Tự hào công xưởng châu Á: Nghịch lý DN Việt bên lề cuộc chơi

Rất ít DN tư nhân tham gia các chuỗi giá trị toàn cầu, hoặc là nhà cung cấp hàng hóa, dịch vụ cho doanh nghiệp FDI đang hoạt động tại Việt Nam. Tỷ lệ này thậm chí càng ngày càng giảm.

Ngày càng thụt lùi

Cụ thể, năm 2015, có khoảng 69% doanh nghiệp FDI mua nguyên liệu đầu vào từ các DN tư nhân trong nước, thì tỷ lệ này đã giảm xuống còn 62,5% trong năm 2017 và 60,2% vào năm 2018. Xu hướng tương tự cũng diễn ra đối với nhóm các nhà cung cấp là cá nhân và hộ gia đình. Tỷ lệ doanh nghiệp FDI có nhà cung cấp là các cá nhân và hộ gia đình đã giảm từ 19,3% năm 2015 xuống chỉ còn 15% vào năm 2018.

Liệt kê đối tượng khách hàng chính của các doanh nghiệp tư nhân Việt Nam trong ba năm qua cho thấy, đa số bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ cho các cá nhân người Việt Nam (66%), cho doanh nghiệp tư nhân khác trong nước (64%) và DN Nhà nước (24%).

{keywords}

Mặc dù số DN FDI tìm kiếm nhà cung cấp Việt Nam nhiều hơn trước, nhưng tỷ lệ lại thụt lùi, trong những năm gần đây.

Con số trên quá chênh lệch so với số doanh nghiệp Việt Nam đang làm ăn với đối tác nước ngoài, những thành phần có nhiều khả năng hội nhập vào những chuỗi cung toàn cầu. Hiện chỉ 15% doanh nghiệp tư nhân Việt Nam bán hàng hóa, dịch vụ cho doanh nghiệp nước ngoài tại Việt Nam, bên cạnh đó là 8,4% xuất khẩu sản phẩm trực tiếp và vỏn vẹn 7,4% xuất khẩu gián tiếp thông qua việc bán hàng cho các doanh nghiệp mua hàng bên thứ ba.

Các doanh nghiệp tư nhân Việt Nam hoàn toàn có thể hưởng lợi về công nghệ và quản lý. Rất ít DN tư nhân tham gia các chuỗi giá trị toàn cầu, hoặc là nhà cung cấp hàng hóa, dịch vụ cho doanh nghiệp FDI đang hoạt động tại Việt Nam. Tỷ lệ này thậm chí càng ngày càng giảm. trị bằng cách tham gia vào chuỗi cung ứng, trở thành nhà cung cấp hàng hoá đầu vào và dịch vụ cho các doanh nghiệp FDI. Tuy nhiên, với xu hướng trên, có lý do để lo lắng, về khả năng hội nhập kinh tế toàn cầu, của khu vực kinh tế tư nhân trong nước, VCCI nhận xét.

Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam cũng cho rằng, liên tục trong những năm qua, dòng vốn FDI vào Việt Nam tăng và 56% trong số đó được đổ vào lĩnh vực sản xuất, chế tạo. Tuy nhiên, số DN Việt Nam tham gia vào các chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp FDI là hết sức hạn chế, đặc biệt ở những lĩnh vực đòi hỏi công nghệ cao như sản xuất ô tô, thiết bị điện tử.

Mối liên kết lỏng lẻo

Lý do chính được giới chuyên môn đưa ra là do các doanh nghiệp tư nhân Việt Nam ngày càng nhỏ đi về quy mô nên không thể tham gia vào chuỗi cung ứng. Một doanh nghiệp tư nhân điển hình hiện nay có chưa đến 20 nhân viên và 1,2 tỷ đồng (54.000 USD) vốn đầu tư cố định. Vào thời điểm lẽ ra các doanh nghiệp Việt Nam cần phát triển vững mạnh thì họ lại đang nhỏ đi, cả về quy mô đầu tư và lao động. Sau 30 năm đổi mới, chúng ta vẫn chưa có được một thế hệ các doanh nghiệp ngang tầm thế giới.

