Thông điệp 'không làm thay, không ôm giữ việc' của Tổng Bí thư

Nhưng hơn cả những nghị quyết được thông qua, điều đọng lại là một thông điệp rất rõ ràng: sau khi bộ máy đã được kiện toàn, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp bước đầu vận hành ổn định, trọng tâm của giai đoạn phát triển mới phải chuyển từ xây dựng chủ trương sang tổ chức thực hiện; từ hoàn thiện thể chế sang nâng cao năng lực thực thi.

Đây không chỉ là sự điều chỉnh về phương thức lãnh đạo, mà còn là bước chuyển quan trọng trong tư duy quản trị quốc gia.

Trung ương không làm thay địa phương, cấp tỉnh không ôm việc cấp xã 

Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy, không ít chủ trương đúng, chính sách hợp lý vẫn chưa tạo được chuyển biến như mong muốn vì khâu tổ chức thực hiện còn là "mắt xích yếu". Nhìn thẳng vào thực tế đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ: điểm nghẽn lớn nhất hiện nay chính là năng lực thực thi.

Thẩm quyền ở một số nơi chưa đi liền với trách nhiệm; phân cấp chưa gắn với nguồn lực, dữ liệu, công cụ, năng lực cán bộ và cơ chế kiểm soát; nhiều lĩnh vực còn thiếu sự phối hợp đồng bộ. Nhận diện đúng điểm nghẽn cũng đồng nghĩa với việc xác định đúng hướng đột phá để đưa các quyết sách của Đảng đi vào cuộc sống.

Đánh giá này có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh cả nước đang triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Sau một thời gian sắp xếp tổ chức bộ máy, điều cần làm hiện nay không phải là tiếp tục bàn nhiều về mô hình, mà là làm cho mô hình ấy vận hành hiệu quả. Một bộ máy tinh gọn chỉ thực sự phát huy giá trị khi mỗi cấp chính quyền được trao đúng thẩm quyền, có đủ điều kiện để hành động và chịu trách nhiệm đến cùng về kết quả thực hiện nhiệm vụ.

Bởi vậy, phân cấp, phân quyền tiếp tục được Trung ương xác định là một trong những động lực quan trọng của đổi mới quản trị quốc gia.

Tuy nhiên, phân cấp trong tư duy mới không phải là chuyển giao công việc theo kiểu hành chính đơn thuần, càng không phải là đẩy trách nhiệm xuống cấp dưới. Phân cấp là phân định rõ chức năng của từng cấp chính quyền để mỗi cấp tập trung làm tốt nhất phần việc thuộc trách nhiệm của mình.

Thông điệp được Tổng Bí thư nêu ra rất rõ ràng: Trung ương tập trung hoạch định chiến lược, hoàn thiện thể chế, xây dựng các nền tảng dùng chung, phân bổ nguồn lực lớn và kiểm tra việc thực hiện; cấp tỉnh tập trung điều phối phát triển, cụ thể hóa chủ trương và bảo đảm điều kiện cho cơ sở; cấp xã trở thành tuyến đầu của quản trị công, trực tiếp phục vụ người dân và doanh nghiệp. Trung ương không làm thay địa phương; cấp tỉnh không ôm giữ những công việc mà cấp xã có thể làm tốt.

Đó không chỉ là sự phân công công việc mà còn là sự đổi mới trong cách tổ chức quyền lực. Khi Trung ương dành nhiều thời gian hơn cho hoạch định chiến lược và hoàn thiện thể chế, địa phương sẽ có không gian chủ động hơn trong tổ chức thực hiện; còn cấp xã sẽ thực sự trở thành nơi giải quyết những vấn đề phát sinh từ thực tiễn cuộc sống.

Mỗi cấp làm đúng vai trò của mình sẽ tạo nên một hệ thống quản trị thông suốt, linh hoạt và hiệu quả hơn.

Điều đáng chú ý là cùng với việc yêu cầu "không làm thay", Tổng Bí thư cũng nhấn mạnh trách nhiệm của cấp trên trong việc bảo đảm điều kiện thực thi cho cấp dưới. Nếu cấp xã chưa đủ thẩm quyền, nhân lực, tài chính, dữ liệu, công cụ hoặc hướng dẫn thì cấp tỉnh phải chủ động tháo gỡ, không để công việc bị tồn đọng.

Điều đó khẳng định một nguyên tắc rất quan trọng: phân quyền không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý; trao quyền phải đi liền với bảo đảm điều kiện để quyền đó được thực hiện hiệu quả.

