Từ góc nhìn của nguyên Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Dy Niên, một nhà ngoại giao kỳ cựu và cũng là người có nhiều gắn bó với Ấn Độ, mối quan hệ Việt Nam - Ấn Độ có một nền tảng rất đặc biệt.
Ông Nguyễn Dy Niên cho rằng, nếu chính trị và ngoại giao tạo nên khuôn khổ hợp tác hiện đại, thì văn hóa và tôn giáo lại là tầng sâu nuôi dưỡng lòng tin giữa hai dân tộc Việt Nam và Ấn Độ và Phật giáo là một trong những sợi dây bền chặt nhất.
Nguyên Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Dy Niên. Ảnh: Bạt Tuấn
Cầu nối tinh thần giữa Việt Nam và Ấn Độ
Nguyên Bộ trưởng Ngoại giao nhấn mạnh, Ấn Độ là quê hương của Đức Phật, là nơi khởi nguồn của một hệ tư tưởng tôn giáo - đạo đức có ảnh hưởng sâu rộng khắp châu Á. Trong khi Việt Nam lại là một quốc gia nơi Phật giáo không chỉ tồn tại như một tôn giáo, mà còn hòa vào đời sống dân tộc, trở thành một phần của văn hóa, đạo lý và bản sắc xã hội.
Nguyên Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Dy Niên nhớ lại cơ duyên của mình với Ấn Độ: “Chỉ ít ngày sau khi Thủ đô được giải phóng, Thủ tướng Ấn Độ Jawaharlal Nehru đã thăm Hà Nội vào ngày 17/10/1954. Đây là vị Thủ tướng đầu tiên trên thế giới đến thăm Việt Nam. Chuyến thăm này không chỉ là một sự kiện ngoại giao, mà là điểm khởi đầu cho một sự gắn bó sâu sắc hơn giữa hai dân tộc.
Cả Chủ tịch Hồ Chí Minh và Thủ tướng Jawaharlal Nehru đều chia sẻ quan điểm Ấn Độ và Việt Nam có lịch sử lâu đời với mối quan hệ văn hóa, tôn giáo rất gần gũi. Trong cuộc gặp với Bác Hồ, Thủ tướng Nehru đặt vấn đề: “Tại sao Việt Nam không cử người sang Ấn Độ đi học?. Và tôi khi đó ở tuổi đôi mươi đã trở thành một trong những người Việt Nam đầu tiên được cử sang Ấn Độ học tập”.
Ấn Độ trong cảm nhận của ông Nguyễn Dy Niên là một không gian văn minh rộng lớn. Trong dòng giao lưu văn hóa - tôn giáo hai nước, Phật giáo giữ vị trí trung tâm. Ông Nguyễn Dy Niên nhấn mạnh: “Đạo Phật ra đời tại Ấn Độ trước Công nguyên khoảng 600 năm. Từ đất Ấn, Phật giáo lan tỏa sang nhiều vùng châu Á, trong đó có Việt Nam. khi đến Việt Nam, Phật giáo không đứng ngoài đời sống xã hội mà được tiếp nhận, Việt hóa và trở thành một phần của đạo lý dân tộc.
Phật giáo ở Việt Nam không chỉ là tín ngưỡng cá nhân hay sinh hoạt chùa chiền, mà từng gắn với vận mệnh đất nước, với tinh thần nhập thế và trách nhiệm xã hội. Nhưng rộng hơn, Phật giáo đã góp phần hình thành một hệ giá trị sống của người Việt: từ bi, khoan dung, hướng thiện, sống hài hòa với cộng đồng và thiên nhiên. Chính cách hiểu và sự chia sẻ giá trị chung này này khiến Phật giáo trở thành cầu nối tinh thần bền vững giữa Việt Nam và Ấn Độ”.
