Cúng vía cho trâu
Tết Xíp Xí của người Thái trắng diễn ra vào ngày 14/7 âm lịch hằng năm. Trong tiếng Thái, Xíp Xí có nghĩa là ngày 14.
Đây là thời điểm bà con vừa hoàn thành những công việc chính của vụ mùa. Việc đồng áng tạm gác, trâu bò được nghỉ. Người dân làm lễ gác cày bừa, đồng thời cúng vía cho trâu - con vật được coi là đầu cơ nghiệp, đã cùng con người vất vả trong suốt mùa vụ.
Tết Xíp Xí cũng là dịp để người Thái trắng hướng về cội nguồn, tưởng nhớ tổ tiên, các vị thần linh và những người có công khai sơn, lập bản.
Tết Xíp Xí vì thế mang dấu ấn của một đời sống gắn với nông nghiệp, ruộng đồng. Ngày Tết đến khi con người và con vật đều cần được nghỉ ngơi, để chuẩn bị cho chặng mùa tiếp theo.
Tết Xíp Xí và câu chuyện những đứa trẻ chăn trâu
Trong dịp Tết Xíp Xí, bà con chuẩn bị những sản vật quen thuộc như thịt vịt, cá nướng, bánh ít uôi, xôi ngũ sắc… để dâng lên bàn thờ.
Đặc biệt, mâm cỗ thường có món thịt vịt, theo quan niệm dân gian, thịt vịt mang ý nghĩa xua đi điều không may. Hình ảnh con vịt kiếm ăn, bắt sâu bọ trên đồng cũng được liên hệ với mong ước mùa màng được bảo vệ.
Qua những sản vật dâng cúng, người Thái trắng gửi lòng biết ơn tổ tiên, thần linh và ước mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi tránh được sâu bệnh, cuộc sống bình yên.
Bên cạnh mâm cỗ và những nghi lễ, Tết Xíp Xí còn khiến người ta nhớ đến một câu chuyện dân gian được truyền miệng từ các cụ cao niên.
Bà Đinh Thị Thu - bản Úm, xã Phù Yên, kể lại câu chuyện ấy.
Ngày trước, việc chăn thả trâu thường do trẻ nhỏ đảm nhận. Đến ngày 14/7 âm lịch, khi người lớn trong bản làm cỗ ăn mừng vì đã xong vụ mùa thì trẻ con vẫn phải rong ruổi chăn trâu ngoài đồng.
Thấy mình thiệt thòi, lũ trẻ nghĩ ra một cách. Chúng lấy dây rừng buộc hết mõm trâu lại, không cho trâu ăn.
Nhìn đàn trâu bị bỏ đói, người lớn mới hiểu ra. Họ mang xôi, thịt gà, bánh ít ra đồng chia cho những đứa trẻ chăn trâu.
Từ đó, người Thái trắng có tập tục mua quần áo mới, đơm xôi, gói bánh trao cho các con trong dịp Tết Xíp Xí. Ngày Tết trở thành dịp để người lớn thể hiện sự yêu thương, chăm sóc đặc biệt đối với con trẻ.
Câu chuyện mộc mạc nhưng chứa đựng một cách nhìn đẹp về ngày Tết. Sau những tháng ngày làm lụng, người lớn có niềm vui của mình, nhưng trẻ nhỏ cũng không bị bỏ quên. Những đứa trẻ quanh năm rong ruổi theo trâu ngoài đồng cũng được chia phần xôi, phần bánh và có quần áo mới.
Tết Xíp Xí vì thế không chỉ gắn với một mùa vụ đã xong. Trong ngày Tết ấy có lời tạ ơn với người đi trước, có mong ước cho mùa màng năm tới và có cả niềm vui dành cho con trẻ.
.svg){kind=icon}
