Unoki Kohei là tình nguyện viên Nhật Bản trong lĩnh vực phát triển cộng đồng, hiện công tác tại UBND xã Con Cuông, Nghệ An. Anh tốt nghiệp thạc sĩ ngành Khoa học Trái đất và Môi trường tại Trường Sau đại học Khoa học và Kỹ thuật, Đại học Kumamoto (Nhật Bản).
Trước khi nhận nhiệm vụ tại Việt Nam, anh Unoki trải qua hơn 2 tháng đào tạo tập trung tại cơ sở huấn luyện của Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA). Tại đây, các tình nguyện viên được hướng dẫn về kỹ năng sống, làm việc ở nước ngoài và học tiếng Việt. Sau đó, anh tiếp tục học thêm 1 tháng tại Hà Nội và được JICA hỗ trợ nâng cao trình độ tiếng Việt trong suốt quá trình làm việc tại địa phương.
Trong công việc hằng ngày ở Việt Nam, anh giao tiếp trực tiếp với cán bộ cơ quan đối tác và người dân địa phương bằng tiếng Việt, đồng thời đôi khi sử dụng thêm các ứng dụng hỗ trợ dịch thuật.
Công tác tại xã Con Cuông, Nghệ An, Unoki Kohei dành nhiều thiện cảm cho thiên nhiên, con người và đời sống văn hóa của đồng bào Thái nơi đây. Với anh, bảo tồn bản sắc không chỉ là gìn giữ truyền thống, mà còn là chìa khóa để phát triển du lịch cộng đồng một cách bền vững.
Điều gì đã đưa bạn từ Nhật Bản đến với vùng miền núi Tây Nghệ An và cộng đồng người Thái ở đây?
Tôi đang làm việc tại Việt Nam với tư cách là tình nguyện viên của chương trình JICA. Thông qua việc đăng ký lĩnh vực quan tâm của tình nguyện viên và căn cứ vào nhu cầu từ các địa phương ở các nước, JICA đã phân công tôi về công tác tại UBND huyện Con Cuông trước đây, nay là UBND xã Con Cuông, tỉnh Nghệ An.
Khi bắt đầu làm việc, tôi nhận ra đây là một vùng đất có rất nhiều điều hấp dẫn như thiên nhiên phong phú, văn hóa đặc sắc và đặc biệt là sự ấm áp của người địa phương. Đến bây giờ, tôi cảm thấy mình rất may mắn khi có cơ hội được làm việc tại vùng đất này.
Ấn tượng đầu tiên của bạn khi đặt chân đến các bản làng ở Con Cuông là gì, đặc biệt là về văn hóa và con người nơi đây?
Nơi đây vẫn lưu giữ được lối sống truyền thống mộc mạc của người Thái. Người dân cũng rất thân thiện, đón chào tôi - một người nước ngoài - bằng sự ấm áp và chân thành.
Khi lần đầu đến thăm các bản làng ở Con Cuông, điều khiến tôi ấn tượng nhất là văn hóa sinh hoạt truyền thống của người Thái vẫn được gìn giữ trong đời sống hằng ngày. Những ngôi nhà sàn, ẩm thực truyền thống, nghề dệt thổ cẩm... tất cả tạo nên một không gian sinh hoạt rất khó gặp ở các thành phố lớn.
Bên cạnh đó, tôi cũng rất ấn tượng với sự thân thiện, hiếu khách của người dân. Dù tôi là người nước ngoài, họ vẫn đón tiếp tôi như một thành viên trong gia đình. Đôi khi ngôn ngữ vẫn là rào cản, nhưng thông qua nụ cười và sự chân thành, tôi luôn cảm thấy mình được chào đón và dễ dàng hòa nhập vào cộng đồng.
Theo quan sát và nghiên cứu của bạn, những yếu tố nào khiến vùng đất này có tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng?
Theo tôi, Con Cuông có tiềm năng lớn để phát triển du lịch cộng đồng dựa trên thiên nhiên phong phú và văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số.