Lễ thả hoa đăng cầu nguyện hòa bình thế giới trong Đại lễ Phật đản Vesak Liên hợp quốc 2025 tại TPHCM. Ảnh: Nguyễn Huế
Nền tảng cho tình bạn lâu bền
Với người Việt Nam, Ấn Độ vì thế không chỉ là một quốc gia lớn ở Nam Á mà còn là đất Phật, là không gian thiêng liêng của cội nguồn Phật giáo. Ông Nguyễn Dy Niên quan sát rằng, ngày nay khi đời sống người dân khá giả hơn, nhu cầu hành hương về đất Phật tăng lên rõ rệt.
“Đất nước hòa bình, đời sống nhân dân tốt hơn, người Việt Nam sang các thánh tích Phật giáo ở Ấn Độ ngày càng đông như Bodh Gaya - nơi Đức Phật thành đạo, hay Lumbini - nơi Đức Phật đản sinh. Những chuyến đi ấy không đơn thuần là du lịch tâm linh, mà là hành trình trở về với cội nguồn của một hệ giá trị đã gắn bó lâu dài với đời sống Việt Nam”, ông nói.
Theo nguyên Bộ trưởng Ngoại giao, bên cạnh Phật giáo, dấu ấn văn hóa và tôn giáo Ấn Độ ở Việt Nam rất đa dạng. Ông nhắc đến Thánh địa Mỹ Sơn như một dấu mốc quan trọng của sự gắn bó giữa hai dân tộc: “Dấu ấn Mỹ Sơn là mấu chốt để làm cho hai dân tộc chúng ta gắn bó, bởi sự hiện diện ấy đã có từ rất lâu đời. Nhìn từ góc độ tôn giáo, Mỹ Sơn là minh chứng cho thấy giao lưu Việt Nam - Ấn Độ đã vượt xa phạm vi ngoại giao hiện đại. Đó là quan hệ giữa các nền văn minh, được hình thành qua thương mại hàng hải, tín ngưỡng, nghệ thuật, kiến trúc và đời sống tâm linh”.
Ông Nguyễn Dy Niên đúc kết, nền tảng tôn giáo - văn hóa đã giúp xây dựng lòng tin giữa Việt Nam và Ấn Độ. Ông nhấn mạnh: “Trong quan hệ quốc tế, lòng tin không chỉ đến từ lợi ích chiến lược hay văn kiện hợp tác, mà còn đến từ cách mỗi dân tộc nhìn nhận đời sống tinh thần, tôn giáo và văn hóa của nhau. Nói đến quan hệ Việt Nam - Ấn Độ không thể chỉ nói đến thương mại, quốc phòng hay chiến lược khu vực. Cần nhìn thấy tầng sâu của di sản tôn giáo, của tình cảm lịch sử và sự tin cậy giữa hai dân tộc. Ấn Độ là một người bạn tốt mà chúng ta cần đẩy mạnh quan hệ”.
Theo ông Nguyễn Dy Niên, thời điểm ông công tác tại Tổng Lãnh sự quán Việt Nam ở Ấn Độ (1964-1969), công tác vận động dư luận Ấn Độ có khá nhiều thuận lợi do xuất phát từ tình cảm sâu sắc của nhân dân Ấn Độ đối với Việt Nam. Ông chia sẻ: "Nói đến Việt Nam là nhân dân Ấn Độ hết lòng ủng hộ. Có những buổi mít tinh, hàng chục ngàn người dân Ấn Độ xuống đường hô vang các khẩu hiệu "Tên anh là Việt Nam. Tên tôi là Việt Nam. Tên chúng ta là Việt Nam". Người dân Ấn Độ gọi Bác Hồ là "Chacha Ho", trong tiếng Hindi "chacha" có nghĩa là chú bác.
Ấn Độ có rất nhiều đảng phái. Tôi nhớ trong một cuộc mít tinh, một đại diện Đảng Quốc đại đã nói rằng, ở Quốc hội họ có thể bất đồng, tranh cãi nhiều điều, nhưng đối với khẩu hiệu "Đoàn kết với Việt Nam" thì tất cả các đảng phái đều thống nhất. Việt Nam đã trở thành điểm chung để nội bộ Ấn Độ đoàn kết hơn".
.svg){kind=icon}
