Ngày 11/9, phim Mãi nợ một lời tạm biệt (tựa quốc tế Chrysalis) ra rạp trên toàn quốc, đánh dấu lần đầu tiên sau 50 năm diễn viên Kiều Chinh chính thức trở lại màn ảnh Việt Nam. Ở tuổi 89, bà là gương mặt nổi bật trong nhóm Tứ đại mỹ nhân của điện ảnh Sài Gòn trước đây gồm Thanh Nga, Kim Cương, Thẩm Thúy Hằng và Kiều Chinh. Gần 70 năm gắn bó với phim ảnh, gia tài của bà có hơn 100 phim điện ảnh và truyền hình.
Ảnh hậu châu Á chinh phục Hollywood
Kiều Chinh sinh năm 1937 tại Hà Nội, vào Sài Gòn sinh sống từ giữa thập niên 1950. Năm 1957, khi vừa tròn 20 tuổi, nhan sắc của thiếu nữ Nguyễn Thị Chinh tình cờ lọt vào mắt đoàn làm phim của đạo diễn Lê Dân trong một buổi tiệc.
Từ cuộc gặp gỡ ấy, bà bước vào điện ảnh với nghệ danh Kiều Chinh, ra mắt trong phim Hồi chuông Thiên Mụ, vai Như Ngọc - một thiếu nữ mang vẻ đẹp dịu dàng xứ Huế, đóng cùng Lê Quỳnh. Ngay từ vai diễn đầu tay, bà được công chúng đón nhận nồng nhiệt, sau đó liên tiếp góp mặt trong nhiều phim như Mưa rừng, Ngàn năm mây bay, Đôi mắt người xưa... dần trở thành một trong những gương mặt nổi bật của điện ảnh miền Nam.
Vốn tiếng Anh lưu loát giúp Kiều Chinh có lợi thế đặc biệt khi các đoàn phim nước ngoài tìm diễn viên Việt Nam, mở đường cho sự nghiệp vượt ra ngoài biên giới. Năm 1964, tại Liên hoan phim Á Châu ở Đài Bắc, Đài Loan (Trung Quốc), bà được chọn khiêu vũ khai tiệc cùng nam tài tử Mỹ William Holden. Cùng năm, Kiều Chinh tham gia phim Điệp vụ CIA đóng cùng Burt Reynolds, quay tại Thái Lan.
Năm 1965, bà dự Đại hội Điện ảnh Á Châu tại Nhật Bản, sang Hollywood dự buổi ra mắt phim Doctor Zhivago và gặp gỡ Adam West, Omar Sharif tại Paramount Studios. Năm 1969, bà cùng Lê Quỳnh dự LHP Berlin tại Tây Đức, trò chuyện với tài tử Pháp Jean Marais về các dự án hợp tác.
Năm 1970, Kiều Chinh sang New Delhi, Ấn Độ, đóng vai công chúa Kamar Souria trong phim The Evil Within của hãng 20th Century Fox - lựa chọn từng gây tranh luận trong giới điện ảnh Ấn Độ vì vai chính do một diễn viên Việt Nam đảm nhận. Năm 1971, tại Đại hội Điện ảnh Á Châu ở Đài Bắc, Đài Loan (Trung Quốc), Kiều Chinh được chọn là Nữ diễn viên khả ái nhất, danh hiệu mà báo chí Sài Gòn khi đó gọi là Ảnh hậu Á Châu. Sự nghiệp của bà còn trải qua giai đoạn đóng phim tại Thái Lan giữa thập niên 1970.
Vai diễn định danh sự nghiệp quốc tế
Năm 1993, Kiều Chinh đảm nhận vai Suyuan trong The Joy Luck Club - phim Hollywood gây tiếng vang lớn. Vai diễn trở thành dấu ấn được nhớ đến nhiều nhất trong sự nghiệp, đưa tên tuổi bà vào nhóm nữ diễn viên gốc Á giàu cảm xúc nhất của điện ảnh Mỹ.
Năm 1995, bà được Vietnam Children's Fund cử về Việt Nam khánh thành ngôi trường học đầu tiên do quỹ tài trợ xây dựng. Chuyến đi được đài Fox Television thực hiện thành ký sự Kieu Chinh: A Journey Home, sau đó giành 2 giải Emmy.
Sau The Joy Luck Club, bà tiếp tục góp mặt trong Face, Five Spices, Journey From The Fall... Với vai bà Liu trong Face, bà nhận giải Diễn xuất đặc biệt tại Women's Film Festival ở Turin, Italy vào tháng 3/2003, cùng hạng mục với Shirley MacLaine. Cũng nhờ vai Suyuan, tạp chí Entertainment Weekly xếp bà đứng thứ 22 trong danh sách 50 diễn viên khiến khán giả rơi lệ nhiều nhất lịch sử điện ảnh.
