Bộ GD-ĐT đang lấy ý kiến các địa phương về dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tiếp nhận và tuyển sinh học sinh đầu cấp, trong đó đề xuất nếu thi tuyển, kỳ thi vào lớp 10 sẽ chỉ còn 2 môn là Toán và Ngữ văn.
Áp lực cạnh tranh để giành một chỗ học THPT công lập
Trao đổi với PV VietNamNet, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cho rằng mục tiêu giảm áp lực thi cử là đúng, song cần phân biệt giữa áp lực do phải ôn thêm một môn thi và áp lực cạnh tranh để giành một chỗ học THPT công lập.
Theo bà Nga, việc giảm một môn có thể giúp học sinh giảm khối lượng ôn tập và giảm một buổi thi. Tuy nhiên, nếu số lượng học sinh dự tuyển vẫn lớn trong khi năng lực tiếp nhận của các trường công lập có hạn, sức ép cạnh tranh về cơ bản vẫn còn. Khi đó, từng phần nhỏ điểm số ở hai môn có thể trở nên quan trọng hơn, kéo theo khả năng gia tăng học thêm, luyện đề.
Bên cạnh đó, bà cũng cho rằng hiện nay tâm lý “thi gì học nấy” vẫn còn phổ biến. Nếu kỳ thi chỉ còn Toán và Ngữ văn, nguy cơ học sinh, phụ huynh, thậm chí nhà trường tập trung quá mức vào hai môn này là điều cần tính đến.
Ngược lại, khi một môn học không còn hiện diện trong các kỳ đánh giá quan trọng, chẳng hạn Tiếng Anh, sự quan tâm của một bộ phận học sinh và gia đình đối với môn đó có thể giảm.
Điều này càng cần được cân nhắc trong bối cảnh Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án “Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2045”.
Đồng quan điểm, thầy Đinh Đức Hiền, Giám đốc điều hành FPT School Bắc Giang, cho rằng áp lực lớn nhất của kỳ thi vào lớp 10 không nằm ở việc thi hai hay ba môn, mà nằm ở mức độ cạnh tranh giữa số người muốn vào và số chỗ học.
“Nếu số học sinh cạnh tranh vẫn như cũ, giảm một môn chủ yếu làm giảm khối lượng ôn tập, chứ chưa chắc giảm được áp lực cạnh tranh”, thầy Hiền nhận định.
Theo thầy Hiền, kỳ thi không chỉ đo kết quả học tập mà còn có tác động ngược trở lại quá trình dạy và học. Thực tế cho thấy khi một môn học quyết định cơ hội vào lớp 10, học sinh sẽ dành nhiều thời gian hơn, phụ huynh đầu tư thêm, nhà trường quan tâm nhiều hơn và thị trường luyện thi cũng tập trung vào môn đó.
Với môn Tiếng Anh, thầy giáo này cho rằng không thể đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai chỉ bằng một kỳ thi, thậm chí việc luyện đề quá mức còn có thể làm méo mó việc học ngoại ngữ. Tuy nhiên, khó phủ nhận một thực tế, thi cử vẫn có sức mạnh lớn trong việc định hướng hành vi học tập.
Vì vậy, nếu không thi tiếng Anh, cần có một cơ chế khác đủ mạnh để duy trì động lực và chất lượng học ngoại ngữ ở THCS.
Nên thiết kế bài thi thế nào?
Theo bà Nga, không nhất thiết phải duy trì “môn thi thứ ba” theo đúng hình thức hiện nay, nhưng rất cần duy trì một “thành phần đánh giá thứ ba”.
Một phương án là Toán và Ngữ văn vẫn là hai môn thi chính, bên cạnh đó có một bài đánh giá ngắn theo hướng tích hợp hoặc đánh giá năng lực, bao quát một số lĩnh vực như ngoại ngữ, khoa học tự nhiên, khoa học xã hội.
Bài đánh giá này không nên đi sâu vào kiến thức đánh đố, không tạo ra một chương trình luyện thi riêng mà chủ yếu kiểm tra những kiến thức, kỹ năng nền tảng mà học sinh hoàn thành chương trình THCS cần có.
Một phương án khác là kết hợp kết quả thi Toán, Ngữ văn với kết quả đánh giá quá trình học tập ở THCS. Tuy nhiên, theo bà Nga, nếu sử dụng học bạ thì phải thận trọng, bởi điều kiện tiên quyết là bảo đảm độ tin cậy và tính tương đương của đánh giá giữa các trường.
Từ góc độ chính sách, bà Nga cho rằng muốn giảm thực chất áp lực thi vào lớp 10 thì không thể chỉ điều chỉnh số môn thi. Cần đồng thời giải quyết bài toán lớn hơn là quy hoạch mạng lưới trường lớp, tăng năng lực cung ứng chỗ học THPT ở những địa bàn dân số đông, nâng chất lượng các loại hình giáo dục sau THCS và làm tốt công tác hướng nghiệp, phân luồng.
Thầy Hiền cũng cho rằng có thể thiết kế một bài đánh giá nền tảng tổng hợp ở mức cơ bản, thay vì duy trì một môn thi thứ ba nặng về kiến thức. Bài tổng hợp không nhằm tìm học sinh giỏi toàn diện mà chỉ xác nhận rằng sau 9 năm giáo dục phổ thông, học sinh vẫn có một nền tảng tối thiểu về khoa học, xã hội, ngoại ngữ và công nghệ.
Bài thi không nên hỏi kiến thức chuyên sâu từng môn, không đánh đố hoặc tạo ra những mẹo luyện thi. Thay vào đó, có thể tập trung vào đọc hiểu dữ liệu, suy luận, giải quyết vấn đề và những tình huống khoa học, xã hội, ngoại ngữ, công nghệ quen thuộc. Kiến thức cần ở mức cơ bản, học đúng chương trình trên lớp là có thể làm được và trọng số cũng không nên quá lớn đến mức phụ huynh phải tìm lớp luyện thi riêng cho từng lĩnh vực.
.svg){kind=icon}
