Biển Đông và sự đánh tráo khái niệm của TQ

TQ đang xây dựng các căn cứ tiền tiêu trên các đảo nhân tạo cho đội tàu đánh cá, các tàu thăm dò dầu, khí đốt và tàu hải giám của họ - phân tích của GS C.Thayer.
- TQ đã đánh tráo khái niệm pháp lý bằng cách chuyển đổi UNCLOS thành “luật quốc tế với đặc tính TQ”. Tiến triển này sẽ thúc đẩy sự khẳng định của TQ về “chủ quyền không thể tranh cãi” trên Biển Đông. Cùng với đó, TQ đang từ từ và cố ý đẩy trung tâm hàng hải ra khỏi khu vực Đông Nam Á.

LTS: GS Carl Thayer, chuyên gia nghiên cứu về Đông Nam Á, TQ, Biển Đông có góc nhìn riêng đánh giá những hành động của TQ đang tiến hành ở Biển Đông, cố gắng mô tả những hệ lụy khôn lường  thông qua những phân tích chi tiết. Xin lược dịch với bạn đọc góc phân tích của GS Carl Thayer:

Từ khi hình ảnh vệ tinh xác nhận rằng TQ đang xây dựng đảo nhân tạo ở Biển Đông vào năm ngoái, các nhà báo, chuyên gia an ninh và cả quan chức chính phủ chấp nhận một cách thiếu cân nhắc thuật ngữ vốn làm cho vấn đề còn đang tranh cãi này trở nên càng mù mờ hơn là làm rõ nó. Không có thứ gì bị lạm dụng như thuật ngữ “cải tạo đảo đá” này, cả trong việc sử dụng hàng ngày và ý nghĩa pháp lý của nó.

Một bài bình luận được viết bởi học giả TQ Shen Dingli lập luận rằng không có lệnh cấm cải tạo đảo đá nào trong luật pháp quốc tế. Ông đưa ra ví dụ về sân bay quốc tế Kansai của Nhật Bản, thành phố Thượng Hải, Hồng Kông và Dubai. Tuy nhiên, không ví dụ nào trong đó có thể so sánh với những gì đang diễn ra ở Biển Đông.

{keywords}

Phân tích hình ảnh vệ tinh bãi Chữ Thập, quần đảo Trường Sa của VN, với các cầu cảng do TQ xây dựng phi pháp. Ảnh: Inquirer

Hãy nói rõ rằng TQ đang không cải tạo đảo đá ở Biển Đông nhằm cải thiện các điều kiện của thực thể tại đây - một hòn đảo - vốn đã bị suy thoái do tác động của môi trường hoặc sự sử dụng của con người. TQ đang hút cát từ đáy biển và các rạn san hô để tạo ra các hòn đảo nhân tạo.

TQ tuyên bố một cách sai lạc rằng họ đang cải tạo đảo đá trên các hòn đảo thuộc chủ quyền của họ. Không phải như thế! TQ đang xây dựng các công trình nhân tạo tại các bãi nửa chìm nửa nổi (các thực thể ngập trong nước khi thủy triều cao) và các đá. TQ không thể tuyên bố chủ quyền đối với các thực thể này. Các thực thể này cũng không được hưởng các vùng biển hoặc vùng trời theo luật.

Các đảo nhân tạo có một ý nghĩa khác biệt trong luật pháp quốc tế. Theo Công ước LHQ về Luật biển (UNCLOS), chủ quyền của các đảo nhân tạo chỉ có thể được thiết lập bởi một quốc gia ven biển trong vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của nó. Điều 56 nói rằng “Trong vùng đặc quyền kinh tế, các quốc gia ven biển có … quyền tài phán ... liên quan đến: (i) việc thiết lập và sử dụng các đảo nhân tạo, các thiết bị và công trình...”.

Điều 60 cho phép các quốc gia ven biển "đặc quyền xây dựng ... các đảo nhân tạo”. Và điều 80 trong luật này kéo dài đặc quyền xây dựng các đảo nhân tạo này đến thềm lục địa một quốc gia ven biển.

Tất cả 7 thực thể mà hiện nay TQ đang chiếm giữ và đã chuyển đổi thành các đảo nhân tạo đều là chủ thể của vụ kiện Philippines đưa ra trước Tòa án Trọng tài của LHQ.

Thông cáo và Tuyên bố yêu sách của Philippines lập luận rằng theo UNCLOS thì bãi Vành Khăn, bãi Ken Nan, bãi Gaven và bãi Subi đều là các thực thể ngập nước đồng thời cả bãi Vành Khăn và bãi Ken Nan đều là một phần của thềm lục địa Philippines. Hơn nữa, Philippines cho rằng bãi cạn Scarborough, bãi Gạc Ma, bãi Chữ Thập và bãi Châu Viên là đá theo UNCLOS. Tất cả các thực thể này đều nằm trong vùng đặc quyền kinh tế hoặc thềm lục địa của Philippines.