Đây là vùng đất được thiên nhiên ưu đãi với hệ sinh thái đa dạng, đặc biệt là Vườn quốc gia Pù Mát. Những cánh rừng, núi non và dòng sông vẫn giữ được vẻ hoang sơ, tạo nên tiềm năng rất lớn cho các hoạt động du lịch sinh thái và trải nghiệm thiên nhiên.
Bên cạnh đó, khu vực này còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số, đặc biệt là người Thái. Những trải nghiệm như ở homestay trong nhà sàn, thưởng thức ẩm thực truyền thống, xem các điệu múa dân tộc hay tìm hiểu nghề thủ công đều có thể trở thành những sản phẩm du lịch hấp dẫn.
Chính sự kết hợp giữa thiên nhiên và văn hóa đã tạo nên tiềm năng lớn cho phát triển du lịch cộng đồng. Đây là mô hình du lịch mà người dân địa phương có thể trực tiếp tham gia, hưởng lợi và đồng thời vẫn gìn giữ được bản sắc văn hóa của mình.
Bạn đánh giá thế nào về các giá trị văn hóa truyền thống của người Thái như nhà sàn, ẩm thực, lễ hội hay nghề thủ công trong việc tạo nên sức hấp dẫn du lịch?
Tôi cho rằng văn hóa của người Thái là một trong những yếu tố quan trọng tạo nên sức hấp dẫn lớn cho du lịch ở vùng này.
Ví dụ, nhà sàn không chỉ đơn thuần là một kiểu nhà ở, mà còn là không gian sống chứa đựng nhiều kinh nghiệm và tri thức của người dân trong quá trình chung sống với thiên nhiên qua nhiều thế hệ. Khi du khách ở homestay trong những ngôi nhà sàn này, họ có thể trực tiếp trải nghiệm lối sống truyền thống ấy.
Ngoài ra, ẩm thực được chế biến từ tre, nứa và các nguyên liệu từ núi rừng; các điệu múa, âm nhạc truyền thống; hay những sản phẩm thủ công như dệt thổ cẩm... đều rất hấp dẫn. Những giá trị này không phải là “màn trình diễn du lịch” được sắp đặt để phục vụ khách tham quan, mà vốn đã tồn tại trong đời sống của người dân địa phương từ lâu. Chính vì vậy, khi trải nghiệm, du khách có thể cảm nhận được sự chân thực và độc đáo của văn hóa nơi đây.
Theo bạn, làm thế nào để phát triển du lịch cộng đồng nhưng vẫn giữ được bản sắc văn hóa và lối sống truyền thống của người dân?
Điều quan trọng là phải giữ được sự cân bằng giữa phát triển du lịch và bảo tồn văn hóa. Không nên thay đổi hay làm biến dạng văn hóa chỉ để phục vụ du lịch. Thay vào đó, cần tôn trọng và gìn giữ lối sống, bản sắc vốn có của cộng đồng, đồng thời giới thiệu những giá trị ấy một cách tự nhiên tới du khách.
Bên cạnh đó, người dân địa phương cần đóng vai trò trung tâm trong quá trình phát triển du lịch. Thay vì để mọi quyết định do người bên ngoài đưa ra, người dân nên tự hào về văn hóa của mình và đón tiếp du khách theo cách phù hợp với nhịp sống của cộng đồng. Điều đó sẽ giúp du lịch phát triển bền vững hơn trong dài hạn.
Trong quá trình hỗ trợ cộng đồng làm du lịch, bạn nhận thấy những khó khăn lớn nhất mà người dân đang gặp phải là gì?
Hiện nay, người dân địa phương rất quan tâm đến việc phát triển du lịch, tuy nhiên vẫn còn một số khó khăn, đặc biệt là trong công tác quảng bá thông tin và tiếp thị.
