Tuyển sinh đại học 2026: Tránh ‘bẫy’ ngành hot, ưu tiên năng lực ứng dụng AI

Bức tranh việc làm toàn cầu và sự thay thế của công nghệ 

Báo cáo Tương lai việc làm 2025 của WEF (Future of Jobs Report 2025), UNESCO, Navigos Group và CareerViet - Tổng hợp tháng 6/2026, khảo sát hơn 1.000 doanh nghiệp lớn, đại diện hơn 14 triệu lao động tại 55 nền kinh tế, đưa ra bức tranh hai mặt: đến 2030 các xu hướng công nghệ, kinh tế và chuyển đổi xanh tạo ra 170 triệu việc làm mới, đồng thời khiến 92 triệu vị trí biến mất (tăng ròng 78 triệu).

Sự phát triển của công nghệ đang thúc đẩy các doanh nghiệp thay đổi mạnh mẽ, với 86% doanh nghiệp kỳ vọng AI sẽ làm thay đổi cách thức vận hành trước năm 2030. Đáng chú ý, WEF dự báo trung bình 39% kỹ năng cốt lõi của người lao động sẽ thay đổi hoặc trở nên lỗi thời trong giai đoạn 2025 - 2030. Dù AI có khả năng đảm nhiệm phần lớn công việc văn phòng, các kỹ năng "đặc quyền" của con người như tư duy phân tích, sáng tạo, khả năng phục hồi và tinh thần học tập suốt đời vẫn giữ vị thế không thể thay thế. Riêng tư duy phân tích hiện vẫn được 7 trên 10 doanh nghiệp đánh giá là kỹ năng thiết yếu nhất. 

Chia sẻ tại sự kiện Future Fest 2026, TS. Lê Văn Chương, Trưởng khoa Kỹ thuật Y học, Trường Đại học Văn Lang nhấn mạnh: "Câu hỏi không nên là “AI có thay được con người không” mà là khi AI ngày càng giỏi, con người cần giỏi hơn ở điều gì. AI có thể là bộ não thứ hai, nhưng trái tim vẫn thuộc về con người". 

Thị trường Việt Nam: "Cơn khát" nhân lực thực chiến 

Tại Việt Nam, nguồn cung nhân lực cho các ngành công nghệ đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt trầm trọng. Theo Báo cáo Đánh giá mức độ sẵn sàng về AI (UNESCO, 2025), cả nước hiện chỉ có khoảng 5.000 - 7.000 kỹ sư AI cùng với khoảng 300 chuyên gia đạt trình độ tiến sĩ hoặc sau tiến sĩ. Ngành Công nghệ thông tin dự kiến thiếu hụt từ 150.000 - 200.000 lao động mỗi năm, nguồn nhân lực AI hiện tại mới chỉ đáp ứng được khoảng 1/10 nhu cầu thực tế. 

Báo cáo của UNESCO cũng chỉ ra một thực trạng quan trọng: thị trường lao động Việt Nam không thiếu người theo học AI mà đang thiếu những nhân sự có khả năng thực hành và làm việc thực tế với AI. Nhiều chương trình đào tạo hiện hành vẫn mang nặng tính lý thuyết và thiếu đi sự gắn kết liên ngành.

Phân tích về sự chuyển dịch giá trị của nghề nghiệp, TS. Đặng Khánh Hưng, Phó trưởng bộ môn Mạng máy tính & IoT (Trường Đại học Văn Lang) nhận định: "Khi AI viết phần lớn dòng code, giá trị nằm ở kiến trúc, thiết kế và tư duy hệ thống chứ không phải ở từng dòng code".

Chiến lược chọn ngành trong kỷ nguyên AI
Dự báo đến năm 2030, AI được kỳ vọng đóng góp từ 150 - 200 tỷ USD vào GDP của Việt Nam. Năng lực làm việc cùng AI sẽ trở thành một "kỹ năng nền" cho mọi nghề nghiệp, tương tự như tin học văn phòng hay ngoại ngữ ở các giai đoạn trước. Đối với các tân cử nhân, việc biết sử dụng AI mang lại mức lương từ 11 - 25 triệu đồng, đồng thời tạo ra lợi thế vượt trội trong các lĩnh vực như marketing, tài chính, truyền thông so với những ứng viên chỉ sở hữu bộ kỹ năng truyền thống.

Với các thí sinh 2k8, lời khuyên thiết thực nhất là không nên chỉ chọn tên ngành hay chạy theo độ "hot" tạm thời. Thay vào đó cần ưu tiên những chương trình đào tạo mang lại cả chuyên môn sâu lẫn khả năng ứng dụng AI và tinh thần học hỏi. 

Nhằm đáp ứng xu hướng này, Trường Đại học Văn Lang đã thiết lập năng lực AI làm trục đào tạo xuyên suốt cho hơn 60 ngành học, tập trung vào bốn lớp cốt lõi: kỹ năng dùng AI, đạo đức AI, đào tạo liên ngành và sáng tạo cùng AI. Định hướng này được thể hiện rõ nét nhất ở các khối ngành Luật - Kinh doanh - Quản lý, Công nghệ - Kỹ thuật và Truyền thông. 

Sinh viên còn được hỗ trợ bởi hệ thống siêu máy tính (Viện COSARI) cùng các lộ trình quốc tế như Cử nhân AI 2+2 liên kết với Đại học Công nghệ Sydney (UTS) và Thạc sĩ Khoa học Dữ liệu & AI liên kết với Viện Công nghệ Châu Á (AIT), giúp rút ngắn khoảng cách giữa việc học và làm thực tế.

Phương Dung