“Phân loại xong rồi rác đi đâu?”
Gia đình chị T.L (phường Tân Mỹ, TP.HCM) đã duy trì việc phân loại rác trong sinh hoạt hàng ngày. Tuy nhiên chị L. còn lăn tăn: “Làm mãi cũng quen, nhưng tôi băn khoăn không biết rác có được xử lý riêng không, hay vẫn đổ chung một chỗ?”
Đây là tâm lý chung của nhiều hộ gia đình ở các đô thị. Dù đã nhận thức lợi ích của việc phân loại rác tại nguồn và sẵn sàng thay đổi thói quen sinh hoạt, người dân vẫn thiếu thông tin về việc rác có được xử lý tách biệt không. Khoảng cách giữa hành vi đúng và kết quả thực tế vì thế vẫn tồn tại, ảnh hưởng đến động lực duy trì phân loại tại nguồn.
Trong định hướng kinh tế tuần hoàn theo Luật Bảo vệ Môi trường 2020 và cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), chất thải không còn là điểm kết thúc, mà là nguồn tài nguyên cần được thu hồi và đưa trở lại sản xuất. Điều này đòi hỏi hệ thống có thể theo dõi hành trình vật liệu sau phân loại.
Nhiều quốc gia đã giải quyết vấn đề này bằng cách xây dựng các hệ thống minh bạch, giúp người dân thực sự “thấy” được kết quả. Tại Nhật Bản, người dân phân loại rác theo lịch thu gom công khai và có thể theo dõi qua ứng dụng di động và các bảng điều khiển dữ liệu EPR theo thời gian thực. [1] Tại Đức, toàn bộ quá trình thu gom, phân loại và tái chế bao bì được quản lý và báo cáo định kỳ với dữ liệu công khai, giúp Đức luôn duy trì tỷ lệ tái chế ở mức cao.[2]
Những bài học này cho thấy, chỉ khi chuỗi xử lý rác trở nên rõ ràng, dễ theo dõi, người dân sẽ thực sự tham gia lâu dài và kinh tế tuần hoàn mới vận hành hiệu quả.
Khi rác thải có “giấy khai sinh” kỹ thuật số
Tại Việt Nam, cách tiếp cận này đang dần được hiện thực hóa. Có thể kể tới trạm thu hồi vật liệu tái chế (MRF - Material Recovery Facility) tại phường Tân Mỹ (TP.HCM) do Unilever Việt Nam phối hợp với chính quyền địa phương cùng Công ty Cổ phần Công nghệ Grac triển khai.
Điểm tiên phong của mô hình là vận hành trên nền tảng số, cho phép ghi nhận và theo dõi dòng vật liệu tái chế theo thời gian thực. Rác sau khi được phân loại từ hộ gia đình sẽ được cân, phân tách theo từng nhóm vật liệu và lưu trữ riêng trước khi chuyển đến các đơn vị tái chế phù hợp. Toàn bộ quá trình đều được cập nhật trên hệ thống.
Người dân có thể nắm bắt khối lượng rác thu gom và phân loại theo từng nhóm vật liệu được ghi nhận từ thực tế trên điện thoại.
Thông qua ứng dụng di động, người dân có thể theo dõi hành trình của lượng rác mình đã phân loại - từ điểm thu gom đến khi trở thành nguyên liệu đầu vào cho tái chế. Cách làm này giúp thu hẹp khoảng trống thông tin, từng bước củng cố niềm tin vào hiệu quả của việc phân loại tại nguồn.
Nhiều cư dân phường Tân Mỹ sau khi trải nghiệm trạm MRF đã thấy sự thay đổi. Chị T.L cho biết: “Giờ từng bước đều hiện trên ứng dụng. Biết rác thực sự được tái chế, tôi thấy việc làm của cả nhà có ý nghĩa hơn”.
Bà Nguyễn Thị Bích Vân, Tổng Giám đốc Quốc gia Unilever Việt Nam, nhấn mạnh: “Sẽ không có kinh tế tuần hoàn nếu không có phân loại rác tại nguồn. Trạm MRF không chỉ là một công trình, mà còn là minh chứng cho quyết tâm của chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng trong việc chung tay xây dựng thói quen sống bền vững.”
Với định hướng phát triển bền vững và ba trụ cột về quản lý rác thải nhựa (bao gồm giảm nhựa nguyên sinh, tuần hoàn bao bì qua tái chế và tái sử dụng, thúc đẩy trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất), Unilever Việt Nam kỳ vọng mô hình này trở thành một phần của hạ tầng đô thị, góp phần xử lý hiệu quả gần 70.000 tấn chất thải rắn sinh hoạt mỗi ngày trên cả nước, đồng thời hỗ trợ mục tiêu về kinh tế tuần hoàn nhựa theo Chương trình Đối tác Hành động Quốc gia về Nhựa (NPAP) và Luật Bảo vệ Môi trường 2020.
Trạm MRF đóng vai trò kết nối các khâu từ phân loại tại nguồn, thu gom, xử lý & tái chế, sản xuất bao bì mới từ nhựa tái chế, đến tiêu thụ và tái sinh.
Khi mỗi trạm MRF không chỉ xử lý rác mà còn mang lại sự minh bạch, đô thị Việt Nam sẽ từng bước chuyển mình từ mô hình “thu gom - chôn lấp” sang hệ thống quản lý bền vững. Lúc ấy, câu hỏi “phân loại xong rồi rác đi đâu?” sẽ có lời giải rõ ràng ngay trên ứng dụng trong tay người dân.
.svg){kind=icon}
