Sáng 20/8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035.

Góp ý về y tế cơ sở tại vùng nông thôn, miền núi, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu (đoàn Hà Nội) cho biết Nhà nước đã bố trí nguồn lực đầu tư bệnh viện, trạm y tế, đồng thời có chính sách tăng phụ cấp và đào tạo nhân viên y tế. Đây là động lực lớn để y tế cơ sở phát triển trong giai đoạn tới.

W-Nguyễn Lân Hiếu_7093.jpg
Đại biểu Nguyễn Lân Hiếu phát biểu sáng nay

Tuy nhiên, qua thực tế tại vùng sâu, vùng xa và địa bàn đặc biệt khó khăn, ông Hiếu cho rằng cơ chế khuyến khích bệnh viện tuyến cơ sở tự chủ tài chính còn chưa phù hợp.

Từ kinh nghiệm thực tế đi vùng sâu vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu cho hay, các bệnh viện tuyến cơ sở, trước đây là bệnh viện huyện, giữ vai trò then chốt trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Những cơ sở này đảm nhận cả khám, chữa bệnh và y tế dự phòng, đồng thời phụ trách các trạm y tế xã.

Người bệnh chủ yếu là dân cư có thu nhập thấp, do đó khoảng 90% nguồn thu của bệnh viện đến từ bảo hiểm y tế.

“Tự chủ chi thường xuyên luôn tạo ra gánh nặng cho nhân viên y tế. Lương nhiều khi còn chưa được nhận đúng kỳ, nói gì đến thu nhập tăng thêm”, ông Hiếu nói.

Theo đại biểu, áp lực này là một trong những nguyên nhân khiến nhân viên y tế nghỉ việc. Người có kinh nghiệm có thể chuyển lên thành phố hoặc mở phòng khám tư, làm suy giảm chất lượng nhân lực tại tuyến cơ sở.

Các bệnh viện năng động có thể phát triển kỹ thuật mới, song sức ép phải tự cân đối tài chính cũng tiềm ẩn nguy cơ lạm dụng chỉ định để bù đắp khó khăn về nguồn thu. Ông Hiếu cho rằng đây là vấn đề khiến người dân lo lắng.

Từ phân tích trên, đại biểu đề nghị không áp dụng cơ chế tự chủ chi thường xuyên đối với bệnh viện tuyến cơ sở tại vùng nông thôn, miền núi và địa bàn đặc biệt khó khăn.

Chương trình mục tiêu quốc gia cần bổ sung nguồn lực để bảo đảm tiền lương ổn định cho nhân viên y tế tại những khu vực này. Khi không còn phải lo nguồn trả lương, bệnh viện có thể tập trung phát triển kỹ thuật, cung cấp dịch vụ theo nhu cầu và nâng cao chất lượng điều trị.

Đề xuất chia ba nhóm khám sức khỏe

Đại biểu Nguyễn Lân Hiếu cũng đề nghị lồng ghép hoạt động khám sức khỏe toàn dân tại vùng miền núi vào chương trình mục tiêu quốc gia, bởi điều kiện địa hình và nguồn lực tại đây không thể so sánh với khu vực thành thị, đồng bằng.

Theo ông, người dân cần được chia thành ba nhóm để tổ chức khám phù hợp. Nhóm thứ nhất gồm người đang điều trị bệnh mạn tính hoặc đăng ký bảo hiểm y tế tại bệnh viện tuyến cơ sở. Bộ Y tế và Bảo hiểm xã hội Việt Nam cần thống nhất cơ chế để nhóm này được khám sức khỏe tổng thể mỗi năm một lần tại chính bệnh viện đăng ký khám, chữa bệnh.

Nhóm thứ hai là người lao động, công chức, viên chức thuộc diện được khám sức khỏe định kỳ theo quy định. Việc tổ chức khám cần chặt chẽ, có tiêu chuẩn đối với cơ sở thực hiện và bảo đảm lưu trữ dữ liệu trên các hệ thống bệnh án điện tử.

“Nếu khám tràn lan, không có dữ liệu minh bạch thì việc khám sức khỏe ở nhóm này sẽ mang tính hình thức, không hiệu quả”, ông Hiếu cảnh báo.

Nhóm thứ ba gồm người cao tuổi, trẻ nhỏ và người có hoàn cảnh khó khăn. Đây là nhóm cần được chương trình mục tiêu quốc gia ưu tiên hỗ trợ.

Ngân sách có thể được phân bổ để tổ chức khám sức khỏe cho trẻ em trước ngày tựu trường; khám cuốn chiếu cho người cao tuổi chưa từng được kiểm tra sức khỏe; khám tại nhà cho người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, không thể đến cơ sở y tế.

Theo đại biểu Nguyễn Lân Hiếu, cần có chính sách đặc thù cho vùng nông thôn, miền núi để chủ trương khám sức khỏe toàn dân được thực hiện hiệu quả và bền vững.

Tránh “bốn chương trình cũ trong một tên gọi mới”

Góp ý về việc tích hợp bốn chương trình mục tiêu quốc gia, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) đề nghị xác lập ngay từ đầu các chỉ số đo lường giá trị gia tăng sau hợp nhất.

Theo bà, việc tích hợp phải giúp giảm đầu mối, đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian phân bổ nguồn lực, xử lý các nhiệm vụ trùng lặp và nâng cao khả năng phối hợp nguồn lực để giải quyết những vấn đề phát triển vùng.

W-NGUYỄN THỊ VIỆT NGA_6758.jpg
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga 

“Nếu cuối giai đoạn vẫn chỉ đánh giá từng mục tiêu như văn hóa đạt bao nhiêu, giáo dục đạt bao nhiêu, y tế đạt bao nhiêu thì về bản chất, chúng ta vẫn đang đánh giá bốn chương trình cũ trong một tên gọi mới”, bà Nga nói.

Đại biểu đề nghị chuyển từ đánh giá sản phẩm đầu ra sang đo lường những thay đổi thực chất trong đời sống người dân, như mức tăng thu nhập bền vững, khả năng tiếp cận giáo dục, y tế, văn hóa, chất lượng nguồn nhân lực và mức độ thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng.

Theo bà Nga, chương trình cần trả lời được hai câu hỏi: Việc tích hợp có thực sự hiệu quả hơn triển khai bốn chương trình riêng biệt hay không và hiệu quả đó có chuyển thành những thay đổi thực chất trong đời sống người dân hay không.