Chính quyền địa phương 2 cấp

Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng cho biết, từ thực tiễn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Thủ đô sẽ nghiên cứu xây dựng đơn vị hành chính cấp xã trọng điểm, đặc biệt.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định: Chủ trương đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả là hoàn toàn đúng đắn, cần thiết và có ý nghĩa chiến lược với sự phát triển đất nước.

Sau 1 năm, chính quyền địa phương 2 cấp đã đi vào vận hành, bước đầu ổn định. Tuy nhiên, cũng phải thấy rõ những vấn đề đang ảnh hưởng đến hoạt động, hạn chế hiệu quả hoạt động của mô hình này, đặc biệt là chính quyền cấp xã.

Một năm sau khi chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, câu chuyện tổ chức bộ máy và chất lượng đội ngũ cán bộ cấp xã tiếp tục được đặt ra.

Việc thiết kế cơ cấu tổ chức cấp xã cần chuyển từ “tinh gọn” sang “tinh gọn hợp lý”. Vì có hợp lý thì mới đáp ứng yêu cầu hoạt động thực tiễn, bảo đảm hoạt động thông suốt, hiệu quả; tránh tư duy máy móc về tinh gọn 'càng ít tổ chức thì càng tốt'.

Bộ Nội vụ giao Vụ Chính quyền địa phương nghiên cứu, đánh giá sự cần thiết tiếp tục sắp xếp, sáp nhập một số xã, phường trên cơ sở rà soát các tiêu chí về diện tích tự nhiên, quy mô dân số, kết cấu hạ tầng...

Sau 1 năm vận hành, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã có nhiều tín hiệu tích cực nhưng vẫn còn thách thức cần phải giải quyết, trong đó có 5 nhóm công cụ pháp lý then chốt cần trao cho chính quyền địa phương 2 cấp.

Theo chuyên gia, các khó khăn hiện nay chủ yếu là thách thức trong giai đoạn chuyển tiếp; khi thể chế, đội ngũ cán bộ và chuyển đổi số tiếp tục được hoàn thiện, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp sẽ phát huy hiệu quả rõ nét hơn.

Thủ tướng Lê Minh Hưng giao nhiệm vụ Hà Nội khẩn trương hoàn thiện việc đánh giá cán bộ cấp phường, xã để chủ động bố trí cán bộ, điều chuyển cán bộ từ các sở, ngành xuống để tăng cường cho cấp xã, tuyển dụng bổ sung.

TS. Trần Anh Tuấn nêu thực tế, sau 1 năm sắp xếp và khởi động chính quyền địa phương 2 cấp, vẫn có xu hướng xem đây là "phép trừ cơ học" của chính quyền địa phương 3 cấp sau khi bỏ đi cấp huyện.

Thực tế cho thấy, 1 trưởng phòng phải quyết định nhiều vấn đề có nghiệp vụ khác nhau của 4-5 phòng chuyên môn trước đây, chịu sự hướng dẫn của 6-7 sở ngành nên nhiều nơi nói "Trưởng phòng là siêu nhân mới không có sai phạm".

Sau 1 năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Thanh Hóa ghi nhận nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, tỉnh cho rằng số lượng đơn vị hành chính chưa thực sự tinh gọn và kiến nghị Trung ương xem xét nhiều nội dung.

Sau một năm vận hành mô hình mới, bộ máy tại nhiều địa phương miền Trung - Tây Nguyên cơ bản thông suốt. Tuy nhiên, tình trạng thiếu cán bộ chuyên sâu và hạ tầng công nghệ khiến cấp xã một số nơi chịu áp lực lớn, lúng túng khi xử lý các nhiệm vụ mới.

Từ một xã biên giới nhiều năm thu ngân sách chưa đến 1 tỷ đồng, Ia Dom đã đạt 20 tỷ đồng chỉ sau 6 tháng đầu năm 2026, trở thành điểm sáng trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp ở Gia Lai.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, yếu tố cơ bản của chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ là tinh gọn tổ chức bộ máy, mà là tái cấu trúc lại phương thức vận hành của nền hành chính quốc gia.

TPHCM kiến nghị Trung ương sớm hoàn thiện hệ thống quy định tiền lương gắn với vị trí việc làm và khung năng lực; đồng thời điều chỉnh các chế độ phụ cấp cho phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Với lĩnh vực dân tộc và tôn giáo, việc phân cấp, phân quyền trong chính quyền địa phương 2 cấp là nền tảng để chính quyền cơ sở chủ động hơn, gần dân và phục vụ nhân dân hiệu quả hơn.

Một trong những điểm rất đáng chú ý trong phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 2 (25/3/2026) của Tổng Bí thư Tô Lâm là cách đặt vấn đề về mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

TPHCM kiến nghị Chính phủ ghi nhận số lượng biên chế hành chính phù hợp với thực tiễn, hoặc cho phép thành phố tự chủ cân đối tổng biên chế dựa trên mức độ tự chủ ngân sách.