Báo chí, tin án mạng và giới hạn tự do biểu đạt

Có thể nói hai tháng qua là một bữa tiệc dài với báo chí trong nước. Các vụ án lớn, với các tình tiết ly kỳ, liên tục xảy ra, đem lại cho các báo một lượng view vô cùng dồi dào. 

- Có thể nói hai tháng qua là một bữa tiệc dài với báo chí trong nước. Các vụ án lớn, với các tình tiết ly kỳ, liên tục xảy ra, từ Bình Phước, qua Nghệ An, tới Yên Bái, và mới nhất là vụ bốn người bị giết hại ở Gia Lai ngày 23/8, đem lại cho các báo một lượng view vô cùng dồi dào.

Cơ quan chủ quản, Bộ TT&TT, cho rằng với cách chạy theo các án mạng trong thời gian qua, truyền thông đã “vượt ngưỡng” của tự do báo chí. Trong một phỏng vấn với VietNamNet, Thứ trưởng Trương Minh Tuấn tuyên bố “báo chí phải ngừng khai thác thông tin tội ác để câu khách”, một ngày sau khi Bộ gửi công văn yêu cầu báo chí dừng việc mô tả chi tiết các hành vi man rợ, khai thác đời tư v.v…

{keywords}
Ảnh: theblaze

Đây không phải lần đầu tiên cơ quan quản lý cảnh báo về hiện tượng “báo lá cải”, nhưng ngoài những băn khoăn về tính khả thi và phù hợp của biện pháp, một vấn đề cơ bản được phóng viên VietNamNet đề cập tới: “Có thể hiểu giới hạn của việc đưa tin về các vụ án như thế nào?”; Khi nào thì được cho là có quá nhiều bài về một vụ việc, khi nào thì việc “tường thuật theo thời gian và diễn biến vụ việc” trở nên “quá chi tiết”?; Cơ quan quản lý sẽ điều chỉnh giới hạn này hàng tuần, hàng tháng, tuỳ từng bài, tuỳ từng vụ án? Bài phỏng vấn nêu trên được 65 000 likes, số like này có đại diện cho đông đảo người đọc? Đây là những câu hỏi không đơn giản.

Trong một tình huống tương tự, gần đây, Cục Xuất bản, in và phát hành cũng đã yêu cầu các nhà xuất bản dừng đăng ký xuất bản sách ngôn tình, đam mỹ, vì cho rằng chúng “vô bổ, thô tục, phản cảm, có nhiều chi tiết mô tả tình dục tỉ mỉ, không cần thiết.” Trong khi Cục cho rằng biện pháp điều tiết này là để “có lợi cho nhân dân”, thì theo một thăm dò trên báo Thể thao văn hoá, 70% người đọc cho rằng “vẫn nên cho xuất bản bình thường như trước”. Dường như đang có những quan điểm khác nhau giữa nhà quản lý và người tiêu dùng về giới hạn của quyền tự do sản xuất và lưu truyền thông tin và các sản phẩm văn hoá.

Các khác biệt quan điểm này không chỉ có ở Việt Nam mà còn ở rất nhiều quốc gia với văn hoá và mô hình quản trị khác nhau.

Một ví dụ gần đây là Singapore. Sau khi Lý Quang Diệu qua đời, Amos Yee, một thiếu niên 16 tuổi đã đăng tải lên YouTube một đoạn video 8 phút, so sánh một cách chê bai ông này với chúa Jesus rằng họ “đều là những người khao khát quyền lực”, và đăng một bức biếm hoạ mô tả cảnh ông Lý đang làm tình với bà Margaret Thatcher. Amos Yee bị bắt giữ và kết án 4 tuần tù giam vì các tội danh truyền bá văn hóa phẩm đồi truỵ, cố ý làm tổn thương tình cảm sắc tộc hay tôn giáo của người khác. Trong khi một số trí thức và tổ chức dân sự Singapore lên tiếng bảo vệ Amos Yee thì Thủ tướng Singapore cho rằng “tự do biểu đạt có giới hạn của nó”.

Ngay cả ở phương Tây, nơi được cho là có truyền thống tự do biểu đạt lâu đời nhất, cũng có nhiều tranh cãi. Tháng 5 vừa qua, quyết định của Hội Văn bút (PEN) của Mỹ trao giải thưởng Dũng cảm Tự do biểu đạt cho Charlie Hebdo, tờ báo trào phúng Pháp đã bị tấn công và làm 5 hoạ sĩ thiệt mạng hồi đầu năm, đã làm dấy lên những tranh luận căng thẳng trong cộng đồng văn chương. 

Trên 200 nhà văn, hội viên đã ký vào một bức thư ngỏ phản đối vì theo họ, tờ báo này kỳ thị Hồi giáo, không khoan dung, và những biếm hoạ của nó “có chủ ý gây thêm sự sỉ nhục và đau khổ” cho người khác. Tuy nhiên, trong buổi lễ trao giải tại New York, tổng biên tập Charlie Hebdo khẳng định niềm tin của mình vào quyền được chế nhạo tất cả tôn giáo, quan niệm và hệ tư tưởng trong một môi trường dân chủ.

Tự do nên dừng ở đâu?

Trong thời đại Internet và mạng xã hội, dòng thác thông tin chỉ cách chúng ta một cái gõ tay lên màn hình, và một phát ngôn cá nhân cũng có thể đến được với hàng triệu người.

