Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng quyết liệt, năng lực của một quốc gia không chỉ được đo lường bằng quy mô vốn hay lực lượng lao động.
Sức mạnh cạnh tranh giờ đây phụ thuộc trực tiếp vào khả năng làm chủ công nghệ lõi để hình thành các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.
Nhằm tạo ra động lực tăng trưởng mới, Chính phủ vừa ban hành Quyết định 21 về Danh mục Công nghệ chiến lược và Sản phẩm Công nghệ chiến lược; Quyết định 808 giao nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược.
Hai văn bản này đánh dấu bước chuyển đổi chiến lược quan trọng, đặt mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045 thông qua sự tự chủ về công nghệ.
Công nghệ chiến lược không chạy theo phong trào
Thay thế cho Quyết định 1131 trước đây, Quyết định 21 xác lập khung ưu tiên quốc gia về danh mục công nghệ và sản phẩm công nghệ chiến lược.
Điểm đột phá lớn nhất của chính sách mới là sự thay đổi trong cách tiếp cận, theo ông Lưu Quang Minh - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ.
Cụ thể, Việt Nam không chạy theo các xu hướng công nghệ trên thế giới. Thay vào đó, việc lựa chọn công nghệ ưu tiên xuất phát trực tiếp từ các "bài toán lớn" của quốc gia và những thách thức thực tiễn trong từng ngành, lĩnh vực cụ thể của nền kinh tế.
Điều này giúp tránh được tình trạng lựa chọn công nghệ theo phong trào hoặc đầu tư dàn trải nhưng không hình thành ra được sản phẩm và năng lực công nghệ có giá trị thực tế.
Danh mục ưu tiên tập trung vào các nhóm có khả năng tạo sức bật lớn về năng suất và bảo đảm an ninh quốc phòng. Cụ thể, các lĩnh vực được chú trọng bao gồm: trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây (Cloud Computing), công nghệ bán dẫn và chip chuyên dụng, mạng viễn thông thế hệ mới.
Bên cạnh đó, những mảng như robot tự động hóa, bản sao số (Digital Twin - mô hình kỹ thuật số phản ánh chính xác một đối tượng vật lý), an ninh mạng, vi sinh tiên tiến, năng lượng và vật liệu mới, khai thác đất hiếm, hàng không vũ trụ và công nghệ đường sắt hiện đại cũng được định vị là trọng tâm.
Theo định hướng này, việc phát triển công nghệ bắt buộc phải gắn liền với sản phẩm đầu ra rõ ràng. Điều này đồng nghĩa với việc mỗi dự án phải xác định được chủ thể có đủ năng lực triển khai và phải có thị trường tiêu thụ thực tế, tránh tình trạng nghiên cứu khoa học tách rời nhu cầu sử dụng.
Năng lực tự chủ công nghệ không thể hình thành bằng đề tài riêng lẻ
Nhận thức rõ việc ban hành danh mục ưu tiên là chưa đủ, Chính phủ tiếp tục đưa ra Quyết định 808 đóng vai trò như một bản kế hoạch hành động.
“Nếu Quyết định 21 trả lời câu hỏi Việt Nam cần ưu tiên những công nghệ và sản phẩm nào, Quyết định 808 đã trả lời cách ưu tiên đó cần được triển khai thông qua nhiệm vụ gì, gắn với các bài toán nào và có sự tham gia của những chủ thể nào, hướng tới kết quả gì. Nói cách khác, Quyết định 21 là khung chiến lược, còn Quyết định 808 là khung kế hoạch hành động”, ông Lưu Quang Minh chia sẻ.
Quyết định 808 yêu cầu việc phát triển công nghệ chiến lược phải được tổ chức liền mạch theo một chuỗi. Quy trình bắt đầu từ việc nhận diện bài toán lớn, bóc tách công nghệ lõi cần làm chủ, đến việc lựa chọn đơn vị nghiên cứu và cuối cùng là đưa sản phẩm ra thị trường.
Trong hệ thống này, Bộ Khoa học và Công nghệ chịu trách nhiệm xây dựng phần nền tảng nhằm nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ.
Các nhiệm vụ cốt lõi bao gồm: phát triển hạ tầng tính toán dữ liệu phục vụ hệ thống AI, thiết lập các trung tâm nghiên cứu thử nghiệm và phòng thí nghiệm quốc gia, ban hành bộ tiêu chuẩn quy chuẩn kỹ thuật cho sản phẩm, tạo sự liên kết giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, thúc đẩy sở hữu trí tuệ, xúc tiến thương mại hóa và kết nối đầu tư nghiên cứu cơ chế hỗ trợ thị trường cho các sản phẩm công nghệ chiến lược.
Nhấn mạnh năng lực tự chủ công nghệ không thể hình thành bằng một vài đề tài nghiên cứu riêng lẻ, đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ khẳng định: “Muốn làm chủ công nghệ cần phải có hạ tầng nghiên cứu, hạ tầng dữ liệu, phòng thí nghiệm, trung tâm thử nghiệm, tiêu chuẩn kỹ thuật, nhân lực chất lượng cao, doanh nghiệp dẫn dắt thị trường”. Đây là điều kiện nền để kết quả nghiên cứu có thể chuyển hóa thành sản phẩm và sản phẩm đó có thể đi vào thị trường, doanh nghiệp Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.
Đồng thời, chiến lược mới phân định rạch ròi vai trò của từng mắt xích trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Trong khi các bộ, ngành đóng vai trò nhận diện bài toán lớn và địa phương cung cấp không gian thử nghiệm, doanh nghiệp được giao trọng trách dẫn dắt thị trường và đầu tư thương mại hóa. Nguồn tri thức nền tảng và nhân lực chất lượng cao sẽ do các viện nghiên cứu, trường đại học đảm nhận.
Sự vận hành đồng bộ này được kỳ vọng sẽ giúp Việt Nam hình thành năng lực công nghệ nội sinh, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu, thúc đẩy các ngành công nghiệp mới dựa trên tri thức dữ liệu công nghệ lõi và đổi mới sáng tạo, trực tiếp đóng góp cho tăng trưởng nhanh bền vững và nâng cao vị thế giai đoạn tới.
.svg){kind=icon}