{keywords}

Toàn cảnh các công trình xây dựng trái phép của TQ trên đảo Gạc Ma, bao gồm tòa nhà trung tâm cao 6 tầng, các tháp quan sát không lưu cùng các hệ thống cần cẩu, tàu vận tải hoạt động liên tục. Ảnh: Huy Phong

Tóm lại, TQ thừa nhận các thực thể này là đảo theo ý nghĩa pháp lý và do đó yêu sách không chỉ có chủ quyền với các hòn đảo này mà còn với lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa và vùng trời phía trên chúng. Philippines cho rằng các thực thể này là các bãi ngầm, rạn san hô và bãi nửa chìm nửa nổi ngập nước không đủ điều kiện là đảo theo UNCLOS nhưng là một phần của thềm lục địa Philippines, hoặc thuộc đáy biển quốc tế.

Mù mờ việc xây đảo nhân tạo

Vấn đề xây dựng đảo nhân tạo của TQ đã bị làm mù mờ đi bởi 3 vấn đề khác. Vấn đề đầu tiên liên quan đến nỗ lực của TQ để thực thi quyền tài phán của mình trên vùng nước rộng 12 hải lý xung quanh các đảo nhân tạo này và không phận trên các thực thể này.

Luật pháp TQ đòi hỏi việc đưa ra các đường cơ sở trước khi khẳng định về quyền tài phán trên các vùng biển. Với trường hợp ngoại lệ là quần đảo Hoàng Sa, TQ đã không đưa ra bất kỳ đường cơ sở nào trên các thực thể mà họ đã chiếm giữ.

... Các bên tham gia ký kết UNCLOS được lệnh cấm tiến hành bất kỳ hành động nào làm thay đổi hiện trạng.

Việc TQ đòi quyền chủ quyền trong trường hợp này là một hình thức của việc đánh tráo khái niệm pháp lý, trong đó TQ chuyển đổi các thực thể và đá ngập nước thành các đảo hình thành tự nhiên.

TQ đã nhiều lần ngăn chặn các máy bay quân sự của Philippines và Mỹ bằng việc buộc họ rời khỏi khu vực mà các quan chức quân đội TQ gọi là “khu vực cảnh báo quân sự” hoặc “khu vực an ninh quân sự”. Nếu các thông tin trên các phương tiện truyền thông về việc các tàu chiến Mỹ đã kiềm chế trước việc xâm phạm khu vực 12 hải lý quanh các đảo nhân tạo và máy bay quân sự của Mỹ đã không trực tiếp vượt qua các thực thể này là chính xác thì sự đánh tráo khái niệm pháp lý của TQ đã thành công.

Phá vỡ UNCLOS

Vấn đề thứ hai liên quan đến sự tương đương giữa hành động TQ gọi là “cải tạo đảo đá” với những nỗ lực tương tự của VN, Malaysia và Philippines. TQ lập luận rằng các bên tranh chấp khác đã thay đổi nguyên trạng từ rất lâu và TQ chỉ đang cố gắng bắt kịp. Câu hỏi quan trọng là những hoạt động nào đã được thực hiện từ năm 2002 và với mục đích gì?

Philippines đã tiến hành cải tạo đảo ở Palawan. Palawan là một thực thể hình thành tự nhiên và đủ điều kiện để được công nhận như là một hòn đảo theo luật pháp quốc tế. Philippines có chủ quyền trên đảo Palawan và do đó họ có thể cải tạo đảo một cách hợp pháp với bất cứ mục đích nào.

{keywords}

Tháng 3/2015, báo Inquirer, Philippines đăng ảnh TQ cải tạo bãi đá ở Trường Sa của Việt Nam

... TQ và tất cả các bên tranh chấp khác vào tháng 10/2002 đều đã ký vào Tuyên bố về cách ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) vốn không có tính ràng buộc.

Theo DOC, các bên tham gia ký kết đồng ý “thực hiện việc kiềm chế trong khi tiến hành các hoạt động có thể làm phức tạp hoặc gia tăng tranh chấp và ảnh hưởng đến hòa bình và ổn định...”. Rõ ràng là việc cải tạo đảo đá được thực hiện bởi Philippines không đạt đến mức làm phức tạp hoặc leo thang tranh chấp cũng như ảnh hưởng đến hòa bình và ổn định ở Biển Đông.

