Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo thông tư sửa đổi, bổ sung một số quy định về tuyển sinh và đào tạo trình độ đại học mới đây là đề xuất bỏ các loại điểm cộng do cơ sở đào tạo tự quy định. Nếu được áp dụng, quy định này sẽ tác động trực tiếp đến cách nhiều trường đại học sử dụng IELTS, SAT, giải học sinh giỏi và các thành tích khác trong xét tuyển.

Bỏ cộng điểm IELTS để tránh một thành tích được tính hai lần

Chia sẻ với VietNamNet, PGS Bùi Hoài Thắng, Trưởng phòng Đào tạo - Trường ĐH Bách khoa TPHCM, cho biết việc cộng điểm cho thành tích của học sinh đã được trường áp dụng từ năm 2022, khi triển khai phương thức tuyển sinh tổng hợp. Mục tiêu của cách làm này là thúc đẩy thí sinh tham gia các hoạt động ngoại khóa, văn thể mỹ và đóng góp cho cộng đồng. Đây là những thành tố chính thức trong công thức tính điểm xét tuyển, phù hợp với thông lệ của nhiều trường đại học lớn trên thế giới khi đánh giá thí sinh một cách toàn diện.

Tuy nhiên, theo ông, việc cộng điểm mà không giới hạn có thể làm méo mó thang điểm xét tuyển, khiến điểm chuẩn tăng bất thường và dẫn tới nguy cơ mất công bằng do khả năng tiếp cận các cơ hội cộng điểm khác nhau giữa các vùng miền. “Chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế nếu cộng quá nhiều vào thang điểm xét tuyển sẽ đẩy những thí sinh không có điều kiện thi chứng chỉ này vào thế yếu, dù các em có thể có năng lực học tập tốt”, ông phân tích.

Theo ông Thắng, không nên nhìn việc bỏ hoàn toàn điểm cộng như một giải pháp duy nhất. Thay vào đó, chính sách tuyển sinh cần tiếp tục khuyến khích học sinh tham gia các hoạt động ngoài lớp học, văn thể mỹ và đóng góp cộng đồng, qua đó phát triển năng lực cá nhân một cách bền vững và phù hợp với thông lệ tuyển sinh quốc tế.

ThS Cù Xuân Tiến, Trưởng phòng Tuyển sinh và Công tác sinh viên - Trường ĐH Kinh tế - Luật, tán thành việc bỏ điểm cộng đối với chứng chỉ ngoại ngữ trong xét tuyển đại học. Lý do là mỗi trường xây dựng một bảng quy đổi riêng nên cùng một chứng chỉ nhưng có thể có giá trị khác nhau tùy nơi thí sinh đăng ký. Đáng chú ý, khi tổ hợp xét tuyển đã có môn Tiếng Anh mà trường tiếp tục cộng điểm chứng chỉ ngoại ngữ thì một năng lực có thể tính hai lần. Mặt khác, dự thảo vẫn cho phép các trường quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ thành điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển nên thí sinh có chứng chỉ không mất hoàn toàn lợi thế.

Đối với giải học sinh giỏi quốc gia, ThS Tiến cho biết Trường ĐH Kinh tế - Luật hiện không cộng điểm thành tích này. Thí sinh có giải được xét tuyển thẳng theo Điều 8 của Quy chế tuyển sinh và dự thảo tiếp tục giữ cơ chế này, do đó nhóm thí sinh này không bị ảnh hưởng.

Thi sinh.jpg
Thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT 2026.

“Quy định hiện hành yêu cầu các trường công bố những thay đổi về phương thức tuyển sinh trước tối thiểu 12 tháng, trong khi dự thảo dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2027 và áp dụng ngay cho tuyển sinh năm 2027. Hai quy định có sự mâu thuẫn, rất khó để thực hiện đúng cả hai”, ông nói. Vì vậy, ông đề nghị lùi thời điểm áp dụng sang kỳ tuyển sinh năm 2028 để các trường có đủ thời gian điều chỉnh đề án và thí sinh có thời gian chuẩn bị.

