Thụy Điển viện trợ 16 tiêm kích Gripen C/D và hỗ trợ Ukraine mua 20 chiếc Gripen E hiện đại nhất. Với tên lửa Meteor tầm xa 200km, Gripen thay đổi cục diện không chiến, giúp Không quân Ukraine đẩy lùi máy bay Nga mang bom lượn khỏi tiền tuyến.
Trong chuyến thăm Thụy Điển ngày 28/5/2026, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky và Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson đã công bố thỏa thuận hàng không quân sự lịch sử.
Thụy Điển sẽ chuyển giao 16 chiếc tiêm kích Gripen C/D hiện hữu bắt đầu từ đầu năm 2027, đồng thời hỗ trợ Ukraine mua thêm 20 chiếc tiêm kích Gripen E/F mới với kinh phí khoảng 2,5 tỷ euro từ khoản vay hỗ trợ của EU.
Ukraine đặt mục tiêu dài hạn sở hữu tới 150 chiếc, biến tiêm kích Gripen thành ‘xương sống’ của Không quân Ukraine trong tương lai.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky (trái) và Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson phát biểu tại cuộc họp báo ở Uppsala, Thụy Điển ngày 28/5/2026. Ảnh: twz.com
Saab JAS 39 Gripen là tiêm kích đa năng thế hệ 4+/4.5 nhẹ, linh hoạt và có chi phí vận hành thấp nhất trong các máy bay chiến đấu hiện đại.
Thiết kế cánh tam giác (delta wing) kết hợp cánh mũi (canard) với hệ thống điều khiển fly-by-wire (FBW là hệ thống điều khiển bay hiện đại, thay thế các kết nối cơ học truyền thống như dây cáp, thanh đẩy giữa cần lái và cánh máy bay bằng giao diện điện tử) giúp máy bay đạt độ ổn định cao ngay cả ở chế độ mất cân bằng tự nhiên, mang lại khả năng cơ động vượt trội ở cả tốc độ thấp và cao.
Phiên bản C/D mà Ukraine nhận viện trợ đầu tiên sử dụng động cơ Volvo RM12 (dựa trên GE F404), tốc độ tối đa Mach 2, trần bay khoảng 15.240 mét, bán kính chiến đấu khoảng 800 km.
Radar PS-05/A pulse-Doppler có khả năng phát hiện mục tiêu ở khoảng cách trên 120 km, theo dõi đa mục tiêu đồng thời và dẫn bắn tên lửa không đối không.
Hệ thống tác chiến điện tử tích hợp cho phép gây nhiễu và tự vệ hiệu quả trước radar đối phương. Tiêm kích Gripen E, phiên bản nâng cấp mà Ukraine sẽ mua, đại diện cho bước tiến lớn.
Tiêm kích Gripen. Ảnh: Saab/twz.com
Máy bay dài hơn (15,2 mét), nặng hơn với trọng lượng cất cánh tối đa 16.500 kg, trang bị động cơ GE F414G mạnh hơn khoảng 22-25% lực đẩy.
Dung lượng nhiên liệu tăng 40%, giúp bán kính chiến đấu vượt 1.300 km và tầm bay chuyển sân lên tới 4.000 kilomet.
Radar AESA Raven ES-05 hiện đại quét điện tử chủ động, có trường nhìn rộng hơn, phát hiện xa hơn và khả năng chống nhiễu cao, đồng thời tích hợp cảm biến IRST Skyward-G thụ động phát hiện mục tiêu bằng hồng ngoại mà không bị lộ.
Hệ thống tác chiến điện tử (EW) của tiêm kích Gripen E được đánh giá cao cấp, sử dụng công nghệ DRFM (Digital Radio Frequency Memory) để gây nhiễu tinh vi, đánh lừa radar và tên lửa đối phương.
Kiến trúc điện tử mở cho phép cập nhật nhanh chóng, dễ dàng tích hợp vũ khí NATO. Máy bay chỉ cần 15-25 phút chuẩn bị giữa các phi vụ, phù hợp với điều kiện chiến trường Ukraine nơi cơ sở hạ tầng sân bay bị đe dọa.
Ukraine và Thụy Điển đạt bước tiến mới trong thương vụ mua tiêm kích Gripen. Ảnh: saab.com
Vũ khí là điểm mạnh lớn nhất trong thỏa thuận lần này. Tiêm kích Gripen sẽ được trang bị đầy đủ tên lửa không đối không tầm xa MBDA Meteor.
Loại tên lửa ramjet này đạt tốc độ trên Mach 4, tầm bắn trên 100 km (ước tính thực tế lên tới 200 km), sở hữu “no-escape zone” (NEZ - vùng không thể thoát hiểm, là một thuật ngữ quân sự chỉ phạm vi hoạt động của tên lửa mà xác suất tiêu diệt mục tiêu đạt mức cao nhất. Khi một mục tiêu như máy bay lọt vào khu vực này, nó gần như không thể né tránh hay thoát khỏi tên lửa dù có sử dụng các biện pháp cơ động mạnh) rộng lớn nhờ động cơ duy trì năng lượng đến cuối hành trình.
Tên lửa Meteor cho phép phi công Ukraine tấn công máy bay Nga từ khoảng cách an toàn, đẩy các máy bay mang bom lượn FAB/UMPK ra xa tiền tuyến, giảm đáng kể áp lực lên bộ binh.
Bên cạnh đó, máy bay Gripen còn mang tên lửa IRIS-T tầm gần, AIM-120 AMRAAM, bom dẫn đường chính xác và tên lửa chống hạm RBS-15.
So với các tiêm kích khác, tiêm kích Gripen nổi bật nhờ khả năng hoạt động từ đường băng ngắn, thậm chí đường cao tốc, chi phí giờ bay thấp (khoảng 4.000-5.000 USD/giờ cho phiên bản C/D), dễ bảo dưỡng và độ sẵn sàng cao.
Biên đội hai chiếc tiêm kích Gripen E (trái) và Gripen C (phải) đang bay. Ảnh: Saab/twz.com
Những đặc điểm này rất phù hợp với Không quân Ukraine đang phải chiến đấu trong điều kiện khan hiếm nguồn lực và hạ tầng bị tổn hại.
Chương trình huấn luyện phi công Ukraine trên tiêm kích Gripen đã diễn ra từ trước và sẽ được mở rộng. Theo Tổng thống Zelensky, những chiếc đầu tiên do phi công Ukraine điều khiển có thể xuất hiện vào cuối năm 2026 hoặc đầu 2027.
Thỏa thuận mua tiêm kích Gripen không chỉ mang lại sức mạnh không quân mà còn thể hiện cam kết dài hạn của Thụy Điển và châu Âu đối với an ninh Ukraine.
Khi kết hợp với hệ thống phòng không mặt đất và drone, tiêm kích Gripen sẽ góp phần tạo ra lá chắn đa tầng, giúp Ukraine dần giành lại quyền kiểm soát bầu trời.
.svg){kind=icon}