Chính vì thế, mỗi cộng đồng đang phải đối mặt một cách cấp thiết hơn với các câu hỏi liên quan tới giới hạn của tự do biểu đạt:

Mời bạn đọc thể hiện quan điểm thông qua khảo sát ngắn dưới đây. Khảo sát có mục tiêu dựng nên một bức tranh bao quát về thái độ của người Việt, và tạo ra một thảo luận rộng rãi về tự do biểu đạt, từ đó góp phần trả lời câu hỏi về vai trò của nhà nước, về trách nhiệm của mỗi người, về cách các thành viên trong cộng đồng chung sống để cân bằng giữa nhu cầu tự do và gắn kết xã hội.

Mời bạn đọc trả lời câu hỏi khảo sát TẠI ĐÂY

Đặng Hoàng Giang (CECODES (Trung tâm nghiên cứu phát triển và hỗ trợ cộng đồng)

 

tin nổi bật

Dự báo thời tiết 9/2: Sương mù mờ mịt kèm mưa phùn tiếp diễn ở miền Bắc

Dự báo thời tiết ngày 9/2, hình thái thời tiết sương mù, mưa phùn nồm ẩm tiếp diễn ở miền Bắc và Bắc Trung Bộ. Từ Trung đến Nam Bộ có nắng, trong đó miền Đông nắng nóng.

Hai cháu bé chết đuối thương tâm dưới hồ cá koi nhà hàng xóm

Thấy con đi chơi lâu chưa về, người nhà 2 cháu bé đi tìm thì nhận được tin con mình chết đuối dưới hồ cá koi nhà hàng xóm.

Đề nghị khẩn về PCCC để bảo vệ công trình cầu ở TP.HCM

Sở GTVT TP.HCM vừa đề nghị khẩn đến các cơ quan chuyên môn, chính quyền các quận, huyện và TP Thủ Đức về việc tăng cường công tác PCCC để bảo vệ an toàn công trình cầu trên địa bàn.

Thăm Singapore, Thủ tướng kể với kiều bào về lời dặn của Tổng Bí thư

Trước khi Thủ tướng lên đường thăm Singapore, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng dặn cố gắng làm sao thúc đẩy quan hệ với các nước ASEAN, đưa quan hệ với từng nước đi vào thực chất, hiệu quả.

Thủ tướng phê duyệt điều chỉnh hoàn thành metro số 1 đến cuối năm 2023

Thủ tướng vừa phê duyệt điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án Xây dựng tuyến đường sắt đô thị số 1 TP.HCM, tuyến Bến Thành - Suối Tiên.

Bốc thăm 67 người ở 9 bộ, ngành để xác minh tài sản

Ngày 8/2, Thanh tra Chính phủ tổ chức bốc thăm lựa chọn 67 người đang công tác tại 9 bộ ngành, tập đoàn Nhà nước để xác minh tài sản, thu nhập trong năm 2023.

Vành đai 3 TP.HCM chưa khởi công đã 'bí' nguồn vật liệu

Trong khi đất đắp nền, đá xây dựng cơ bản đáp ứng cho nhu cầu dự án Vành đai 3 TP.HCM thì cát xây dựng và đắp nền đang bị thiếu hụt trầm trọng.

Lý do chuyển sân bay quân sự Biên Hòa, Thành Sơn sang lưỡng dụng

Căn cứ kết quả rà soát, nghiên cứu bổ sung, Cục Hàng không Việt Nam thống nhất kiến nghị bổ sung quy hoạch 2 cảng hàng không quốc nội Thành Sơn và Biên Hòa.

Thanh niên ở Huế tử vong vì khung thành đổ vào người

Khi đang đá bóng, nam thanh niên ở TP Huế bất ngờ chân mắc vào lưới cầu môn, giật đổ khung thành khiến xà ngang đổ đè lên người làm tử vong thương tâm.

5 trường hợp sử dụng dữ liệu cá nhân không cần chủ thể đồng ý

Chính phủ quyết nghị đồng ý quy định dữ liệu cá nhân được xử lý không cần sự đồng ý của chủ thể dữ liệu trong một số trường hợp.

Thủ tướng kỷ luật 2 Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bình Dương

Phó Thủ tướng Trần Lưu Quang vừa ký các quyết định của Thủ tướng thi hành kỷ luật với ông Mai Hùng Dũng, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Bình Dương và ông Nguyễn Lộc Hà, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bình Dương.

Cục CSGT: Ba quy tắc an toàn khi đi đường đèo dốc, sương mù để tránh tai nạn

Những ngày qua, tại các tỉnh thành phía Bắc liên tục xuất hiện tình trạng sương mù dày đặc, tiềm ẩn nguy cơ xảy ra tai nạn giao thông. Để tránh sự cố, Cục CSGT đã đưa ra chỉ dẫn lái xe an toàn.

Giám định thương tích người cha bảo vệ con bị chủ nuôi chó đánh

Công an quận 7 (TP.HCM) đang điều tra và trưng cầu giám định thương tích đối với người cha bảo vệ con trong vụ bị chủ nuôi chó không rọ mõm hành hung.

Ba gói thầu cao tốc Bắc - Nam hàng chục nghìn tỷ chưa được chỉ định thầu

Trong 25 gói thầu của 12 dự án thành phần cao tốc Bắc Nam giai đoạn 2 (2021 – 2025) còn 3 gói chưa được chỉ định thầu.

Mẹ khóc ngất bên thi thể con gái tử vong dưới gầm xe đưa đón

Bé gái 9 tuổi đi học bị xe đưa đón học sinh cán qua người, tử vong ngay trước cổng trường.