Cần tách bạch IELTS và giải học sinh giỏi

Theo PGS Đỗ Văn Dũng, nguyên Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật TPHCM, cần tách bạch hai nhóm thành tích IELTS và giải học sinh giỏi, bởi bản chất của chúng không giống nhau.

Với IELTS, ông ủng hộ bỏ điểm cộng vì cơ hội tiếp cận chứng chỉ này phụ thuộc đáng kể vào điều kiện kinh tế và nơi sinh sống.

Theo ông Dũng, khi IELTS được cộng 1,5-3 điểm trên thang 30, ở những ngành có điểm chuẩn sát nhau, mức cộng này đủ để thay đổi thứ tự trúng tuyển, trong khi năng lực được đo không hoàn toàn tương đồng với điểm thi của những thí sinh không có điều kiện thi chứng chỉ.

Ông Dũng đề xuất nếu bỏ điểm cộng IELTS thì vẫn nên có cơ chế ghi nhận năng lực ngoại ngữ, chẳng hạn quy đổi vào môn ngoại ngữ hoặc sử dụng làm điều kiện đầu vào đối với chương trình đào tạo bằng tiếng Anh. Nguyên tắc cần thống nhất là “một năng lực chỉ được ghi nhận một lần”, trên cùng một thang điểm và theo bảng quy đổi thống nhất.

Với thành tích học sinh giỏi, PGS Đỗ Văn Dũng đề xuất phân biệt theo cấp độ. Thành tích học sinh giỏi quốc gia nên tiếp tục được ghi nhận vì kỳ thi có đề chung, quy trình tuyển chọn và giám sát thống nhất, đồng thời đánh giá năng lực chuyên môn sâu ở các môn như Toán, Vật lý, Hóa học, Tin học... Đây là những năng lực liên quan trực tiếp đến nhiều ngành kỹ thuật, nhưng không nhất thiết phải cộng điểm vào điểm thi. Có thể giữ cơ chế tuyển thẳng vào ngành phù hợp với môn thi mà thí sinh đạt giải quốc gia hoặc Olympic. Nếu thí sinh đăng ký ngành khác, thành tích có thể được dùng làm tiêu chí phụ khi bằng điểm hoặc trong một phương thức xét tuyển riêng được công bố trước.

“Tôi không ủng hộ việc cộng điểm tràn lan đối với học sinh giỏi cấp tỉnh, cấp trường hay các danh hiệu thi đua. Những thành tích này phụ thuộc nhiều vào điều kiện trường học, đội ngũ giáo viên và nguồn lực từng địa phương, thậm chí mỗi trường có một cách đánh giá khác nhau”, ông Dũng nói.

Dù vậy, ông lưu ý nếu vừa xét tuyển thẳng thành tích học sinh giỏi quốc gia, vừa cộng điểm thành tích này vào điểm xét tuyển thì có nguy cơ “tính hai lần” cùng một năng lực. Vì vậy, nguyên tắc một năng lực được ghi nhận một lần vẫn cần được giữ.

“Tóm lại, tôi ủng hộ bỏ điểm cộng IELTS; đồng thời giữ cơ chế ghi nhận học sinh giỏi quốc gia, ưu tiên tuyển thẳng vào ngành đúng môn và sử dụng thành tích làm tiêu chí phụ khi bằng điểm. Không nên cộng điểm đối với học sinh giỏi tỉnh, học sinh giỏi trường hay các danh hiệu phong trào”, PGS Dũng nêu.

Các chuyên gia đều đề nghị việc thay đổi chính sách tuyển sinh cần có lộ trình. Những thí sinh đã đầu tư chi phí thi IELTS hoặc dành nhiều năm tham gia đội tuyển học sinh giỏi có thể bị tác động nếu quy định thay đổi quá sát thời điểm tuyển sinh.