Nhiều hộ dân ở Thanh Hóa, Hà Tĩnh bao năm phải sống trong chung với những bãi rác khổng lồ, nồng nặc mùi hôi, ruồi muỗi dày đặc. Không ít bãi rác quá hạn tiếp nhận, có nơi đóng cửa vì quá tải nhưng rồi phải mở lại do chưa có nơi xử lý thay thế.
LỜI TÒA SOẠN
Quá trình đô thị hóa và phát triển kinh tế khiến bài toán xử lý rác thải tại các tỉnh Bắc Trung Bộ ngày càng trở nên cấp thiết. Khi lượng chất thải phát sinh tăng lên, hạ tầng và năng lực xử lý tại một số địa phương bộc lộ nhiều bất cập.
Các quy định mới với yêu cầu ngày càng cao về kiểm soát phát thải cũng đặt ra thêm sức ép đối với hệ thống xử lý rác tại địa phương. Trước thực trạng này, đâu là hướng đi phù hợp để khắc phục những hạn chế về hạ tầng, nâng cao hiệu quả quản lý chất thải và bảo đảm mục tiêu phát triển bền vững?
Loạt bài “Rác thải tại các tỉnh Bắc Trung Bộ: Thực trạng từ những hạ tầng lỗi thời” sẽ phản ánh thực trạng, phân tích những điểm nghẽn trong đầu tư và vận hành, đồng thời tìm hiểu các giải pháp nhằm nâng cao năng lực xử lý rác thải tại khu vực.
"Nhiều năm chưa có một bữa cơm ngon"
Bãi rác tại phường Sầm Sơn (Thanh Hóa) rộng khoảng 2,7 ha, đi vào hoạt động năm 1997. Rác được xử lý chủ yếu bằng phương pháp chôn lấp, công suất khoảng 25 tấn/ngày. Sau hàng chục năm, bãi rác quá tải, phát sinh mùi hôi, ảnh hưởng khu dân cư xung quanh.
Ngày 31/1/2026, tỉnh Thanh Hóa chấp thuận đóng cửa bãi rác này, chuyển rác đến Nhà máy xử lý rác khu Đông Nam (phường Đông Quang, cách bãi rác cũ hơn 25km). Tuy nhiên, khu xử lý Đông Nam cũng quá tải, phát sinh ô nhiễm. Người dân nhiều lần dựng lều ngăn xe chở rác vào nhà máy. Bãi rác Sầm Sơn vì thế buộc phải tiếp tục tiếp nhận rác.
Bãi rác ở phường Sầm Sơn quá tải suốt nhiều năm qua, đóng cửa từ ngày 3/8. Ảnh: Lê Dương
Ông Nguyễn Hữu Hào (SN 1942), trú khu phố Hợp Thành, sống cạnh bãi rác cho biết gia đình đã ở đây trước khi có bãi rác. "Ban đầu, chính quyền cho đổ rác xuống ao, ruộng. Sau này rác chất thành đống cao tương đương một ngôi nhà ba tầng. Mùi hôi xuất hiện quanh năm, nhất là vào mùa hè. Suốt 30 năm qua chưa có một bữa cơm ngon, khách cũng không dám đến chơi", ông Hào chia sẻ.
Bà Nguyễn Thị Hoạt (SN 1957), nhà cạnh ông Hào, cho biết nhiều hộ dân quanh khu vực này đều khó khăn, không đủ điều kiện chuyển đi.
Nhà ông Hào chỉ cách bãi rác vài chục mét. Ảnh: Lê Dương
Dịp Tết Nguyên đán 2026, lượng rác thải tăng cao. Trong khi đó, Nhà máy Ecotech tại khu Đông Nam bị phản ánh phát sinh mùi hôi, ruồi nhặng, ảnh hưởng đến người dân và phải tạm dừng tiếp nhận rác. Việc này khiến rác ùn ứ tại nhiều địa phương, trong đó có Sầm Sơn.
Ngày 13/2, UBND tỉnh cho phép sử dụng tạm thời bãi chôn lấp Sầm Sơn đến hết 31/5/2026, sau đó gia hạn đến cuối tháng 8/2026. Trước tình trạng ô nhiễm kéo dài, tỉnh quyết định đóng cửa bãi rác từ ngày 3/8.
