Ý nghĩa của việc Việt Nam lần đầu có nữ thẩm phán Tòa án Luật Biển quốc tế

Đây là lần đầu tiên Việt Nam có chuyên gia pháp lý quốc tế được bầu làm thẩm phán ITLOS, một trong những cơ quan tài phán quốc tế quan trọng nhất về luật biển.

ITLOS là một trong những thiết chế tài phán quốc tế quan trọng nhất về luật pháp quốc tế nói chung, về luật biển nói riêng. Được thành lập theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982), sau 30 năm đi vào hoạt động, tòa đã có nhiều đóng góp vào việc giải quyết hòa bình các tranh chấp trên biển, thúc đẩy việc giải thích và áp dụng thống nhất UNCLOS 1982.

Trong bối cảnh các vấn đề về biển và đại dương ngày càng đan xen và gắn kết sâu rộng với hòa bình, an ninh, phát triển bền vững, vai trò của các cơ chế tài phán quốc tế như ITLOS càng trở nên quan trọng.

Trả lời phỏng vấn sau sự kiện trên, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung cho biết với vai trò đó của ITLOS, việc PGS.TS Nguyễn Thị Lan Anh được các quốc gia tín nhiệm bầu làm thẩm phán ITLOS với số phiếu cao hàng đầu trong số các ứng cử viên thể hiện sự đánh giá tích cực của các quốc gia thành viên UNCLOS 1982, của cộng đồng quốc tế đối với mong muốn đóng góp của Việt Nam.

Kết quả này cũng thể hiện sự đúng đắn và hiệu quả của đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng và hiệu quả, đẩy mạnh đối ngoại đa phương, thúc đẩy thượng tôn luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên Hợp Quốc và UNCLOS 1982.

Các lãnh đạo Đảng, Nhà nước đã dành nhiều sự quan tâm, chỉ đạo và nhiều bộ, ngành, cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài tích cực hỗ trợ PGS.TS Nguyễn Thị Lan Anh trong quá trình ứng cử.

Việc các nước ủng hộ cao ứng cử viên của Việt Nam còn phản ánh sự nhìn nhận của quốc tế đối với sự phát triển của ngành Luật Quốc tế của Việt Nam, trong đó có chuyên ngành Luật Biển và đối với năng lực chuyên môn, kinh nghiệm, uy tín cá nhân của ứng cử viên của Việt Nam.

Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung chia sẻ, nhìn lại chặng đường dài hội nhập quốc tế thời gian qua, từ một quốc gia chủ động hội nhập và nghiêm túc thực thi luật pháp quốc tế, Việt Nam đang ngày càng tham gia sâu hơn vào quá trình thảo luận, xây dựng và phát triển các nguyên tắc, chuẩn mực pháp lý quốc tế.

Việc Việt Nam lần đầu tiên có chuyên gia trúng cử thẩm phán ITLOS cũng là kết quả của một quá trình lâu dài của các cơ quan trong hợp tác quốc tế, việc đào tạo chuyên gia và đẩy mạnh tham gia đối ngoại đa phương, đánh dấu bước phát triển mới của hội nhập pháp lý quốc tế. Đồng thời, việc này phản ánh uy tín, năng lực đóng góp và vị thế ngày càng gia tăng của đất nước.

Theo Bộ trưởng Lê Hoài Trung, là quốc gia ven biển, Việt Nam có lợi ích gắn bó mật thiết với hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn, tự do hàng hải và phát triển bền vững. Việt Nam sẽ tiếp tục cùng các nước thúc đẩy việc tuân thủ đầy đủ UNCLOS 1982 với vai trò là “Hiến pháp của đại dương”, giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, tăng cường hợp tác biển, bảo vệ môi trường biển và sử dụng bền vững tài nguyên đại dương.

Việc lần đầu tiên có chuyên gia pháp lý quốc tế được bầu làm thẩm phán ITLOS là một bước triển khai cụ thể đường lối đối ngoại được Đại hội 14 của Đảng đề ra, tạo đà tiếp tục triển khai các hoạt động đối ngoại theo hướng chủ động hơn, tích cực hơn, thực chất hơn và hiệu quả hơn.

PGS.TS Nguyễn Thị Lan Anh sẽ thực hiện nhiệm vụ thẩm phán ITLOS một cách độc lập, khách quan, theo đúng quy chế của tòa và các quy định liên quan của UNCLOS. Với phẩm chất, bản lĩnh và năng lực chuyên môn đã được ghi nhận, lãnh đạo Việt Nam tin tưởng PGS.TS Nguyễn Thị Lan Anh sẽ hoàn thành tốt nhiệm vụ trên cương vị mới, đóng góp tích cực vào hoạt động chung của tòa và sự phát triển của luật pháp quốc tế nói chung.

Đây cũng là sự khích lệ đối với đội ngũ chuyên gia Việt Nam trong quá trình tham gia sâu hơn vào các thiết chế pháp lý quốc tế, các công việc chung của cộng đồng quốc tế, việc học, đào tạo, nghiên cứu và phát triển ngành Luật Quốc tế của Việt Nam.

"Chúng ta cũng sẽ tiếp tục đầu tư xây dựng đội ngũ cán bộ, chuyên gia có bản lĩnh, trình độ, năng lực chuyên môn và khả năng làm việc trong môi trường quốc tế" - Bộ trưởng Ngoại giao chia sẻ.

Dấu mốc Việt Nam lần đầu tiên có thẩm phán ITLOS không chỉ góp thêm vào niềm tự hào của đối ngoại Việt Nam mà còn là động lực quan trọng để tiếp tục nâng cao chất lượng hội nhập quốc tế, phát huy tốt hơn vị thế, uy tín và năng lực đóng góp của đất nước trong các công việc chung của khu vực và thế giới.

ITLOS được thành lập theo quy định của Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982) và chính thức đi vào hoạt động từ năm 1996, có trụ sở tại thành phố Hamburg, Đức. Tòa có chức năng giải quyết bằng biện pháp tư pháp các tranh chấp liên quan đến việc giải thích và áp dụng Công ước.

Trong nhiều năm qua, tòa đã có những đóng góp quan trọng trong đời sống pháp lý quốc tế, như thúc đẩy phân định các vùng biển có tranh chấp tại các khu vực trên thế giới, đưa ra ý kiến tư vấn về trách nhiệm pháp lý quốc tế của các quốc gia về ứng phó biến đổi khí hậu.

Tòa gồm 21 thẩm phán được các quốc gia thành viên UNCLOS 1982 bầu chọn, đại diện cho các khu vực địa lý khác nhau trên thế giới. Tại Hội nghị quốc gia thành viên Công ước Luật biển lần thứ 36, các nước đã bầu 7 thẩm phán mới cho nhiệm kỳ 2026-2035. Các thẩm phán phán mới trúng cử đến từ các nước Việt Nam, Ghana, Tunisia, Ấn Độ, Brazil, Nga, và Hà Lan sẽ bắt đầu nhiệm kỳ từ tháng 10 tới.

UNCLOS 1982 có hiệu lực từ năm 1994 và hiện có 172 thành viên (171 quốc gia và Liên minh châu Âu). Việt Nam phê chuẩn Công ước vào năm 1994.