Tuy nhiên, hành động của TQ lại làm phức tạp các tranh chấp. Việc xây dựng đảo nhân tạo của TQ trực tiếp phá vỡ UNCLOS và đại diện cho một động thái phủ đầu chống lại mọi quyết định của Tòa án trọng tài. TQ đã thay đổi “bằng chứng hiện trường” và đưa ra trước khu vực một việc đã rồi. 

TQ đã ngăn chặn tự do hàng hải và việc đi ngang qua của các tàu hải quân và máy bay cũng như các ngư dân trong khu vực. Ví dụ cụ thể là hiện nay có những thông tin cho rằng một tàu chiến TQ bắn vào ngư dân Philippines ở gần một trong các đảo nhân tạo của TQ.

Hoạt động xây dựng của TQ đã ảnh hưởng đến hòa bình và ổn định trong khu vực vì các tuyên bố lặp đi lặp lại của TQ rằng những hòn đảo nhân tạo sẽ phục vụ mục đích quốc phòng. TQ đã nhiều lần tuyên bố mình có quyền đơn phương tuyên bố và thiết lập một Vùng nhận dạng phòng không tại Biển Đông. Một nhà bình luận TQ đã đi quá xa khi nói rằng TQ nên đối đầu với máy bay quân sự Úc bay qua vùng trời phía trên các đảo nhân tạo của TQ và nếu cần thiết thì bắn hạ chúng.

TQ được cho là đã chấm dứt “cải tạo đảo đá” trên 4 trong số các thực thể và chuyển sang củng cố sự hiện diện của họ bằng cách xây dựng cầu tàu, bến cảng và các tòa nhà cao tầng.

Việc xây dựng một đường băng dài 3110 mét trên bãi Chữ Thập cùng với các thông tin rằng một đường băng tương tự sẽ được xây dựng tại bãi Subi để cung cấp cơ sở hạ tầng hỗ trợ việc triển khai tất cả các loại máy bay quân sự TQ hiện có. TQ có thể đột ngột và trong thời gian ngắn chuyển đổi các cơ sở có bề ngoài là dân sự và khoa học thành các căn cứ tiền tiêu cho các hoạt động quân sự.

Vấn đề thứ ba liên quan đến các tác động lên môi trường biển của các hoạt động xây dựng của TQ. Là một bên tham gia ký kết UNCLOS, TQ đang bị ràng buộc phải bảo vệ môi trường biển. Các quan chức TQ nhiều lần tuyên bố rằng họ đã cân nhắc các tác động lên môi trường của hoạt động xây dựng của họ và không có mối nguy hại đang hiện hữu.

Khẳng định của TQ đang bị thách thức bởi các quan chức Philippines cũng như các nhà khoa học biển. Hình ảnh vệ tinh cho thấy rõ dấu nạo vét trên các rạn san hô liền kề với nơi TQ đang xây dựng các đảo nhân tạo.

Không, TQ đang không cải tạo đảo đá. TQ đang xây dựng các căn cứ tiền tiêu trên các đảo nhân tạo cho đội tàu đánh cá, các tàu thăm dò dầu và khí đốt và các tàu hải giám của họ. Khi TQ hoàn thành việc xây dựng cơ sở hạ tầng, bao gồm các radar tầm xa, thì sẽ chỉ còn là vấn đề thời gian cho việc máy bay quân sự và tàu chiến hải quân của họ xuất hiện.

Tóm lại, TQ đã đánh tráo khái niệm pháp lý bằng cách chuyển đổi UNCLOS thành “luật quốc tế với đặc tính TQ”. Tiến triển này sẽ thúc đẩy sự khẳng định của TQ về “chủ quyền không thể tranh cãi” trên Biển Đông. Như tôi đã nói ở các bài báo khác, TQ đang từ từ và cố ý đẩy trung tâm hàng hải ra khỏi khu vực Đông Nam Á.

Carl Thayer (Dịch: Thiên Hương - Dự án Đại sự ký Biển Đông)


tin nổi bật

Công an thông tin vụ công ty chuyên cắt ghép ảnh để vu khống, đòi nợ

Khi đột kích vào trụ sở của một công ty luật tại TP.HCM, công an bắt quả tang gần 200 người trong ổ nhóm chuyên gọi điện, cắt ghép ảnh để vu khống nhằm đòi nợ.

Chính phủ quyết định nghỉ Tết Nguyên đán Quý Mão 7 ngày

Văn phòng Chính phủ ngày 1/12 có thông báo ý kiến của Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam về việc nghỉ Tết Âm lịch và nghỉ lễ Quốc khánh năm 2023 trên cơ sở đề nghị của Bộ LĐ-TB&XH.