Theo lãnh đạo phường Sầm Sơn, bãi rác đã chính thức đóng cửa từ ngày 3/8 theo chỉ đạo của Chủ tịch UBND tỉnh. Hiện nay, toàn bộ bãi rác đã được phủ bạt, không còn phát tán mùi hôi, gây ảnh hưởng đến môi trường như trước.
Về lâu dài, tỉnh và Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã trực tiếp làm việc với địa phương để nghiên cứu điều chỉnh quy hoạch, từng bước hạ thấp một phần bãi rác, phủ đất, trồng cây xanh, hướng tới cải tạo thành đồi sinh thái, công viên phục vụ cộng đồng. Đối với hạ tầng xử lý rác thải, nhà máy xử lý rác Quảng Minh đang được triển khai thi công một số hạng mục, trong khi tiến độ xây dựng hố chôn lấp số 10 vẫn còn chậm.
Địa phương mong muốn các công trình sớm hoàn thành, đưa vào vận hành để giảm áp lực xử lý rác, hạn chế tình trạng phải vận chuyển rác đi xa, gây tốn kém kinh phí.
Thiết kế cho 5 năm, hoạt động gần 30 năm
Tại phường Bỉm Sơn (Thanh Hóa), bãi rác Núi Voi cũng đặt ra bài toán tương tự. Người dân phố Sơn Tây phản ánh bãi rác thường xuyên quá tải, phát sinh mùi hôi và nước rỉ rác kéo dài nhiều năm chưa được xử lý dứt điểm.
Bãi rác núi Voi Bỉm Sơn có thiết kế 5 năm đã quá tải suốt 30 năm nay. Ảnh: Lê Dương
Ông Nguyễn Văn Hùng, người dân địa phương, cho biết bãi rác tồn tại từ khoảng năm 1997. "Từ sáng đến tối, mùi hôi từ bãi rác xộc vào nhà. Trời mưa, nước rỉ đen kịt chảy xuống đồng ruộng và đường dân sinh", ông nói.
Ông Hà Duyên Hạnh, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Môi trường và Công trình Đô thị Bỉm Sơn, xác nhận bãi rác xây dựng từ năm 1997, quy mô tính toán đáp ứng nhu cầu xử lý khoảng 5 năm, là bãi chôn lấp, đáy đào sâu khoảng 3m, có lót bạt, dự kiến sử dụng trong thời gian chờ các nhà máy đốt rác đi vào hoạt động. Tuy nhiên, gần ba thập kỷ qua, các nhà máy đốt rác được kỳ vọng sẽ thay thế bãi chôn lấp vẫn chưa đi vào hoạt động.
"Ban đầu bãi rác chỉ tiếp nhận khoảng 70-80 tấn/ngày từ Bỉm Sơn và các khu công nghiệp. Hiện lượng rác tăng lên rất nhiều, trong khi diện tích bãi chỉ khoảng 10ha nên vượt quá sức chứa. Khối lượng rác tồn lưu hiện ước khoảng 2 triệu m3", ông Hạnh cho biết.
Nước đen từ bãi rác chảy ra môi trường bên ngoài. Ảnh: Lê Dương
Về nước rỉ rác, hệ thống xử lý đáp ứng được vào mùa khô (khoảng 20-30m2/ngày) nhưng vào mùa mưa lượng nước tăng mạnh, vượt công suất xử lý. Để giảm mùi và côn trùng, đơn vị vận hành đã phủ bạt khu vực chôn lấp, phun chế phẩm khử mùi, rắc vôi và tăng cường vệ sinh.
Lãnh đạo UBND phường Bỉm Sơn cho biết bãi rác Núi Voi đã quá tải trong thời gian dài, các biện pháp hiện nay chủ yếu nhằm hạn chế mùi và giảm tác động môi trường. Địa phương kỳ vọng Nhà máy đốt rác thải sinh hoạt phát điện Bỉm Sơn sớm đi vào hoạt động, từng bước giải quyết lượng rác tồn đọng.