Năm 2021, bà phát hành hồi ký Kiều Chinh, kể lại hành trình từ Hà Nội, Sài Gòn đến cuộc sống nơi đất khách và con đường điện ảnh quốc tế.
Trở lại màn ảnh Việt sau 50 năm
Cuối tháng 6/2026, Kiều Chinh có mặt tại Đà Nẵng dự Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng lần thứ 4 (DANAFF IV), nơi bà được Hiệp hội Điện ảnh Hoa Kỳ trao kỷ niệm chương ghi nhận vai diễn bà nội Hương trong Mãi nợ một lời tạm biệt (tên cũ là Chiếc kén) - phim từng được đoàn làm phim giới thiệu bên lề Liên hoan phim Cannes trước đó ít tháng. Đây là lần đầu tiên bà trở lại Việt Nam sau nhiều năm vắng bóng.
Chia sẻ với VietNamNet, Kiều Chinh cho biết sống xa quê hương đã hơn 50 năm, phần lớn thời gian làm nghề ở hải ngoại. Năm ngoái, bà trở về Việt Nam quay Mãi nợ một lời tạm biệt, đảm nhận vai bà nội. "Sau bao nhiêu năm xa cách, nay trở về tôi có cảm giác như một cuộc hội ngộ", bà nói.
Nói về vai diễn để lại nhiều cảm xúc nhất trong hơn 100 vai suốt sự nghiệp, bà nhắc đến The Evil Within, Chiếc bóng bên đường đóng cùng NSND Kim Cương, Thành Được và The Joy Luck Club... Riêng vai bà nội trong phim mới nhất, bà xem đây là hình ảnh tượng trưng cho người phụ nữ Việt Nam cả đời sống cho gia đình, hy sinh và yêu thương.
"Đó là một vai diễn mà tôi không cần phải diễn, chỉ cần sống lại, sống thật bởi vì cả cuộc đời mình, tôi đã gặp những bà nội Việt Nam như vậy", bà nói với VietNamNet.
Nỗi cô đơn tuổi xế chiều
Sống một mình tại Mỹ nhiều năm nay - các con đều đã trưởng thành, có gia đình riêng - Kiều Chinh thừa nhận từng cô đơn nhưng đã học cách trân trọng sự cô đơn đó để hiểu bản thân và cảm xúc, có thêm sức mạnh.
Thời trẻ, bà mê thể thao, từng cưỡi ngựa và trượt nước còn hiện tại nghệ sĩ duy trì tập thái cực quyền mỗi ngày và sống theo tinh thần an nhiên, không để bản thân rơi vào giận dữ hay cực đoan - điều bà ví như triết lý sống của đạo Phật. Kiều Chinh nói tuổi tác với bà chỉ là con số và cả đời sống hằng ngày gần như dành trọn cho điện ảnh.
Nhắc tới các đồng nghiệp, Kiều Chinh dành nhiều tình cảm và không giấu nỗi tiếc nuối khi nhiều bạn bè cùng thời đã qua đời, trong đó có nghệ sĩ Thẩm Thúy Hằng và đạo diễn Hoàng Vĩnh Lộc, số khác đang ở viện dưỡng lão hoặc không còn minh mẫn.
Với bà, việc ở tuổi này vẫn còn khỏe mạnh, còn trí nhớ và còn được đi đây đi đó làm nghề là phần thưởng lớn nhất. Kiều Chinh khẳng định giải thưởng thật sự chỉ đến từ tình yêu của khán giả, không phải từ một hội đồng hay tổ chức nào.
Tại Mỹ, người bà xem như gia đình là nữ diễn viên Tippi Hedren - ngôi sao phim Những chú chim (The Birds) của đạo diễn Alfred Hitchcock. Khi mới sang Mỹ, Tippi Hedren đã dang rộng vòng tay đón nhận bà như người trong nhà.
Dù nhiều khán giả trong nước xem bà như một tượng đài và mong bà về Việt Nam, Kiều Chinh cho biết con cháu bà đều đã lập gia đình và định cư tại Mỹ, tình cảm của một người mẹ, người bà vẫn luôn gắn với nơi con cháu đang sống. Mỗi lần đi đóng phim xa nhà, một người cháu ngoại thường tháp tùng bà, từng cùng Kiều Chinh sang Australia, Thái Lan. Dịp về Việt Nam lần này, cháu bà cũng ở lại vài ngày trước khi phải bay về Mỹ.
Kiều Chinh kể về cuộc sống và nỗi cô đơn:
Ảnh: NVCC, video: HM
.svg){kind=icon}