Chủ tịch nước và phu nhân sắp thăm Hàn Quốc

Bộ Ngoại giao vừa phát thông cáo cho biết, nhận lời mời của Tổng thống Hàn Quốc Yoon Suk Yeol, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc và phu nhân cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam sẽ thăm cấp Nhà nước tới Hàn Quốc từ ngày 4-6/12.

Lần đầu Cảnh sát biển Việt Nam giao lưu cùng lực lượng thực thi pháp luật trên biển 7 nước

Tháng 12, Cảnh sát biển Việt Nam lần đầu tổ chức giao lưu với 7 đoàn đến từ lực lượng thực thi pháp luật trên biển của các nước.

Người Hà Nội khăn áo kín mít, 'chôn chân' trong mưa rét đầu mùa

Nhiệt độ hạ thấp kèm mưa khiến nhiều tuyến đường ở Hà Nội lâm vào cảnh ùn tắc. Việc đi lại của người dân gặp khó khăn.

Chủ tịch Quốc hội cảm ơn Australia khi tăng ODA cho Việt Nam lên 93 triệu AUD

Chiều 30/11 (giờ địa phương), tại trụ sở Nghị viện Australia, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ đã hội đàm với Chủ tịch Thượng viện Sue Lines và Chủ tịch Hạ viện Milton Dick.

Giám sát chi trả lương, thưởng Tết cho người lao động

Sở LĐ-TB-XH các tỉnh, thành giám sát, hỗ trợ doanh nghiệp, người sử dụng người lao động thực hiện quy định về tiền lương, kế hoạch thưởng Tết cho người lao động.

Lửa bốc cháy dữ dội bao trùm căn nhà 4 tầng ở Hà Nội

Tầng 3, 4 của ngôi nhà 4 tầng trong ngõ 146 Minh Khai (Hai Bà Trưng, Hà Nội) bốc cháy dữ dội, lực lượng Cảnh sát PCCC&CNCH đã điều động 7 xe đến dập lửa.

TP.HCM: Chủ vườn mai khó khăn vì thời tiết thất thường, bão giá cận Tết

Chuẩn bị cho Tết 2023, các nhà vườn trồng mai tại TP.HCM tăng số lượng cây lên khoảng 40%. Tuy nhiên, do thời tiết thất thường khiến nhiều cây bị hư hỏng, các chủ vườn rơi vào cảnh lo lắng, đứng ngồi không yên.

Khách phấn khởi được đưa miễn phí từ bến xe Miền Đông mới về tận nhà

Đến bến xe Miền Đông mới từ 3h, hành khách phấn khởi khi được đơn vị vận tải cập nhật danh sách điểm đến và sau đó vận chuyển miễn phí về tận nhà.

Chuyên gia tội phạm học phân tích vì sao hơn 90% dân cá độ 'trắng tay'

Khi tham gia cá độ, cá cược, não bộ sẽ sản sinh một loại chất truyền dẫn có tác dụng làm hưng phấn thần kinh. Chất này sẽ khiến người chơi khi thắng thì muốn chơi tiếp, khi thua thì muốn gỡ.

Hà Nội trong tiết trời lạnh nhất từ đầu mùa

Đợt không khí lạnh mạnh nhất kể từ đầu mùa đổ bộ miền Bắc khiến nhiệt độ tại Hà Nội giảm sâu từ 15 - 18 độ C kèm mưa phùn. Cảnh co ro trên đường phố xuất hiện.

Chính sách mới: Sắp 'khai tử' sổ hộ khẩu giấy, hộ nghèo được hỗ trợ smartphone

Tháng 12 là tháng cuối cùng sổ hộ khẩu, sổ tạm trú còn giá trị sử dụng. Từ 12/12, hộ nghèo, cận nghèo sẽ được hỗ trợ trang bị điện thoại thông minh. Đó là hai trong số những chính sách mới sẽ có hiệu lực trong tháng này.

'Cán bộ có khuyết điểm, không đủ uy tín nên từ quan để lương tâm thanh thản'

Cán bộ, đảng viên không làm tròn nhiệm vụ được giao sẵn sàng chuyển sang công tác khác là phù hợp nhất. Cán bộ đảng viên từ chức trong tâm thế như vậy lương tâm họ cũng thanh thản.

Tội phạm dưới 18 tuổi không còn bồng bột, mà ngày càng tinh vi, nguy hiểm

Việc gia tăng các vụ án có bị can, bị cáo là người dưới 18 tuổi không chỉ về số lượng mà tuổi phạm tội của các bị can, bị cáo cũng trẻ hóa, có nhiều vụ án có người dưới 18 tuổi phạm tội đặc biệt nghiêm trọng xảy ra gây hoang mang dư luận.