát của Mỹ được công bố trong hai tuần đầu của tháng Mười.

Giá vàng 64 triệu đồng/lượng: Tuần u ám của nhà đầu tư

Giá vàng trong nước đồng loạt giảm mạnh về mốc 64 triệu đồng/lượng, mức thấp nhất cách đây nhiều tháng. Một số nhà đầu tư đứng ngồi không yên khi vàng rớt giá.

Thập kỷ ghi nhận ‘giao dịch bất thường’, Eximbank có thêm đợt sóng ngầm

Eximbank tiếp tục ghi nhận những giao dịch bất thường, như đã từng xuất hiện nhiều lần từ cách đây cả thập kỷ. Cuộc chiến quyền lực tại ngân hàng này đã chấm dứt nhưng hoạt động tái cơ cấu cổ đông vẫn tiếp diễn.

Bầu Đức nhanh tay trả nợ nghìn tỷ trái phiếu

Chỉ trong thời gian ngắn, doanh nghiệp của Bầu Đức thực hiện giảm áp lức khoản nợ 6.600 tỷ đồng trái phiếu, trước khi nghị định mới liên quan đến trái phiếu doanh nghiệp có hiệu lực.

Giá vàng hôm nay 2/10: Áp lực USD cản trở vàng tăng giá

Giá vàng thế giới tăng ở phiên cuối tuần nhưng vẫn đang ở mức thấp trong bối cảnh lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ tăng và lo ngại về chính sách tiền tệ thắt chặt của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) gây áp lực lên vàng.

Cổ phiếu Apple bốc hơi 100 tỷ USD trong ngày, chứng khoán Mỹ lập đáy mới

Thị trường chứng khoán Mỹ lập đáy mới trong năm 2022 và bốc hơi tổng cộng 9% trong tháng 9. Cổ phiếu Apple ghi nhận vốn hóa bốc hơn 100 tỷ USD.

Tỷ giá USD/VND vọt lên trên 24.000, NHNN hút ròng gần 41 nghìn tỷ đồng trong tuần

Ngân hàng Nhà nước hút ròng gần 41 nghìn tỷ đồng trong tuần qua với kỳ hạn tăng gấp đôi so với tuần trước trong bối cảnh tỷ giá USD/VND tăng vọt lên trên ngưỡng 1 USD đổi 24.000 đồng. Lãi suất qua đêm có dấu hiệu hạ nhiệt.