Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) Đặng Ngọc Điệp vừa ký ban hành Kịch bản ứng phó với tình hình xung đột tại Trung Đông.

Trong đó, Bộ NN&MT nhận định, cuộc xung đột quân sự tại Trung Đông xảy ra đã làm đứt gãy chuỗi cung ứng, đẩy giá dịch vụ vận tải, chi phí sản xuất, chi phí hàng hóa và các chi phí kinh doanh khác tăng mạnh. Từ đó, gây sức ép lạm phát, dẫn đến xu hướng chuyển dịch chuỗi sản xuất, luồng thương mại quốc tế… 

Theo ước tính sơ bộ, chi phí sản xuất nông nghiệp tăng khoảng 3-5%, qua đó làm tăng giá nông sản, thực phẩm và tiềm ẩn nguy cơ đẩy chỉ số giá tiêu dùng (CPI) đi lên. Bởi, giá dầu tăng đã làm tăng chi phí vận chuyển hàng hóa và giá vật tư nông nghiệp, đặc biệt phân bón. Ngoài ra, chi phí của tàu cá khai thác trên biển, phương tiện thu hoạch, vận chuyển hàng hóa nông sản cũng tăng mạnh. 

Bộ NN&MT chỉ rõ, giá mặt hàng này trên toàn cầu đã tăng và có thể tiếp tục tăng 5-15%. Thế nên, giá phân bón ở thị trường trong nước chịu tác động trực tiếp.

Tương tự, thức ăn chăn nuôi cũng có xu hướng tăng giá khoảng 1,5-2% (mức tăng từ 150-300 đồng/kg). Nguyên nhân do chi phí nguyên liệu nhập khẩu và cước vận tải quốc tế tăng. Thế nên, trong ngắn hạn, mặt hàng này có thể tiếp tục tăng giá nếu xung đột kéo dài và chăn nuôi trong nước phục hồi.

W-xuat-khau-thuy-san-1.jpg
Một số doanh nghiệp xuất khẩu cá tra đã phải tạm dừng xuất khẩu sang Trung Đông. Ảnh minh hoạ: Hoàng Giám

Về chi phí logistics, theo phản ánh của các hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp, cước vận tải biển đã tăng 25-35%, thời gian vận chuyển kéo dài thêm 7-14 ngày do tàu phải tránh khu vực rủi ro, làm giảm sức cạnh tranh của một số mặt hàng xuất khẩu (gỗ, thủy sản, nông sản).

Thực trạng này khiến các doanh nghiệp ngành thuỷ sản gặp khó khăn, thậm chí tạm thời không thể vận chuyển hàng. Một số doanh nghiệp xuất khẩu cá tra đã phải tạm dừng xuất khẩu sang Trung Đông do rủi ro vận tải và thiếu chuyến tàu. Tuy nhiên, nhu cầu thực phẩm vẫn cao, các đơn hàng không bị hủy. 

Đối với ngành rau quả, nhiều lô hàng đã đóng container và hạ cảng tại TPHCM nhưng phải chờ do lịch tàu thay đổi hoặc các hãng tàu tạm ngừng nhận hàng đi Trung Đông. Thời gian vận chuyển kéo dài cũng làm tăng nguy cơ suy giảm chất lượng trái cây, buộc doanh nghiệp phải tăng chi phí bảo quản lạnh, đồng thời đối mặt nguy cơ bị từ chối nhận hàng.

“Xuất khẩu một số ngành hàng có tỷ trọng lớn vào thị trường Trung Đông còn bị ảnh hưởng nghiêm trọng hơn”, Bộ NN&MT nhấn mạnh. Trong đó, ngành điều có thể xảy ra kịch bản tạm ngừng xuất khẩu trong thời gian dài, gây áp lực lên tồn kho, ảnh hưởng đến dòng tiền của doanh nghiệp và giá thu mua nguyên liệu trong nước. 

Việc gián đoạn tuyến vận tải qua Biển Đỏ - kênh đào Suez cũng ảnh hưởng gián tiếp đến xuất khẩu hạt điều sang châu Âu và châu Phi.

Ngành hồ tiêu cũng chịu tác động tương tự tại thị trường Trung Đông, đồng thời bị ảnh hưởng gián tiếp khi xuất khẩu sang châu Âu và Bắc Phi do phụ thuộc tuyến vận tải qua Biển Đỏ - kênh đào Suez, khiến chi phí logistics gia tăng.

Bộ NN&MT cho biết, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản sang khu vực Trung Đông trong năm 2025 đạt trên 1,74 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu hạt điều đạt 600 triệu USD, thủy sản 325 triệu USD, cà phê 300 triệu USD…

Theo đó, 3 kịch bản chủ yếu được nghiên cứu, đề xuất theo hướng xung đột kéo dài khoảng 1 tháng, xung đột kéo dài khoảng 3 tháng và xung đột kéo dài khoảng 1 năm. Tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản bị giảm tương ứng với từng kịch bản do xuất khẩu sang thị trường Trung Đông, châu Âu và Bắc Phi giảm.

Để ứng phó với tình hình trên, Bộ NN&MT xác định cần tập trung vào ổn định chi phí sản xuất, bảo vệ lợi nhuận cho người sản xuất, duy trì ổn định chuỗi xuất khẩu và tăng khả năng tự chủ dài hạn. Tận dụng các FTA đã ký để mở rộng thị phần tại nhiều thị trường.

Bộ này cũng sẽ rà soát và đề xuất các chính sách giảm lãi suất cho vay ngắn hạn đối với doanh nghiệp xuất khẩu nông sản sang thị trường Trung Đông; mở rộng hạn mức tín dụng lưu động để duy trì dòng tiền trong giai đoạn thị trường biến động. 

Cùng với đó, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận bảo hiểm tín dụng xuất khẩu để giảm thiểu rủi ro thanh toán; hỗ trợ cấp tín dụng tạo điều kiện cho các doanh nghiệp nhập khẩu các nguyên liệu sản xuất phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, nguyên liệu phục vụ sản xuất trong nước.

Nghiên cứu đề xuất giảm thuế nhập khẩu về 0% với các loại phân bón, nguyên liệu sản xuất phân bón, thuốc bảo vệ thực vật.

Bộ cũng đặc biệt chú trọng theo dõi chặt chẽ thị trường đầu vào cho sản xuất, đặc biệt là khi giá đầu vào tăng hoặc có sự thay đổi về nguồn cung nguyên liệu. Có giải pháp đồng bộ để kiểm soát giá và nguồn cung, tránh tình trạng thiếu hụt nguyên liệu ảnh hưởng đến sản xuất và xuất khẩu.