Nhìn rộng hơn, đây chính là yêu cầu xây dựng một nền hành chính kiến tạo phát triển. Kiến tạo không phải là làm thay thị trường hay làm thay địa phương, mà là tạo lập thể chế, nguồn lực và môi trường để các chủ thể phát huy tính chủ động, sáng tạo.

Cấp trên không giữ việc của cấp dưới nhưng cũng không đứng ngoài những khó khăn của cấp dưới. Trách nhiệm của cấp trên là hỗ trợ, hướng dẫn, kiểm tra và tháo gỡ kịp thời những vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện.

Nếu phân cấp là điều kiện cần thì năng lực thực thi chính là điều kiện đủ để mọi chủ trương phát huy hiệu quả. Chính vì vậy, Hội nghị Trung ương ba đặt ra yêu cầu rất mới: năng lực thực thi phải được thiết kế ngay trong từng quyết sách.

Mỗi nhiệm vụ đều phải xác định rõ cơ quan chủ trì, người chịu trách nhiệm, điều kiện thực hiện, thời hạn hoàn thành và sản phẩm đầu ra; không giao nhiệm vụ khi chưa xác định rõ điều kiện thực hiện; không phân cấp mà thiếu cơ chế kiểm soát; không để trách nhiệm bị hòa lẫn trong sự phối hợp.

Đây là bước chuyển quan trọng từ quản lý theo quy trình sang quản trị theo kết quả. Điều người dân và doanh nghiệp quan tâm không phải là có bao nhiêu cuộc họp, bao nhiêu văn bản được ban hành, mà là thủ tục có thuận lợi hơn hay không, thời gian giải quyết công việc có rút ngắn hay không, môi trường đầu tư có thông thoáng hơn hay không và chất lượng phục vụ của bộ máy nhà nước có được cải thiện hay không.

Vì vậy, một trong những điểm mới đáng chú ý của Hội nghị Trung ương lần này là yêu cầu lấy kết quả thực tế và sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm căn cứ chủ yếu để đánh giá tổ chức, cán bộ, nhất là người đứng đầu.

Đồng thời, phải tăng cường kiểm tra, giám sát bằng dữ liệu, bằng sản phẩm và hiệu quả công việc; kịp thời biểu dương những nơi làm tốt, bảo vệ những cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, đồng thời xử lý nghiêm tình trạng né tránh, đùn đẩy, làm việc cầm chừng hoặc hình thức.

Xác lập tư duy quản trị mới

Có thể nói, điểm nổi bật của Hội nghị Trung ương ba không chỉ nằm ở việc tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền mà còn ở việc xác lập một tư duy quản trị mới: mọi quyết sách đều phải gắn với khả năng thực thi; mọi quyền hạn đều phải đi liền với trách nhiệm; mọi kết quả đều phải được đo bằng hiệu quả phục vụ nhân dân và sự phát triển của đất nước. Đây chính là yêu cầu đặt ra đối với toàn bộ hệ thống chính trị trong giai đoạn hiện nay.

Con đường từ nghị quyết đến cuộc sống luôn đòi hỏi quyết tâm chính trị rất lớn. Nhưng quyết tâm sẽ chỉ trở thành hiện thực khi được chuyển hóa thành những chương trình hành động cụ thể, những cán bộ dám chịu trách nhiệm, những cơ chế vận hành thông suốt và những kết quả có thể kiểm chứng bằng thực tiễn.

Đó cũng là lý do Tổng Bí thư yêu cầu phải biến tốc độ ban hành nghị quyết thành tốc độ thực hiện, biến quyết tâm chính trị thành chuyển biến thực chất.

Thông điệp của Hội nghị Trung ương ba vì thế không chỉ dành cho các cơ quan hoạch định chính sách mà còn là yêu cầu đối với từng cấp chính quyền, từng cơ quan, từng cán bộ, công chức trong toàn hệ thống.

Khi Trung ương tập trung vào chiến lược, địa phương chủ động kiến tạo phát triển, cấp xã thực sự trở thành nền tảng của quản trị công và mọi chủ trương đều được đánh giá bằng kết quả thực tế, thì sức mạnh của bộ máy sẽ không nằm ở số lượng văn bản được ban hành mà ở những đổi thay cụ thể trong đời sống nhân dân.

Đó cũng chính là ý nghĩa sâu sắc của tinh thần "phân cấp để kiến tạo, thực thi để phát triển" mà Hội nghị Trung ương ba khóa XIV đã đặt ra.