BANGLADESH - Các gia đình sẵn sàng chi tiền cho con học thêm, du học nhưng vẫn tranh luận gay gắt về việc tăng lương giáo viên - một nghịch lý cho thấy thu nhập thấp vẫn bị xem như một phần của nghề giáo.
Bài viết của Tiến sĩ Kamrul Hassan Mamun, Giáo sư Khoa Vật lý, Đại học Dhaka (Bangladesh) trên trang The Daily Star của Bangladesh:
Thu nhập thấp, nghề giáo kém hấp dẫn
Bangladesh dường như đã quá quen với việc xem nhẹ thu nhập của giáo viên. Nhiều người thản nhiên cho rằng: “Vì giáo viên chưa đủ giỏi nên mức lương như vậy là hợp lý”. Người khác lại nói: “Họ đã có thu nhập từ dạy thêm, luyện thi, vậy tại sao phải trả lương cao hơn?”. Những câu nói tưởng như vô hại này thực chất phản ánh một khía cạnh sâu xa: Chúng ta chưa phân biệt được nguyên nhân và hệ quả của một hệ thống giáo dục đang gặp nhiều vấn đề.
Một so sánh gần đây về mức lương tối thiểu của giáo viên trung học tại 7 quốc gia châu Á cho thấy mức độ chênh lệch đáng kể. Tại Singapore, giáo viên trung học có mức lương khoảng 650.000 taka/tháng (tương đương 137 triệu đồng). Đúng là Singapore có chi phí sinh hoạt thuộc nhóm cao nhất châu Á, nhưng ngay cả khi tính đến yếu tố này, mức thu nhập vẫn giúp giáo viên có sự ổn định về tài chính. Tại Trung Quốc, giáo viên nhận khoảng 220.000 taka/tháng (khoảng 46 triệu đồng) - cao gấp 14 lần Bangladesh, trong khi chi phí sinh hoạt được cho là chỉ cao khoảng gấp đôi.
Một trong những lý do giúp Trung Quốc tiến nhanh là nước này sớm nhận ra vai trò của giáo viên và đầu tư tương xứng cho đội ngũ này. Nghề giáo có tính cạnh tranh cao, được trả lương tốt và được coi trọng. Kết quả không chỉ là những trường học tốt hơn mà còn góp phần hình thành một xã hội có tính tổ chức, kỷ luật và sự tự tin về tri thức.
Bangladesh đang đối mặt với nhiều vấn đề về chất lượng giáo dục, trong khi giáo viên có mức thu nhập thấp. Việc giáo viên trường phổ thông được xếp vào nhóm nhân viên “hạng ba” cũng cho thấy vị thế của nghề giáo chưa tương xứng với vai trò trong xã hội. Khi thu nhập thấp, giáo viên càng khó có được sự ổn định cần thiết để toàn tâm cho công việc.
Tôi từng thấy thông báo tuyển dụng của một trường nổi tiếng ở Dhaka đưa ra mức lương thấp đến mức gần như là một sự xúc phạm. Khi hỏi một thành viên ban quản lý về mức lương này, họ trả lời thản nhiên: “Dù trả mức này, chúng tôi vẫn có rất nhiều ứng viên giỏi. Họ kiếm thêm đủ từ việc dạy luyện thi”.
Câu nói ấy cho thấy dạy thêm đã trở thành nguồn thu không thể thiếu của nhiều giáo viên. Khi người dạy phải dành thời gian kiếm thêm để trang trải cuộc sống, việc giữ trọn vai trò và những giá trị cốt lõi của nghề giáo cũng trở nên khó khăn hơn.
Theo thời gian, sự thiếu thốn trở thành điều bình thường. Những yêu cầu của giáo viên hiện nay cũng khá khiêm tốn, cho thấy họ đã quen với việc không có nhiều khả năng thay đổi. Gần đây, họ đề nghị tăng 20% phụ cấp tiền nhà. Chính phủ đáp ứng 5%, sau đó điều chỉnh lên 7,5%.
Tăng lương giáo viên là khoản đầu tư cho giáo dục
Nhiều người vẫn đặt câu hỏi: “Tăng lương có thực sự giải quyết được vấn đề?”. Câu trả lời của tôi là có, với điều kiện chính sách này nằm trong một cuộc cải cách rộng hơn. Khi nghề giáo có thu nhập và vị thế tương xứng, nhiều người trẻ có năng lực sẽ lựa chọn theo nghề. Tiêu chuẩn tuyển dụng và trách nhiệm nghề nghiệp cũng có thể được nâng lên, qua đó cải thiện chất lượng dạy học về lâu dài.
Các gia đình Bangladesh vẫn chi rất nhiều tiền cho học thêm và du học, nhưng lại tranh luận gay gắt mỗi khi có đề xuất tăng lương giáo viên. Đằng sau sự mâu thuẫn ấy là một quan niệm lâu nay rằng một “người thầy đúng nghĩa” phải biết hy sinh, nghèo và khiêm nhường, như thể cuộc sống đủ đầy và phẩm giá sẽ làm giảm đi giá trị của nghề giáo.
Nếu thực sự quan tâm đến giáo dục, chúng ta cần giải quyết nguyên nhân thay vì chỉ xử lý hệ quả. Những chương trình tập huấn, dự án giáo dục hay các khoản đầu tư cho cơ sở vật chất khó tạo ra thay đổi đáng kể nếu giáo viên vẫn phải sống trong cảnh thiếu thốn và bất an. Các chương trình cải cách sẽ khó đạt hiệu quả nếu vấn đề thu nhập của giáo viên tiếp tục bị xem nhẹ.
UNESCO khuyến nghị mỗi quốc gia dành ít nhất 5,5% GDP cho giáo dục, đồng thời có nguồn ngân sách riêng cho nghiên cứu và phát triển (R&D). Đầu tư cho giáo dục và nghiên cứu là nền tảng để nâng cao năng lực sáng tạo và tri thức.
Tuy nhiên, Bangladesh vẫn chi cho giáo dục thấp hơn đáng kể so với mức trung bình khu vực. Nguồn lực chưa được tập trung đủ vào những yếu tố trực tiếp tác động đến kết quả học tập. Hệ quả là đội ngũ giáo viên thiếu động lực, hệ thống giáo dục phụ thuộc nhiều vào dạy thêm và học sinh có xu hướng chú trọng điểm số hơn kiến thức.
Tăng lương giáo viên không phải là một hành động ban ơn mà là một khoản đầu tư cho chất lượng giáo dục. Singapore và Trung Quốc cho thấy việc đặt giáo viên ở vị trí quan trọng trong chính sách giáo dục có thể góp phần nâng cao chất lượng đào tạo.
Muốn cải thiện giáo dục, Bangladesh cần bắt đầu từ giáo viên, bên cạnh việc đổi mới chương trình, đầu tư cơ sở vật chất và triển khai các chương trình cải cách.
.svg){kind=icon}
