Thành phần nạn nhân mua bán người có nhiều thay đổi
Trong báo cáo tham luận về công tác phòng, chống mua bán người qua biên giới, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng (Bộ Quốc phòng) đã chỉ rõ thực trạng đáng lo ngại của vấn nạn mua bán người hiện nay.
Nếu như trước đây, nạn nhân chủ yếu là nữ giới, tập trung ở khu vực nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa, khu vực biên giới, có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, thiếu việc làm, hạn chế về hiểu biết xã hội và kỹ năng sống, thì trong giai đoạn 2021–2025, đã có nhiều thay đổi.
Theo đó, nạn nhân mua bán người hiện nay chủ yếu là nam giới, chiếm khoảng 62%. Địa bàn tập trung không chỉ ở vùng sâu, vùng xa mà mở rộng ra các tỉnh đồng bằng và thành phố lớn, chiếm khoảng 35%. Đa số nạn nhân là người dân tộc Kinh (khoảng 67%) và có trình độ học vấn từ trung học cơ sở trở lên, chiếm tới 74%.
Điều này cho thấy, tội phạm mua bán người không còn chỉ nhắm vào những người ít học, thiếu hiểu biết, mà đã mở rộng mục tiêu sang cả những người có trình độ, sinh sống ở khu vực đô thị.
Về địa bàn và mục đích mua bán, nạn nhân chủ yếu bị đưa sang Lào, Campuchia và Myanmar nhằm bóc lột tình dục, cưỡng bức lao động trong các trung tâm lừa đảo trực tuyến và casino, chiếm khoảng 69%.
Bên cạnh đó, tình trạng mua bán người sang Trung Quốc với mục đích kết hôn trái phép, môi giới cho – nhận con nuôi, mang thai hộ vì mục đích thương mại vẫn diễn ra, chiếm khoảng 18%.
Trên tuyến biển, nổi lên thủ đoạn lợi dụng môi giới lao động biển, còn gọi là “cò ngư phủ”, để lừa gạt, cưỡng bức người lao động làm việc trên các tàu đánh cá, chiếm khoảng 13%.
Nguyên nhân của tình trạng trên được Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng chỉ rõ là do trình độ nhận thức của một bộ phận người dân còn hạn chế, dễ tin vào những lời mời chào “việc nhẹ, lương cao”.
Trong khi đó, mua bán người là loại tội phạm mang lại lợi nhuận rất lớn, các đối tượng hoạt động ngày càng tinh vi, có sự móc nối chặt chẽ giữa các đường dây trong nội địa, khu vực biên giới và ngoại biên.
Ngoài ra, điều kiện phát triển kinh tế – xã hội, cơ sở hạ tầng ở nhiều khu vực biên giới còn khó khăn; nhóm người có nguy cơ cao bị mua bán như người thất nghiệp, phụ nữ, trẻ em gái vẫn chưa giảm.
Đáng chú ý, tại Campuchia, Lào, Myanmar, các casino, cơ sở game, công ty kinh doanh trực tuyến liên tục được xây dựng, thường xuyên tuyển mộ hàng trăm nghìn lao động, tạo “lực hút” lớn đối với người dân Việt Nam.
Thách thức và giải pháp phòng, chống mua bán người
Từ thực tiễn đấu tranh, Bộ đội Biên phòng cũng thẳng thắn chỉ ra nhiều khó khăn, vướng mắc trong công tác phòng, chống mua bán người.
Trước hết là khó khăn trong tuyên truyền: Nhiều người dân còn thiếu thông tin, nhận thức chưa đầy đủ về thủ đoạn của tội phạm, dễ bị dụ dỗ bởi lợi ích trước mắt.
Trong công tác tiếp nhận, xác minh, xác định nạn nhân, tội phạm thường hoạt động kín đáo, che giấu tinh vi hành vi phạm tội; nạn nhân lại mang tâm lý e ngại, sợ bị kỳ thị, xa lánh nên không hợp tác đầy đủ.
Công tác giải cứu và bảo vệ nạn nhân cũng đối mặt không ít thách thức. Nhiều trường hợp nạn nhân chỉ cung cấp được khu vực bị giam giữ, không xác định được vị trí cụ thể, gây khó khăn cho việc phối hợp với lực lượng chức năng nước bạn. Khi trở về địa phương, nạn nhân vẫn tiềm ẩn nguy cơ bị trả thù hoặc tái mua bán.
Trong khi đó, nguồn lực, kinh phí, cơ sở vật chất cho công tác hỗ trợ nạn nhân tại các đồn biên phòng còn hạn chế; một số đơn vị đóng quân xa các trung tâm hỗ trợ. Việc tái hòa nhập cộng đồng của nạn nhân gặp nhiều trở ngại do bị kỳ thị, thiếu việc làm, thậm chí có nguy cơ trở thành mắt xích trong các đường dây mua bán người.
Bên cạnh đó, hợp tác quốc tế trong phòng, chống mua bán người còn gặp nhiều rào cản. Sự khác biệt về pháp luật giữa các quốc gia khiến việc thu thập tài liệu, chứng cứ gặp khó khăn; phối hợp điều tra xuyên biên giới, trao đổi thông tin, giải cứu nạn nhân còn vướng mắc về pháp lý, ngôn ngữ.
Từ những phân tích trên, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải đẩy mạnh, đa dạng hóa các hình thức và nội dung tuyên truyền, phù hợp với đặc điểm, trình độ nhận thức, phong tục tập quán của từng nhóm đối tượng, từng địa bàn. Công tác tuyên truyền cần được thực hiện ngay tại cửa khẩu, khu vực xuất cảnh để kịp thời cảnh báo phương thức, thủ đoạn của tội phạm, nâng cao ý thức cảnh giác cho người dân.
Cùng với đó, cần tăng cường phối hợp giữa các lực lượng chức năng, các bộ, ban, ngành và cấp ủy, chính quyền địa phương nhằm xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh; triển khai hiệu quả các mô hình phát triển kinh tế – xã hội, xóa đói giảm nghèo, tạo việc làm, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người dân, qua đó hạn chế nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm mua bán người.
Ngoài ra, việc quản lý chặt chẽ địa bàn, triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ, chủ động phát hiện, đấu tranh với các đường dây, đối tượng có dấu hiệu mua bán người; tăng cường tuần tra, kiểm soát biên giới, ngăn chặn xuất nhập cảnh trái phép – nguồn phát sinh tội phạm mua bán người – là những giải pháp quan trọng.
Đồng thời, cần tiếp tục đẩy mạnh hợp tác quốc tế, nâng cao năng lực pháp luật, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ làm công tác phòng, chống mua bán người, đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới.
.svg){kind=icon}