Chẳng hạn, việc sử dụng internet để giới thiệu điểm đến hay giao tiếp với du khách nước ngoài vẫn còn khá mới mẻ đối với nhiều người. Ngoài ra, phần lớn các homestay ở đây đều do gia đình tự quản lý, trong khi không phải ai cũng có kiến thức chuyên môn về du lịch.
Vì vậy, để du lịch phát triển bền vững, người dân cần có thêm thời gian để từng bước học hỏi và tích lũy kinh nghiệm.
Từ kinh nghiệm của Nhật Bản hoặc các quốc gia khác, theo bạn, đâu là những bài học quan trọng có thể áp dụng cho du lịch cộng đồng ở vùng cao Việt Nam?
Ở Nhật Bản cũng có nhiều vùng nông thôn, miền núi phát triển du lịch dựa trên thiên nhiên và văn hóa địa phương. Tại những nơi đó, người dân thường hợp tác với nhau để cùng vận hành các hoạt động du lịch, từ đó tạo ra một hệ thống đón tiếp du khách mang tính cộng đồng.
Ngoài ra, ngay cả những vùng nhỏ cũng có thể trở nên nổi tiếng nếu biết cách truyền thông và giới thiệu những nét đặc sắc của mình. Tôi nghĩ rằng nếu Con Cuông có thể quảng bá rõ ràng, hấp dẫn những giá trị về văn hóa và thiên nhiên của mình, ngày càng nhiều du khách sẽ biết đến vùng đất này.
Sau thời gian triển khai các hoạt động hỗ trợ, bạn thấy người dân địa phương đã thay đổi như thế nào trong nhận thức và cách làm du lịch?
So với thời điểm ban đầu khi tôi mới đến, tôi cảm nhận sự quan tâm của người dân đối với du lịch đang dần tăng lên. Trước đây, nhiều người nghĩ rằng khách du lịch chỉ đến thông qua các công ty lữ hành. Nhưng gần đây, đã có những người bắt đầu suy nghĩ rằng họ cũng có thể tự giới thiệu và quảng bá bản làng của mình.
Bên cạnh đó, người dân cũng dần nhận ra rằng chính văn hóa và thiên nhiên của địa phương là những giá trị rất hấp dẫn đối với du khách. Theo tôi, sự thay đổi trong nhận thức này là một bước chuyển rất quan trọng.
Bạn cho rằng yếu tố nào quan trọng nhất để du lịch cộng đồng phát triển bền vững: chính quyền, doanh nghiệp hay chính người dân địa phương?
Sự hỗ trợ từ chính quyền và doanh nghiệp chắc chắn rất quan trọng. Tuy nhiên, theo tôi, yếu tố quan trọng nhất vẫn là chính người dân địa phương.
Đúng như tên gọi, du lịch cộng đồng là loại hình du lịch mà cộng đồng địa phương giữ vai trò trung tâm. Khi người dân tự hào về văn hóa, thiên nhiên của mình và mong muốn giới thiệu quê hương tới du khách, du lịch mới có thể phát triển một cách bền vững.
Nếu giới thiệu với du khách quốc tế về vùng đất và con người nơi đây, bạn muốn họ cảm nhận điều gì khi đến với các bản làng của người Thái ở miền Tây Nghệ An?
Nếu du khách quốc tế đến thăm các bản làng của người Thái ở miền Tây Nghệ An, tôi mong họ có thể cảm nhận được sự ấm áp trong đời sống và sự gắn kết giữa con người với nhau.
Nơi đây không chỉ có thiên nhiên tươi đẹp, mà còn có một nền văn hóa và lối sống đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Có thể đây chưa phải là một điểm đến nổi tiếng, nhưng chính vì vậy, du khách sẽ có cơ hội trải nghiệm một cuộc sống rất chân thực và mộc mạc của Việt Nam.
Nếu sau chuyến đi, du khách có những ấn tượng đẹp về văn hóa và sự hiếu khách của người dân nơi đây, tôi sẽ cảm thấy rất vui.
.svg){kind=icon}