Bãi rác quá tải, cháy lớn giữa khu dân cư
Tại Hà Tĩnh, khu xử lý rác thải tập trung Hồng Lộc, đóng tại thôn Thượng Phú (xã Hồng Lộc), cũng rơi vào tình trạng quá tải.
Theo ghi nhận, bên trong khu xử lý, rác được tập kết thành những đống lớn, mùi hôi bốc lên nồng nặc. Một số hạng mục như khu chôn lấp, hồ chứa nước rỉ rác, hồ sinh học không còn hoạt động; máy móc, phương tiện xử lý rác xuống cấp, nằm bất động.
Hàng trăm tấn rác ùn ứ, chưa có phương án xử lý tại bãi rác Hồng Lộc. Ảnh: Thiện Lương
Phía ngoài, hàng rào khu xử lý đã xuống cấp, nhiều thanh sắt cong vênh. Trước cổng là tấm biển thông báo khu xử lý ngừng tiếp nhận rác từ ngày 25/1/2026.
Bà H. (trú thôn Thượng Phú), sống cách khu xử lý khoảng 300m, phản ánh vào những ngày thời tiết nóng hoặc có gió, mùi hôi từ bãi rác theo gió bay vào nhà, ruồi nhặng xuất hiện nhiều. "Có những thời điểm, bà con chúng tôi phải mắc màn ăn cơm vì ruồi muỗi quá nhiều", bà H. nói.
Anh Đ.V.T. (trú xã Hồng Lộc) kể rằng trước đây, dù khu xử lý đã quá tải nhưng xe chở rác vẫn hằng ngày đưa rác về tập kết; người dân nhiều lần phản ánh, đề nghị chấm dứt việc tiếp nhận do lo ngại ảnh hưởng môi trường. Cuối tháng 5 vừa qua, tại khu vực tập kết rác xảy ra một vụ cháy lớn, khói bốc cao hàng chục mét.
"Khu xử lý đã ngừng tiếp nhận rác nhưng chúng tôi vẫn lo lắng vì lượng rác khổng lồ tồn đọng tại đây đang để ngoài trời, chưa có phương án xử lý dứt điểm", anh T. nói.
Người dân vào bên trong bãi rác để gom nhặt phế liệu. Ảnh: Thiện LươngBãi rác Hồng Lộc dán biển thông báo ngừng tiếp nhận rác. Ảnh: Thiện Lương
Khu xử lý rác thải tập trung Hồng Lộc được đầu tư hơn 50 tỷ đồng, khởi công năm 2014, hoàn thành và đưa vào hoạt động từ năm 2015, phục vụ tiếp nhận, xử lý rác sinh hoạt của 12 xã, thị trấn thuộc huyện Lộc Hà cũ. Sau nhiều năm hoạt động, công trình đã hết thời hạn vận hành.
Từ tháng 6/2025, dù đã hết thời hạn vận hành nhưng rác sinh hoạt vẫn tiếp tục được đưa về đây do chưa có cơ sở thay thế, khiến khu xử lý rơi vào tình trạng quá tải.
Đến tháng 1/2026, UBND tỉnh Hà Tĩnh yêu cầu ngừng tiếp nhận rác tại Hồng Lộc, đồng thời yêu cầu xử lý lượng rác còn tồn, hạn chế mùi hôi, ruồi muỗi; san gạt, lu lèn các hố chôn lấp; vận hành hệ thống xử lý nước thải và xử lý lượng nước tồn tại các hồ sinh học.
Đại diện UBND xã Hồng Lộc cho biết với lượng rác hiện có vẫn chưa được giải quyết. Trong thời gian chờ phương án, đơn vị đã phun hóa chất tại một số khu vực để hạn chế mùi hôi.
Liên quan đến Dự án Nhà máy xử lý chất thải rắn tại Hồng Lộc, lãnh đạo xã Lộc Hà cho hay đơn vị đã tổ chức họp với người dân để thông tin về dự án. Tuy nhiên, bên cạnh kỳ vọng có một nơi xử lý rác thay thế, người dân vẫn đặt câu hỏi về vị trí nhà máy, công nghệ và nguy cơ tác động đến môi trường, nguồn nước.