Điều đáng nói là DN tư nhân hiện nay chủ yếu hoạt động ở các lĩnh vực thương mại, dịch vụ, xây dựng,... ít tham gia vào sản xuất, công nghiệp. Hơn 50% doanh nghiệp dân doanh vay vốn ngân hàng, chủ yếu để trang trải hoạt động, chứ ít đầu tư cho đổi mới sáng tạo, thiết bị máy móc hay công nghệ. Tỷ lệ sử dụng công nghệ cao rất thấp, so với các nước trong khu vực chỉ đạt 2%. Nguồn vốn đầu tư cho đổi mới công nghệ rất thấp, khoảng 0,2-0,3% tổng doanh thu.  

{keywords}
Sự tham gia của các DN 100% vốn trong nước còn mờ nhạt và hạn chế (ảnh minh họa)

VCCI cho rằng thách thức của việc thiếu vắng các doanh nghiệp có quy mô vừa, khiến cho Việt Nam không thể tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Đồng thời, có rất ít mối liên kết giữa DN nhỏ với doanh nghiệp FDI. Các DN nhỏ Việt Nam chưa tạo được độ tin cậy cao với các tập đoàn đa quốc gia.

Cũng theo VCCI, các DN FDI hiện hoạt động tại Việt Nam chưa hài lòng về chất lượng và năng lực của các nhà cung cấp nội địa. Gần 60% doanh nghiệp FDI cho biết khó đáp ứng yêu cầu về tỷ lệ nội địa hóa, để có thể hưởng ưu đãi thương mại, do họ gặp phải những vấn đề về chất lượng và năng lực của nhà cung cấp trong nước.

Các doanh nghiệp FDI lớn đang hoạt động tại Việt Nam đến nay vẫn chủ yếu là gia công, lắp ráp, để tận dụng giá nhân công rẻ, nhưng ưu thế này ngày càng mất dần so với những nước như Campuchia, Lào.

Rất ít doanh nghiệp tư nhân trong nước tham gia các chuỗi giá trị toàn cầu, hoặc ở phạm vi là nhà cung cấp hàng hóa, dịch vụ cho các doanh nghiệp FDI đang hoạt động tại Việt Nam. Không những thế, tỷ lệ ngày càng giảm đi - đây là điều khá ngạc nhiên. Bởi sự hiện diện của các chuỗi giá trị toàn cầu tại Việt Nam hiện nay rất rõ. Thậm chí nhiều nhà kinh tế còn nhìn nhận, Việt Nam là một trong những “công xưởng sản xuất” lớn của châu Á.

Cho đến nay, dù kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam tăng trưởng cao, nhưng đóng góp chủ yếu vẫn từ khu vực DN FDI chiếm hơn 70% kim ngạch cả nước. Sự tham gia của các DN 100% vốn trong nước còn mờ nhạt và hạn chế.

Theo chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, Việt Nam đang đứng trước ngã rẽ: hoặc tiếp tục xuất khẩu dựa vào gia công, lắp ráp, có giá trị gia tăng thấp; hoặc đa dạng hoá và vươn lên trong chuỗi giá trị toàn cầu, để tham gia vào công đoạn đem lại giá trị gia tăng cao hơn. Đứng trước ngã rẽ này, Việt Nam gặp rất nhiều khó khăn, khi mối liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội đang rất hạn chế, không tạo được hiệu ứng lan toả.

Trần Thủy

tin nổi bật

Nhiều nước muốn tham gia CPTPP

Thời gian gần đây, một số nền kinh tế đã bày tỏ sự quan tâm tới việc gia nhập Hiệp định CPTPP. Sau Vương quốc Anh, đến lượt Trung Quốc, Đài Loan, Ecuador và Costa Rica... cũng xin gia nhập CPTPP.

Người trưởng thành tại Trung Quốc giàu hơn châu Âu

Trung Quốc có tốc độ tăng trưởng ấn tượng và đang gây áp lực lên khu vực châu Âu về khối lượng tài sản trung bình của người dân.

Chưa rõ cơ sở pháp lý ngân sách mua lại 8 dự án BOT giao thông

Bộ Kế hoạch và Đầu tự nhận thấy, việc giải quyết dứt điểm các vấn đề còn tồn tại trong nhiều năm qua của 8 trạm thu phí/dự án BOT giao thông, do Bộ Giao thông vận tải được giao làm cơ quan nhà nước có thẩm quyền, là cần thiết.

Ngành ‘đói’ đơn hàng, ngành không dám nhận thêm hợp đồng

Các doanh nghiệp xuất khẩu gỗ gặp khó, đói đơn hàng trước tình trạng lạm phát ở Mỹ, châu Âu. Trong khi, ngành lương thực thực phẩm chịu áp lực về giá nguyên liệu đầu vào nên không dám ký thêm hợp đồng.

Từ cây chè cổ thụ rừng già đến bàn trà người Việt

Không chỉ giúp nhiều gia đình thay đổi cuộc sống, Shanam còn giúp người yêu trà thêm lựa chọn, đồng thời đưa tên tuổi trà Việt Nam ra thế giới.

Vội vàng bắt đáy, nhà đầu tư ‘chưa về bờ đã lại ra xa’

Nhiều nhà đầu tư tiếp tục gánh khoản lỗ trăm triệu sau khi vội vàng bắt đáy chứng khoán.

Bộ trưởng Lê Minh Hoan: 3,8 triệu ha lúa là quy hoạch mở, không đóng khung

Ngành nông nghiệp Việt Nam đang tập trung để tăng tỷ trọng trong lĩnh vực thuỷ sản và cây ăn trái, giảm lúa gạo. Quy hoạch 3,8 triệu ha trồng lúa là linh hoạt, có độ mở chứ không đóng khung.

Giá chung cư tăng, người mua chóng mặt

Giá chung cư trên thị trường Hà Nội khá cao khiến nhiều người ngậm ngùi, đành phải từ bỏ ước mơ mua nhà.

DN xuất khẩu thiếu đơn hàng, người lao động thiếu việc làm

Nhiều DN xuất khẩu rất thiếu đơn đặt hàng, trong khi những tháng cuối năm là thời điểm tăng tốc dẫn đến sản xuất gặp khó khăn, người lao động thiếu việc làm, thu nhập giảm.

Xu hướng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực khách sạn

Các khách sạn hợp tác quản lý với đối tác nước ngoài đổi tên, tham vọng của ông trùm khách sạn trong cuộc đua chiếm lĩnh thị phần

Lúng túng xác định giá bán điện cho dự án điện gió, mặt trời

Nhiều dự án điện gió, điện mặt trời đến nay vẫn chưa có giá bán điện sau khi Biểu giá ưu đãi (FIT) hết hạn. Nhiều chủ đầu tư vẫn đang ngóng cơ chế giá.

Biệt thự 700 tỷ, căn hộ triệu USD phục vụ siêu giàu Việt

Với mức giá cao ngất ngưởng, giới nhà giàu vẫn sẵn sàng bỏ triệu USD để sở hữu bất động sản siêu sang.

Việt Nam cần có các hãng tàu lớn

Việc thiếu các hãng tàu của riêng mình khiến hàng xuất khẩu của Việt Nam bị các hãng tàu nước ngoài chi phối, gây không ít khó khăn cho DN xuất khẩu.

Loạt giao dịch nghìn tỷ quanh lô đất hơn 6.000 m2 bị TP.HCM thu hồi

Trước khi bị UBND TP.HCM thu hồi, cổ phần của Công ty Việt Hân Sài Gòn đã được các cổ đông chuyển nhượng nhiều lần với giá trị lên tới hàng nghìn tỷ đồng.

Những 'đại bàng' rót vốn nhiều nhất vào Việt Nam

Lego, Trina Solar, Libra là những nhà đầu tư FDI công bố các dự án có quy mô lớn nhất tại Việt Nam từ đầu năm.